Emilio Morenatti

Partij van afgezette Catalaanse minister-president Puigdemont veroordeeld voor corruptie

De moederpartij van Puigdemont, waaruit zijn huidige partij is ontstaan, moet 6,6 miljoen euro smeergeld terugbetalen. 12 mensen kregen ook een gevangenisstraf, onder hen ook de penningmeester van de partij. De zaak draait rond corruptie bij openbare aanbestedingen.

De partij CDC is de historische voorloper van Puigdemonts
partij. Ze was decennialang aan de macht in Catalonië. Volgens het gerecht heeft de partij jarenlang steekpenningen ontvangen van een bouwbedrijf, in ruil voor de toekenning van grote bouwprojecten, zoals de aanleg van metrolijn 9 in Barcelona. Het bouwbedrijf betaalde 4 procent van de waarde van het bouwproject in smeergeld, via zogenaamde giften aan het concertgebouw Palau de la Musica in Barcelona. Tweeënhalf procent ging naar de partijkas van CDC, anderhalf procent ging naar de bestuurders van het concertgebouw. 

In 2005 al had de socialistische politicus Pasqual Maragall, die toen minister-president van Catalonië was, de CDC er voor het voltallige
Catalaanse parlement van beschuldigd dat ze systematisch 3 procent
afroomde bij openbare aanbestedingen. Volgens hem was dat dus een gangbare praktijk, niet alleen bij dit bouwbedrijf, maar bij elke aanbesteding. Het was een zeer zware beschuldiging, die opschudding veroorzaakte. Maar helemaal uit de lucht gegrepen was ze dus duidelijk niet.

Een geur van corruptie

Het was niet het eerste corruptieschandaal dat opdook in de partij. De historische leider van de CDC was Jordi Pujol, hij werd in 1980 de eerste Catalaanse minister-president na de dood van dictator Franco, en dat bleef hij onafgebroken tot 2003. Maar hij en zijn familie werden omgeven door een geur van corruptie. Zijn hele familie zou zich jarenlang verrijkt hebben via de Catalaanse regering, verschillende zaken lopen nog voor het gerecht. In 2014 bekende Pujol ook dat hij meer dan dertig jaar lang belastingen had ontdoken via geheime bankrekeningen in belastingparadijs Andorra. 

Toen Pujol in 2003 met pensioen ging, werd Artur Mas de nieuwe sterke man in de partij, maar de geruchten bleven, zoals bleek uit de beschuldiging van Maragall in het parlement. Maragall leidde op dat moment een Catalaanse regering van socialisten, groenen en de links-nationalistische ERC. In die periode bereikte de Catalaanse regering met de socialistische regering in Madrid een akkoord over een hervorming van het statuut van Catalonië. Maar toen in Madrid de conservatieven van de huidige Spaanse premier Rajoy weer aan de macht kwamen, vernietigde het Grondwettelijk Hof een deel van dat akkoord.

Onafhankelijkheid

Dat schoot in het verkeerde keelgat bij veel Catalanen, en de roep om onafhankelijkheid in Catalonië werd steeds sterker. In 2012 trok Artur Mas – die intussen minister-president van Catalonië was geworden – resoluut de kaart van de onafhankelijkheid. De CDC van Mas was tot dan toe altijd voor meer autonomie voor Catalonië geweest, maar nooit voor onafhankelijkheid.

Artur Mas Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Volgens tegenstanders pleitte Mas plots voor separatisme, om de aandacht af te leiden van de corruptieschandalen binnen zijn partij. Zijn voorganger Pujol had de Catalanen altijd voorgehouden dat “Madrid hen beroofde”. Maar nu gebleken was dat Pujol en zijn clan zelf flink in de zakken van de Catalanen hadden gezeten, kalfde de steun voor de CDC af.

In 2014 organiseerde Mas een eerste referendum over onafhankelijkheid. Daarvoor is hij intussen veroordeeld. Bij de Catalaanse regionale  verkiezingen van 2015 behaalden de separatistische partijen samen een meerderheid (althans in zetels, niet in stemmen). Het kartel Junts Pel Sí – een kartel van CDC met de links-republikeinse ERC – vormde een minderheidsregering, met gedoogsteun van de radicaal-linkse separatistische partij CUP, die tien zetels haalde, en dus eisen kon stellen.

De CUP eiste dat de regering volop werk zou maken van onafhankelijkheid. Maar ze stelde ook haar veto tegen Artur Mas als nieuwe minister-president. Precies vanwege de corruptieschandalen die hem en zijn partij omgaven. Uiteindelijk werd Carles Puigdemont de nieuwe minister-president. De regering hield woord en dreef het onafhankelijkheidsproject zover, tot ze uiteindelijk eenzijdig de onafhankelijkheid uitriep, met de bekende gevolgen.

Kopzorgen voor Puigdemont

Een veroordeling voor corruptie is alvast geen goed nieuws voor de partij van Puigdemont. De partij veranderde intussen van naam in PDeCAT (Partit Demòcrata Europeu Català) en kwam bij de laatste Catalaanse verkiezingen afgelopen december op onder de naam JXCat (Junts per Catalunya, Samen voor Catalonië). Officieel staat de partij helemaal los van haar voorganger CDC. Maar in wezen is ze er natuurlijk gewoon de verderzetting van, en dus straalt de veroordeling ook af op de huidige partij. Al zijn er de laatste jaren geen nieuwe corruptieschandalen op zulk hoog niveau meer geweest. 

Carles Puigdemont

De partij van Puigdemont heeft intussen ook nog andere katten te geselen. Puigdemont wil graag opnieuw minister-president van Catalonië worden, maar dat loopt niet van een leien dakje. Als hij terug naar Spanje reist, wordt hij zo goed als zeker meteen opgepakt. Daarom probeert hij zich via een videoconferentie te laten aanstellen vanuit ons land, waar hij sinds oktober verblijft. Maar gisteren zei de Spaanse premier Rajoy dat zoiets meteen zou leiden tot de verderzetting van artikel 155 van de grondwet, waarmee de Spaanse regering het bestuur van Catalonië gedeeltelijk overneemt. Ook de juristen van het Catalaanse parlement zeiden gisteren dat een aanstelling van op afstand niet mogelijk is.

Morgen komt het nieuw verkozen Catalaanse parlement voor het eerst bijeen. Dat moet het bureau van het parlement verkiezen, dat de parlementaire werkzaamheden organiseert. Onder meer ook een nieuwe kamervoorzitter wordt daarbij gekozen. Eind deze maand moeten de kandidaten voor het minister-presidentschap hun kandidaturen voorstellen in het parlement. De partij van Puigdemont heeft opnieuw een akkoord om samen met de links-republikeinse ERC een regering te vormen. Maar acht van hun verkozenen zitten nog in de gevangenis of verblijven in België. Zonder die acht hebben de separatistische partijen geen meerderheid. Hoe en of dat opgelost kan worden, is een van dé grote vragen voor de volgende dagen en weken.