Meest recent

    Dag van het handschrift: zijn pen en papier uit de mode, of net niet?

    Schrijven, het is vandaag de dag misschien meer een zaak van de juiste toetsen op ons klavier of onze smartphone aan te slaan, maar hoe zit dat met het "échte", traditionele schrijven, met pen en papier? Een vraag die we ons niet toevallig vandaag stellen, op de internationale dag van het handschrift.

    23 januari is de dag van het handschrift, ter herdenking van John Hancock in 1737. John wie? Hij was de voorzitter van het Continental Congress dat in 1776 de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring aannam, en de eerste die de verklaring ondertekende.

    Schrijven is vandaag vooral een digitale aangelegenheid, lijkt het, niet alleen professioneel, maar ook privé. Online kalenders en apps helpen ons in tijden van druk-druk-druk onze agenda te beheren, verslagen te maken, to-dolijstjes bij te houden, plotse ingevingen van het moment neer te kribbelen... En tegelijk stellen we hier op de redactie ook vast: we houden ook nog vast aan een (dikwijls fancy) schrift(je) dat we overal mee naartoe zeulen om ideeën, afspraken, telefoonnummers... te noteren.

    Daarnaast zweren almaar meer mensen bij een "bullet journal" om orde in de organisatorische chaos te krijgen.  Eén schrift om alles in te noteren. Geen aparte (papieren) agenda meer, geen rondslingerende aparte lijstjes voor boodschappen, weekmenu's, to do's, adressen, creatieve ideeën... De opties om te structureren, te personaliseren, te kleuren zijn creatief en haast eindeloos. In de boekhandel springen trouwens ook al die vele gidsjes voor handlettering in het oog, een moderne, "afgeslankte" variant van de middeleeuwse miniaturen, zo je wil.

    Wie tekent het verslag van de vergadering?

    Zijn pen en papier anno 2018 dan toch nog niet uit de mode? "Google Calender en consoorten, heel handig", zegt trendwatcher Nathalie Bekx. "Je voegt er zelf dingen aan toe, het voordeel is dat ook andere mensen dat kunnen doen. En dat is tegelijk ook het nadeel: je hebt er niet altijd meer een goed zicht op. En dan kan je 's avonds nog drie mensen bellen om te vertellen dat deze of gene afspraak niet kan doorgaan." Bekx houdt daarom ook nog altijd handgeschreven lijstjes bij. "Daar schrijf ik elke dag dingen op die ik echt niet in mijn digitale agenda ga zetten."

    Handgeschreven lijstjes, maar soms ook handgetekende lijstjes. In de ware betekenis van het woord. "Onlangs kwam iemand mij vertellen over een cursus die hij had gevolgd, over hoe je dingen kan optekenen, letterlijk, onder het motto, beelden zeggen meer dan woorden. In de plaats van nota's te maken van een vergadering, maak je tekeningen. En verslag krijg je dan in tekenvorm. "Je krijgt dan echt de essentie te lezen, een groot voordeel, vindt Bekx, die een warm pleidooi houdt voor schrijven.

    "Tegenwoordig wordt zowat alles getypt, maar schrijven is en blijft belangrijk. We zien dat dat hand in hand gaat met lezen, met de waardering en de liefde voor geschreven taal. Je ziet bijvoorbeeld dat het aantal jongeren dat boeken leest, de laatste tien jaar spectaculair is gedaald. Ze lezen wel strips, maar echte verhalen, echte essays, dat lijkt precies te verdwijnen."

    "Wie schrijft, maakt veel minder fouten"

    In september vorig jaar haalde Yra van Dijk, hoogleraar aan de Universiteit van Leiden in Nederland, het nieuws doordat ze het gebruik van laptops voor studenten in de les verbiedt. Ook bij ons zit vrijwel elke student in de aula verscholen achter zijn laptop. Typen of schrijven, wat is beter om kennis te verwerven?

    Voor het Platform Handschriftontwikkeling in Nederland lijdt het geen twijfel. Het pleit er bij de overheid voor om van schrijven een apart vak te maken op de basisschool, in plaats van het bij "taal" te zetten. Het onderwijs zet meer en meer in op digitaal en tablets, maar goed leren schrijven blijft van groot belang voor je hersenontwikkeling. Het creëert verbindingen in je hersenen die goed zijn voor je concentratie en je denkvermogen, is de boodschap.

    Iets wat Martin Valcke, professor onderwijskunde aan de UGent, beaamt: "Schrijven is een rijke cognitieve activiteit", zei hij eerder aan VRT Nws, "een psychomotorisch proces." En dat psychomotorische staat in voor extra kennisverwerving. "Je slaat dat mee op met de spelling, de structuur, de betekenis van een woord. Je denkt erover na. Bij het schrijven twijfel je soms ook, hoe wordt dat woord geschreven? Die reflectie versterkt de cognitieve representatie van wat je neerschrijft", voegt hij daaraan toe vanuit India, waar hij momenteel verblijft.

    "Hetzelfde geldt voor de aandacht die je besteedt aan de structuur van een tekst als je schrijft: opsommingen, onderstrepingen, pijlen, bullets... Nog een cognitieve activiteit waarbij je bewust kennis verwerkt. Je zal je meer en beter de organisatie van de tekst herinneren als die gestructureerd werd neergeschreven. Als je alles lineair intikt, gaat dat verloren. Wie schrijft, maakt op termijn veel minder fouten bij het leerproces."

    Ook Nathalie Bekx merkt dat op. "Als je schriftelijke notities moet maken van een vergadering, een les... word je veel meer getraind in het zoeken naar de essentie, het belangrijke van het bijkomstige scheiden. Als je daarentegen via je laptop alles snelsnel intikt, ga je ook alle rommel opschrijven. Door te schrijven leer je analyseren en synthetiseren."

    Vertelt je handschrift iets over je persoonlijkheid?

    En dan nog dit: volgens sommigen vertelt je handschrift iets over wie je bent. Klein of groot, krullig of strak, recht of scheef, het zouden allemaal uitingen zijn van bepaalde karaktereigenschappen. Grafologie, zoals het analyseren van handschriften heet, mag dan wel een leuke bezigheid zijn, échte wetenschap is voor alle duidelijkheid niet.