Leuven Vlaams, voorloper van mei '68 met een laagje Vlaams ontvoogdingsvernis

Vandaag is het 50 jaar geleden dat "Leuven Vlaams" losbarstte, de strijd voor de taalkundige splitsing van de Katholieke Universiteit Leuven. We schrijven 1968, het jaar van de contestatie door de jonge generaties van het gezag en de gevestigde waarden. In Frankrijk zou dat leiden tot een ware studentenopstand met revolutionaire allures, maar de contestatie in Leuven speelde zich vooral af in het kader van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd. 

De Katholieke Universiteit Leuven bestond eigenlijk uit een Vlaamse en een Franstalige afdeling, onder een unitaire leiding. Na het vastleggen van de taalgrens in 1962 lag de universiteit in het Nederlandstalige taalgebied. Anderzijds werd vanaf het begin van de jaren 60 een medische campus uitgebouwd in de Brusselse gemeente Sint-Lambrechts-Woluwe en waren er plannen om Franstalige kandidaturen in te richten in Waver, om het overvolle Leuven wat te ontlasten.

In 1965 gooide een verklaring van Michel Woitrin, de Franstalige beheerder van de universiteit, nog olie op het vuur. Woitrin zei dat de drie plaatsen waar de universiteit faculteiten had opgericht binnen 20 jaar toch tot "le Grand-Bruxelles" zouden behoren. Het beeld van zo'n Franstalige driehoek was des duivels voor veel Vlamingen en voedde de vrees voor de uitbreiding van de Brusselse olievlek en een verdere verfransing. 

Ook het beruchte mandement van de Belgische bisschoppen van 1966 getuigde niet bepaald van begrip voor de Vlaamse verzuchtingen. In dat mandement werden de Vlaamse eisen voor een overheveling van de Franstalige afdelingen verworpen en werd bij wijze van compromis een spreiding van de kandidaturen voorgesteld, onder de paraplu van een unitaire universiteit. "Autoritair en anti-Vlaams", luidde de kritiek.

Lees verder onder de foto.

Walen buiten?

In januari 1968 sloeg de vlam in de pan met massaal protest van de Vlaamse studenten. Die lanceerden de bekende slogans "Leuven Vlaams", "Walen buiten" en "Waalse ratten rol uw matten". Daarbij werd eigenlijk voorbijgegaan aan het feit dat het niet alleen over Walen ging, maar ook over studenten uit de Franstalige Vlaamse bourgeoisie. 

Hoe dan ook werden de slogans tegen de Walen als kwetsend ervaren. Edouard Massaux, de toenmalige Franstalige prorector, hoorde gelijkenissen met het "Juden raus!" uit de jaren 30. Bovendien zag Massaux een splitsing van de universiteit als een zonde tegen de heilige geest.

Hoe dan ook: de geest was uit de fles. De Vlaamse studenten vonden dat er nu eindelijk maar eens naar hen moest worden geluisterd en trokken op 15 januari massaal de straat op. De meubels en de documenten van het rectoraat belandden op de straatstenen en werden verbrand.

Politie en rijkswacht traden hardhandig op. "Democratisch protest is onmogelijk geworden, dus moet we overschakelen naar andere middelen", stelde toenmalig studentenleider Paul Goossens vast. "Heren van de BOB (Bijzondere Opsporingsbrigade van de rijkswacht, nvdr.), noteert u", klonk het nog schamper. Leuven veranderde in een bezette stad.

Lees verder onder de foto.

Splitsing onvermijdelijk

Gaandeweg ging een deel van de clerus beseffen dat het zo niet verder kon. De Brugse bisschop Emiel Jozef De Smedt erkende dat het mandement van 1966 een vergissing was geweest. Enkele dagen later werd hij gevolgd door andere Vlaamse bisschoppen. 

Op 7 februari 1968 viel de regering-Vanden Boeynants over de kwestie "Leuven Vlaams" na een interpellatie in het parlement door Jan Verroken, fractieleider van de christendemocraten. De splitsing was onafwendbaar geworden. Enkele dagen later kondigden de Belgische bisschoppen aan dat de geografische eenheid van de universiteit geen breekpunt meer was. Na  vervroegde verkiezingen nam de nieuwe regering de wil tot splitsing op in haar regeerprogramma.

De eigenlijke splitsing kwam er uiteindelijk in 1970 en het zou nog tot 1978 duren voor alle Franstalige activiteiten van de universiteit definitief werden overgeplaatst naar de Université Catholique de Louvain, in Louvain-la-Neuve. De eerste rector van die universiteit werd Edouard Massaux.

Lees verder onder de foto.

"Leuven Vlaams" draagt in de eerste plaats een flamingante  stempel. Voor de echt progressieve touch in de golf van maatschappelijke contestatie moeten we wachten tot mei '68. Dan gaat het over "nog grotere dingen" zoals sociaal onrecht, de oorlog in Vietnam of de opstand tegen de Sovjetdictatuur tijdens de Praagse Lente.

_____
Vanavond zendt Canvas een documentaire uit over januari 1968. Bekijk hier alvast een fragment.