Video player inladen ...

Komt er een Europese kieskring?

Zullen we bij de Europese verkiezingen volgend jaar twee keer onze stem moeten uitbrengen? Het Europees Parlement stemt over een voorstel om naast de nationale kieslijsten ook een Europese kieslijst in te voeren. Voor ons zou dit betekenen dat we op één stembiljet zullen moeten kiezen uit kandidaten van Vlaamse partijen, en op het andere stembiljet op Franse, Bulgaarse, Roemeense, Duitse, Nederlandse of andere kandidaten die in heel de EU verkiesbaar zijn.  

Waar komt dit vandaan?

Op 29 maart 2019 om middernacht is de brexit een feit en verlaat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie. Als gevolg hiervan zullen er in het Verenigd Koninkrijk in mei 2019 geen verkiezingen voor het Europees Parlement meer worden gehouden. Dit betekent normaal gezien dat het Europees Parlement kleiner wordt: in plaats van 751 leden nu, zouden er maar 678 overblijven.  

Liberaal fractieleider Guy Verhofstadt (Open VLD) wil echter niet alle 73 Britse zetels schrappen, maar 27 zetels reserveren voor kandidaten van zogenaamde “transnationale lijsten” of Europese lijsten. Verhofstadt en andere voorstanders hiervan vinden dat de huidige Europese verkiezingen in werkelijkheid verkapte nationale verkiezingen zijn. Zo kunnen we in Vlaanderen alleen maar kiezen uit kandidaten van Vlaamse partijen, die strijden om 12 zetels in het Europees Parlement. Duitsers kiezen uit kandidaten van Duitse partijen, Fransen voor Franse partijen enzovoort.  

De kandidaten op transnationale of Europese lijsten zouden in heel de EU verkiesbaar zijn, van Finland tot Portugal, van Ierland tot Hongarije. Die Europese kopstukken zouden in heel de EU campagne moeten voeren, wat de campagne en de verkiezingsdebatten een Europese dimensie zou geven. Europese verkiezingsdebatten werden tot nu toe alleen binnen de landsgrenzen gehouden, waardoor er eigenlijk de facto 28 verschillende verkiezingscampagnes zijn (en zelfs meer: in België strijden de Vlamingen om 12 zetels, de Franstaligen voeren een aparte campagne om 8 zetels, en de Duitstaligen om 1 zetel).

Steun van Macron

De Franse president Emmanuel Macron is een groot voorstander van zulke transnationale lijsten. In zijn toespraak aan de Sorbonne-universiteit in september vorig jaar zei hij dat er al in 2019 een eerste keer op die manier een aantal parlementsleden verkozen zouden moeten worden. Bij de  Europese verkiezingen van 2024 wil hij zelfs de helft van Europees Parlement via transnationale lijsten laten verkiezen. Op een top van Zuid-Europese landen in  Rome op 10 januari kreeg hij de steun van Italië, Spanje, Portugal, Griekenland, Cyprus en Malta. De Ierse premier Varadkar sprak vorige week zijn steun voor het idee uit tijdens een speech in het Europees Parlement. "Laten we ervoor zorgen dat mensen in cafés in Napels en restaurants in Galway over dezelfde verkiezingsthema's praten", zei Varadkar.  

Nadelig voor kleine landen?

Er zijn ook veel tegenstanders, die liever alles bij het oude willen houden. De brexit biedt een kans om het parlement te verkleinen, wat een besparing betekent, zeggen ze. Een ander punt van kritiek is dat er geen Europees volk (een Europese “demos”) bestaat en dat een Europese kieskring daarom onzin is. En zullen de gewone parlementsleden geen “tweederangs­parlementsleden” worden? Parlementsleden uit kleine landen zijn bovendien bang dat politici uit grote landen op zulke transnationale lijsten meer stemmen zullen halen, waardoor er meer parlementsleden uit grote landen verkozen zullen worden. Anderzijds is het zo dat kleine landen nu al oververtegenwoordigd zijn in het Europees Parlement: België heeft 1 parlementszetel per 537.000 inwoners, Duitsland heeft 1 zetel per 854.000 inwoners, Frankrijk 1 per 900.833 inwoners. Malta heeft dan weer 1 zetel per 72.401 inwoners.  

Slechts 16 zetels geschrapt?

Er ligt ook een plan op tafel om sowieso niet alle 73 Britse zetels te schrappen, maar aan enkele landen wat extra zetels te geven (27 in
totaal) omdat de huidige verdeling niet meer overeenkomt met de bevolkingscijfers. Zo zou Nederland er 3 zetels bij krijgen (van 26 naar 29). Spanje en Frankrijk zouden er elk 5 bij krijgen, Italië 3. Voor België zou er niets veranderen, wij zouden op 21 zetels blijven.  In totaal zouden er dan 705 europarlementsleden zijn die op de traditionele manier verkozen worden, en 30 via Europese kieslijsten. Uiteindelijk zouden er dus maar 16 zetels verdwijnen, en zou het nieuwe Europese Parlement uit 735 leden
bestaan.  

De regeringsleiders moeten beslissen

Eerder stemde de commissie Constitutionele Zaken van het Europees Parlement al voor het voorstel. Woensdag is het de beurt aan het voltallige Europees Parlement. De finale beslissing wordt echter genomen door de Europese regeringsleiders. Zij zullen het voorstel, als het wordt goedgekeurd door het parlement, een eerste keer bespreken op een informele top op 23 februari. Er is unanimiteit nodig om de zetelverdeling van het Europees Parlement vast te leggen. Wat betekent dat om het even welke regerings­leider een voorstel kan blokkeren. De Belgische regering heeft nog geen standpunt. De europarlementsleden van de grootse regeringspartij N-VA lieten eerder al weten dat ze radicaal gekant zijn tegen het bijmaken van pan-Europese zetels. Bij CD&V leeft de bezorgdheid dat kleine landen benadeeld kunnen worden.