"Spaans bloed" in Vlaanderen is een mythe

Van Vlamingen die er zuiders uitzien wordt vaak gezegd dat ze 'Spaans bloed' hebben. Dat is een verwijzing naar de Tachtigjarige Oorlog in de zuidelijke Nederlanden, toen Spaanse soldaten massaal vrouwen hebben verkracht. Maar genetisch onderzoek wijst nu uit dat Vlamingen en Zuid-Nederlanders niet meer Spaanse DNA-varianten hebben dan Noord-Fransen of Engelsen.

Maarten Larmuseau is onderzoeker aan de KU Leuven en gespecialiseerd in genetische genealogie. Hij komt op veel plaatsen in Vlaanderen om lezingen te geven. Elke week zijn er wel een paar luisteraars die hem vragen of ze niet van een Spanjaard af kunnen stammen. Want ze hebben donkere ogen of zwart haar en zijn niet al te groot. Maar Larmuseau geeft altijd hetzelfde antwoord: "Het is een mythe dat er Spaans bloed zou stromen door de aderen van sommige Vlamingen. Voortaan heeft hij daar ook wetenschappelijk bewijs voor. 

Y-chromosomen

Het onderzoek staat beschreven in het American Journal of Physical Anthropology. Onderzoekers van de KU Leuven en de universiteit van Barcelona hebben de verspreiding bestudeerd van twee typisch Spaanse genvarianten op het Y-chromosoom van meer dan 1300 Vlaamse en Nederlandse mannen. Al die mannen hadden een stamboom die terugging tot de zestiende eeuw en een familienaam die toen in die regio voorkwam. "Maar dat specifieke Spaanse Y-chromosoom hebben we helemaal niet teruggevonden", zegt Larmuseau, "we kunnen dus besluiten dat er misschien wel enkele nakomelingen zijn, maar dat de Spaanse aanwezigheid in de zuidelijke Nederlanden geen enkele invloed heeft gehad op de genetische variatie voor onze ganse bevolking".

Seksuele monsters

Waar komt die hardnekkige mythe dan vandaan? Tijdens de Tachtigjarige Oorlog, die duurde van 1568 tot 1648, heeft het Spaanse leger in verschillende steden geplunderd en vrouwen verkracht. Het bekendste is de plundering van Antwerpen op 4 november 1576, de zogenoemde Spaanse Furie. Larmuseau: "Na de oorlog kwam er een sterke anti-Spaanse propaganda op gang, Spanjaarden werden afgeschilderd als 'seksuele monsters'. Ook in de negentiende eeuw, na het ontstaan van België, bleef die propaganda levendig om een eigen identiteit te kunnen creëren. Ik herinner me ook dat ik als kind in de strips van Suske en Wiske las hoe extreem gewelddadig de Spanjaarden wel waren. Historici proberen vandaag om dat stereotiepe beeld te ontkrachten en ons genetisch onderzoek voegt daar nu een belangrijk gegeven aan toe."