“Vlaamse onderdelen in Saudische tanks? Ja, dat kan”

De totale waarde van de Vlaamse wapenexport naar landen buiten de Europese Unie is in 2017 meer dan verdubbeld in vergelijking met het jaar daarvoor. De Verenigde Staten zijn veruit de beste klant en zijn vooral geïnteresseerd in onderdelen voor geavanceerde militaire voertuigen, beeldschermen én software voor wapensystemen.

De Vlaamse vergunde wapenexport naar landen buiten de Europese Unie is vorig jaar meer dan verdubbeld, van ongeveer 30 miljoen tot ruim 70 miljoen euro. Dat staat te lezen in verslagen van het Departement Buitenlandse Zaken.

VS blijkt trouwe klant

Vooral de bestellingen vanuit de Verenigde Staten zijn fors te noemen. Het Amerikaans leger bestelt meestal complexe militaire beeldvormingsapparatuur bij Vlaamse bedrijven, vaak gaat het ook om wapengeleidingssystemen en toestellen die geïntegreerd worden in bestaande wapensystemen, zoals tanks, lichte gepantserde voertuigen en zelfs gevechtstoestellen.

Vlaams materieel is populair op de Amerikaanse markt. “Maar dat is grotendeels toeval”, zo klinkt het bij Agoria, de federatie voor technologiebedrijven in ons land. “Een aantal Vlaamse firma’s heeft connecties met de defensiesector in de VS. Maar het gaat over kleinere spelers die onderdelen leveren voor grotere wapenfabrikanten.”

"Piek in wapenexport is geen verrassing"

“Echt verrassend zijn de cijfers niet”, beaamt Diederik Cops, onderzoeker bij het Vlaams Vredesinstituut. “De waarde van de Vlaamse wapenexport buiten de EU in 2017 is inderdaad verdubbeld in vergelijking met het jaar daarvoor. Dat lijkt opvallend, maar is vooral te wijten aan een vijftal grote bestellingen, ook vanuit de Verenigde Staten. Die bestellingen worden onder meer geplaatst bij Vlaamse bedrijven, zoals bijvoorbeeld een Esterline in Kortrijk, OIP Sensor Systems in Oudenaerde en Sioen in Ardooie.”

Eindgebruiker onbekend

Vlaamse wapentechnologie lijkt dus in trek bij internationale defensiebedrijven die actief zijn in de Amerikaanse defensiesector. “De Amerikaanse defensie-industrie integreert die onderdelen in afgewerkte systemen”, vertelt Cops. “Wat ze daarna precies doen met die afgewerkte systemen, is niet altijd even duidelijk. Ook als er een Vlaamse vergunning voor een wapenexport wordt goedgekeurd, is het niet altijd even gemakkelijk om te weten te komen waarin die goederen uiteindelijk precies terecht komen.”

Een aantal van die Vlaamse producten zijn specifiek bedoeld voor de Amerikaanse krijgsmacht, maar sommige militaire onderdelen zullen via een omweg waarschijnlijk ook terecht komen bij bondgenoten van de Verenigde Staten, zoals Saudi-Arabië bijvoorbeeld. Interessant detail: op het Arabisch Schiereiland zijn Jemen en buurland Saudi-Arabië al een tijdlang verwikkeld in een bloedig conflict, dat intussen aan meer dan 5.000 burgers het leven heeft gekost.

“De Saudi’s zijn een belangrijke partner van de VS in het Midden-Oosten én een grote afnemer van Amerikaanse wapensystemen”, verklaart Cops. “Dus ja, de kans bestaat dat er in die systemen ook wel wat Vlaamse onderdelen zullen zitten. Maar dat weten we nooit zeker. Wie de eindgebruiker zal zijn, is jammer genoeg moeilijk te achterhalen.”

Strengere regels

De Vlaamse overheid heeft de vergunningsaanvragen voor wapenuitvoer de afgelopen jaren strikt gereguleerd. Sinds 2003 zijn de gewesten in ons land daar dan ook zélf voor bevoegd. Vlaamse bedrijven die direct wapenonderdelen willen leveren aan landen die het niet zo nauw nemen met de mensenrechten, komen zeker niet in aanmerking voor een vergunning.

Na een grondige screening beslist de Vlaamse overheid of er al dan niet een vergunning wordt toegekend. “In sommige gevallen gebeurt die levering van de onderdelen rechtstreeks en kennen we de eindgebruiker”, laat het kabinet van Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) weten. “Dan voeren we een klassieke analyse uit en geven we een ‘go’ of een ‘no go’.”

“Maar in het grootste deel van de gevallen levert Vlaanderen onderdelen aan zogenoemde systeemintegratoren, dat zijn fabrikanten van grotere militaire systemen. Meer dan 70% van deze fabrikanten bevinden zich in de EU of in landen als Canada of de VS. Het zijn partners die gebonden zijn aan dezelfde internationale verdragen en embargo’s. We vertrouwen erop dat zij op een internationaal verantwoorde manier omgaan met wapenexport.”

Maar dat sluit niet uit dat bepaalde Vlaamse wapenonderdelen uiteindelijk toch kunnen eindigen in een tank van Amerikaanse makelij, ergens ver weg, op een stoffig slagveld in het Midden-Oosten.