AFP or licensors

Vandaag de vuurproef voor nieuwe regering Angela Merkel

Alweer “d-day” voor Martin Schulz, voorzitter van de Duitse socialisten. Aanvaardt een wellicht spannend congres van de SPD het nachtelijke akkoord dat bondskanselier Angela Merkel en Schulz sloten? Er hangt veel van af voor de Duitsers, voor Europa en voor Schulz zelf.

analyse
Jeroen Reygaert
Jeroen Reygaert is VRT-buitenlandjournalist en volgt Duitsland en Nederland op de voet.

Straks verschijnt de Duitse voorzittervan de socialistische partij, Martin Schulz, in Bonn op een bijzonder partijcongres nog eens voor zijn SPD leden. Nog eens moet hij hun steun afsmeken. Nog eens strijdt hij indirect voor zijn politieke toekomst. 

Een dikke maand geleden was dat om met de CDU te mogen praten, nu om met de CDU echt te mogen praten over een “GroKo”, een grote coalitie van de twee volkspartijen. De SPD-voorzitter trok deze week het land door als waren het verkiezingen. Maar ook de tegenstanders zaten niet stil.

Het is van niet anders kunnen

Als één ding duidelijk is, dan wel dat het enthousiasme bij de SPD leden niet erg groot is. Al sinds het principeakkoord dat CDU, CSU en SPD sloten op tafel ligt, vorig week vrijdag, regent het kritiek uit SPD rangen zelf. Dat principeakkoord moet de basis vormen voor echte gesprekken. Maar het kleurt voor veel leden te weinig fanatiek rood. En laat dat laatste als erg belangrijk voor het overleven van de SPD gezien worden.

Het wordt dus straks geen wandeling door het park voor Martin Schulz, dat staat vast. Terwijl Schulz van Nedersaksen tot Beieren het akkoord ging verdedigen, voerden een aantal tegenstanders binnen de eigen partij ook duchtig campagne. Vooral bij de SPD-jongeren, de Jusos, is fanatiek “anti-GroKo” protest te horen. Maar ook kleinere groepen binnen de partij, zoals de deelstaatafdeling Saksen-Anhalt, steken niet onder stoelen of banken dat ze niet echt opgewonden worden van wat momenteel op tafel ligt.

Of ook Martin Schulz zelf diep vanbinnen gelukkig is met het bereikte principeakkoord, is moeilijk te zeggen. Het kwam vorige week vrijdag tot stand na een marathononderhandeling van meer dan 24 uur: het zegt iets over de algemene verstandhouding waarin het tot stand is gekomen. Maar Martin Schulz zal de tekst wel moeten verdedigen: zijn eigen politieke toekomst hangt er vanaf.

Chaos, in welke vorm dan ook: de Duitser houdt er niet van. Ook dat weten ze bij de SPD. 

Een “nee” van de SPD-leden is een “nee” voor de keuzes van Martin Schulz, wat zou betekenen dat zijn rol uitgespeeld is. 

Een binnenlandse echte rode trofee bevat de teksten inderdaad niet. Maar de partij is ook een echte machtspartij, die het niet gewoon is om oppositie te voeren. De SPD lijkt wel veel binnen te halen op Europees vlak. Of dat voldoende zal zijn voor een “ja” van de 600 congresleden in Bonn, is verre van zeker. 

(c) Copyright 2018, dpa (www.dpa.de). Alle Rechte vorbehalten

Voor de Duitse middenklasser

Aan de SPD-kiezer daarentegen, zou dit regeerakkoord wel te verkopen moeten vallen. Ook aan die van de CDU en CSU. Want wat de eerder noordelijke, stedelijke SPD-kiezer verbindt met het Beierse CSU-platteland of de CDU-middenklasser uit oost en west, is een voor zichzelf tastbaar beter leven.

Niet dat het slecht gaat in Duitsland, zeker niet voor de ruime middenklasse, maar er is geld en alles kan beter. Veel geld in de beurs maakt compromissen mogelijk.

Zo komt er een belastingvermindering voor de middenklasse. De SPD had namelijk gepleit voor de belastingverhoging voor de hoogste lonen, de CDU zwoer belastingverhogingen af. Het gevolg is dat de middenklasse uiteindelijk met de winst gaat lopen en beide partijen zonder gezichtsverlies de belastingdeal kunnen verkopen. En die middenklasse is best wel groot en vormt de kern van de “volkspartijenkiezer”.

Een “nee” van de SPD-leden is een “nee” voor de keuzes van Martin Schulz, wat zou betekenen dat zijn rol uitgespeeld is.

Het is echter niet zo dat die Duitse rijkdom er van af spat als je het land binnenrijdt: hobbelige snelwegen, afgesloten bruggen, aftandse schoolgebouwen en enkel snel internet als je gelukt hebt. Ook steeds meer gewone Duitsers ergeren zich daaraan. Het land heeft de voorbije jaren te weinig geïnvesteerd, om vooral de begroting in evenwicht te houden. Jaar na jaar wordt een recordhoeveelheid belastinginkomsten genoteerd, jaar na jaar gebeurt er even weinig mee.

Daar komt nu verandering in: wat de Duitsers echt voelen, zal worden aangepakt: miljarden voor scholen, gratis kinderopvang, verzorgingstehuizen, wegeninfrastructuur en internet tot in de verste uithoeken van het land. Dat alles zonder dat de begroting in het rood gaat. Die volle beurs, zie je.

Het lijkt alsof de grote volkspartijen iets willen goedmaken. 

Iedereen winnaar op migratie

Ook het akkoord over vluchtelingen en migratie moet je in die context zien. De groep Duitsers die de grenzen echt dicht wil, is niet zo groot. Maar de groep die nog eens bijna een miljoen mensen op 1 jaar tijd wil opvangen, is eveneens erg beperkt.

Politiek zou een tweede “2015” ook bijzonder slecht nieuws zijn voor de klassieke partijen. De eerste vluchtelingencrisis leverde de anti-vluchtelingenpartij AfD 13 procent op de voorbije verkiezingen. Wat zou een tweede crisis betekenen? Bovendien zwoeren de SPD en CDU bij ‘geen bovengrens op het aantal vluchtelingen’, terwijl de CSU juist wel een limiet wou. De oplossing ligt hem in een grens van ongeveer 200.000 vluchtelingen per jaar.

De CSU heeft haar bonus beet en ook de andere partijen lijken weinig gezichtsverlies te leiden als je er de recente cijfers bijhaalt: vorig jaar kwamen minder dan 200.000 mensen naar Duitsland. Zolang de toestand niet ingrijpend verandert, betekent dat evenzeer dat niemand geweigerd zal worden. Bovendien wordt de gezinshereniging niet stopgezet, maar beperkt tot 1000 per maand. 

AFP or licensors

Een billijk gelijkspel

Het ontwerpakkoord leest dus als een pragmatisch soepje van compromissen tussen ideologische niet al te offensief ingestelde partijen. Het is een akkoord zonder echte politieke winnaars of verliezers. Het doet, met andere woorden, zeer Merkeliaans aan.

Of dat zal volstaan voor de SPD leden, die dringend eens een overwinning nodig hebben, is maar zeer de vraag. Maar kunnen de sociaal-democraten eigenlijk wel winnen? Geeft de SPD straks haar “ja-woord”, dan kunnen de echte onderhandelingen beginnen en kan Merkel IV relatief snel een feit zijn.

De kans dat de SPD weliswaar bij de volgende verkiezingen als de “bleke” partner opnieuw afgestraft wordt, is groot. Wordt het een “nee”, dan duurt de chaos verder en stelt zich voor de SPD de vraag of hun offensieve spel bij nieuwe verkiezingen – want daar draait het dan op uit - niet door kiezer op de counter zal afgestraft worden. Chaos, in welke vorm dan ook: de Duitser houdt er niet van. Ook dat weten ze bij de SPD.