Meest recent

    AFP or licensors

    "Het Midden-Oosten is als een mikadospel: verplaats één stokje en alles kan in elkaar storten"

    Spanning op de internationale bühne: Palestijns president Mahmoud Abbas is in het land. Tijdens zijn  bezoek aan Brussel zou hij de Europese Unie om erkenning van de Palestijnse staat vragen. Een nieuwe stap in het Israëlisch-Palestijns vredesproces? Of een teken van de wisselende machtsverhoudingen die het Midden-Oosten opnieuw vormgeven? Rudi Vranckx gaat op zoek naar een ontwarring van de geopolitieke intriges.

    Relatiestatus Israël: ‘Het is ingewikkeld’

    Eind 2017 stond de wereld even in brand met Trumps plotse erkenning van Jeruzalem als hoofdstad van Israël. De militaire steun die de VS al decennia aan de Joodse staat leverde, werd uitgebreid met een duidelijke ideologische alliantie. Een stap die vragen deed stellen bij de neutraliteit van de VS in de onderhandelingen in het Israëlisch-Palestijns conflict. In Europa vond Israëlisch premier Netanyahu alvast weinig steun voor de erkenning van Jeruzalem als hoofdstad.

    De Palestijnse staat wordt vandaag door slechts 136 van de 193 lidstaten van de VN erkend. Belgische meerderheidspartijen en verschillende nationale parlementen in EU-lidstaten keurden in 2015 een resolutie goed die de deur tot erkenning alvast openzette. Abbas vraagt nu om een officiële erkenning met de grenzen uit 1967 en Oost-Jeruzalem als hoofdstad.

    Maar ook de staat Israël wordt niet unaniem erkend. Bijna alle westerse en Aziatische landen onderhouden diplomatieke relaties en handelsbanden met Israël, maar de meeste moslimlanden zijn principieel tegen enige banden met de Joodse staat. Toch zijn deze allianties niet in steen gebeiteld: met de versterkte banden tussen de Verenigde Staten, Turkije en Saudi-Arabië is het Arabische discours achter de schermen steeds minder hard tegenover Israël. Samen richten ze hun pijlen op een nieuw, gemeenschappelijk doel: Iran.

    Een Amerikaans-Israëlisch vizier op Iran

    De verkiezing van de gematigde president Rohani - en belangrijker nog: het nucleaire akkoord dat de VS in 2015 met Iran sloot - deed de hoop op nieuwe relaties met het Westen oplaaien, maar daar proberen haviken en lobbyisten een stokje voor te steken. 

    Oorlog per afstandsbediening

    Net als Iran strijdt Saudi-Arabië al jarenlang om de machtspositie in het Midden-Oosten. Sinds Iran zich in 1979 tijdens de Islamitische Revolutie plots ontpopte tot openlijk sjiitisch-religieuze staat, staan de twee grootmachten er lijnrecht tegenover elkaar. 

    Vandaag vertaalt die machtsstrijd zich in proxy-oorlogen die met hun financiële en militaire hulp worden uitgevochten op de slagvelden in het Midden-Oosten. Saudi-Arabië steunt radicale soennitische milities van Jemen tot Syrië en Iran leidt er de plaatselijke sjiitische milities. Het gevolg? Niet alleen wijdverspreide destabiliteit, maar ook talloze burgerslachtoffers en economische chaos.

    De nieuwe grenzen na het kalifaat

    Ook tijdens de Arabische Lente in Syrië werden sektarische spanningen uitgebuit. Soennitische rebellen kregen honderden miljoenen dollars aan steun, wapens en training van Saudi-Arabië. Iran steunde het regime dan weer met miljardenleningen voor militaire hulp. Ze rekruteerden en bewapenden sjiitische strijders uit Afghanistan, Libanon en Irak. 

    Maar de chaos en sektarische propaganda zette in Syrië de deur open voor een ander monster: IS, die met de oprichting van het Kalifaat een radicaal soennitische discours overnam, een klopjacht opende op andersgelovigen en een kalifaat uitriep in Syrië en Irak.

    De strijd tegen IS bracht de meest onwaarschijnlijke, gedwongen bondgenootschappen. Zowel Iran als Saudi-Arabië steunen milities die tegen de terreurgroep vechten, al zijn schermutselingen en discriminatie tussen de sjiitische en soennitische groeperingen nooit ver weg.

    Ondertussen versterkte Hezbollah het Iraakse en Syrische leger en vormden christelijke en jezidiminderheden hun eigen milities. Turkije en Koerdische strijders wapenden zich allebei tegen IS, maar staan in de Turkse politiek wel aan de andere kant van de frontlijn. En de Verenigde Staten traden in coalities met Turkije, de Koerden, Irak én Saudi-Arabië. 

    Maar de strijd tegen IS loopt ten einde, het kalifaat stort in elkaar en oude tegenstellingen en vijandigheden steken weer de kop op.

    Het duidelijkste voorbeeld speelt zich in Koerdistan af: na een onafhankelijkheids­referendum worden de Iraakse Koerden terug in het gareel gedwongen door de sjiitische regering in Bagdad. Het Westen kijkt toe hoe hun Koerdische bondgenoten geïsoleerd worden. En in Syrië wil Turkije komaf maken met de de facto autonome Koerdische enclave aan zijn grenzen. Zij startten er net met een nieuwe militaire operatie.

    De strijd om de brokstukken van het Kalifaat dreigt uit te lopen op een bloederige confrontatie. En ontploft het niet aan de Turks-Syrische grens, dan is het aan de Libanese.

    De nieuwe frontlijn

    In het huidige politieke klimaat ziet het er niet goed uit in Libanon: de interne politieke wordt er gestuurd door Saudi-Arabië en Iran, die concurrerende partijen beïnvloeden, er is een troepenopbouw aan de grens met Israël en de gevolgen van de oorlog in buurland Syrië zetten de Libanese samenleving onder druk.  

    Een oorlog met Libanon zou ook voor Israël een nachtmerriescenario betekenen, waarbij de Joodse staat vast zit tussen Hezbollah in het noorden, Hamas in de Gazastrook en een protesterende Palestijnse bevolking in de Westelijke Jordaanoever. Het Midden-Oosten zit als een mikadospel in elkaar: verplaats één stokje en het kan helemaal in elkaar storten.