Meest recent

    De Stefanie van de Stefania­tunnel: een Belgische prinses die keizerin had moeten zijn

    Tijdens de krokusvakantie vertelt VRT NWS elke dag het verhaal van een "vergeten" prins of prinses uit de Belgische monarchie die toch een spoor in en rond Brussel heeft achtergelaten. Vandaag werpen we een licht op prinses Stefanie, de tweede dochter van Leopold II.

    Wie vaak met de wagen in Brussel rondrijdt, heeft er vast al stilgestaan wegens drukte tijdens de spits (of heeft er in het verleden niet door gekund wegens scheurtjes): de Stefaniatunnel, een tunnel uit de jaren 50 die de Louizalaan ondergronds met de Kleine Ring en het Poelaertplein verbindt.

    De tunnel ontleent zijn naam aan het Stefaniaplein dat halfweg de 19e eeuw op die plek is aangelegd als onderdeel van de nieuwe Louizawijk. Aanvankelijk heet het plein Koninklijke Prinsstraat. Pas in de jaren 1870 vinden de namen Stefaniastraat en uiteindelijk Stefaniaplein ingang. Die termen komen niet uit de lucht vallen. Ze zijn een eerbetoon aan prinses Stefanie, de tweede dochter van koning Leopold II en koningin Maria Hendrika.

    Het Stefaniaplein in Brussel.

    Troonopvolger

    Stefanie Clotilde Louise Hermine Marie Charlotte wordt op 21 mei 1864 in Laken geboren. Ze is het derde kind van (dan nog) kroonprins Leopold, na prinses Louise en prins Leopold. Als toekomstige troonopvolger geniet die laatste alle aandacht van hun vader, zeker na zijn troonsbestijging in 1865. Stefanie en Louise moeten het zonder veel liefde van hun ouders stellen en krijgen een harde opvoeding.

    De sfeer in het gezin verzuurt nog meer wanneer hun broer Leopold in 1869 sterft. Leopold II is zijn enige zoon kwijt. De geboorte van nog een dochter prinses Clementine in 1872 zet geen zoden aan de dijk. Integendeel: de koning keert zich nog meer van zijn gezin af.

    Stefanie op 15-jarige leeftijd.

    Charlotte

    Leopold II heeft voortaan slechts 2 doelen in zijn leven: zijn persoonlijke kroondomein uitbouwen in Kongo-Vrijstaat en zijn dochters als pionnen inzetten op het schaakbord van de internationale huwelijkspolitiek. In 1875 doet hij zijn openingszet door prinses Louise aan haar achterneef prins Filips van Saksen-Coburg en Gotha uit te huwelijken.

    Vijf jaar later is Stefanie aan de beurt. Met haar heeft hij nog grootsere plannen. Na zijn zus Charlotte moet zijn dochter als tweede telg van de Belgische monarchie keizerin worden. Net als bij Charlotte kijkt hij hiervoor in de richting van het Habsburgse hof in Wenen.

    Prinses Charlotte.

    Rudolf

    In maart 1880 komt aartshertog (en kroonprins) Rudolf van Oostenrijk naar Brussel op uitnodiging van Leopold II. Hij is de oudste zoon van keizer Frans Jozef en de beruchte keizerin Elisabeth, beter bekend als Sisi. Wanneer hij Stefanie ontmoet, schrijft hij zijn moeder dat hij heeft gevonden wat hij zocht. Niet veel later vraagt hij haar ten huwelijk, tot grote vreugde van haar ouders. Hun dochter zal op een dag keizerin van Oostenrijk zijn!

    Het huwelijk moet begin 1881 plaatsvinden en Stefanie reist naar Wenen om zich op haar nieuwe leven voor te bereiden. Algauw merken hovelingen een probleem: het meisje is vreselijk naïef. Ze is amper 16 en heeft de puberteit nog niet bereikt. Over de bloemetjes en de bijtjes weet ze niks.

    De plechtigheden worden uitgesteld en Stefanie keert een poosje naar Brussel terug. Op 10 mei 1881 blijkt ze wel rijp genoeg en geeft ze in Wenen haar jawoord aan Rudolf. Aan de vooravond van haar 17e verjaardag mag ze zich aartshertogin van Oostenrijk en kroonprinses van Oostenrijk-Hongarije noemen.

    Officiële verlovingsfoto van Stefanie en Rudolf.

    Begin 2001 duikt de kanten bruidssluier van Stefanie op in een tentoonstelling in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel. Op 6 juni brengt "Het Journaal" dit verslag:

    Elisabeth

    Hoewel het huwelijk bezwaarlijk om romantische beweegredenen is afgesloten, blijken Stefanie en Rudolf het betrekkelijk goed met elkaar te kunnen vinden. Al snel is Stefanie zwanger en op 2 september 1883 bevalt ze van een dochter, aartshertogin Elisabeth.

    Rudolf kan zijn ontgoocheling niet verbergen: hij had op een jongen en een toekomstige troonsopvolger gehoopt. De relatie tussen Stefanie en Rudolf belandt in een diep dal. Ook de band tussen Stefanie en haar schoonmoeder Sisi gaat van kwaad naar erger.

    Stefanie en haar dochter Elisabeth.

    Syfilis

    In 1884 krijgt een vreemde ziekte Rudolf in haar greep. De dokters vermoeden dat hij aan syfilis lijdt, een seksueel overdraagbare aandoening (soa) die hij tijdens een van zijn amoureuze escapades heeft opgelopen. Ze behandelen hem met voor die tijd gangbare middelen als opium en kwik, een middel dat bij grote doses tot mentale instabiliteit leidt.

    Stefanie blijft in het ongewisse over de ware toedracht van de ziekte van haar man. Pas wanneer ze zelf symptomen van een soa ontwikkelt, komt de kat op de koord. Voor haar blijken de gevolgen van de besmetting desastreus: ze is niet langer in staat kinderen te krijgen, een ramp voor een kroonprinses die nog geen troonopvolger op de wereld heeft gezet. Ze voelt zich verraden door Rudolf en ontwikkelt een grondige afkeer voor hem.

    Mayerling

    Het huwelijk van Stefanie en Rudolf is feitelijk voorbij en ze storten zich allebei in de armen van minnaars en maîtresses. De geestelijke gezondheid van de aartshertog wankelt en op 30 januari 1889 doet hij het ondenkbare: samen met zijn piepjonge maîtresse Marie von Vetsera pleegt hij zelfmoord in het jachtslot Mayerling. Op haar 24e is Stefanie weduwe.

    Dit zogenoemde "drama van Mayerling" jaagt een schokgolf door Europa. Keizer Frans Jozef en keizerin Sisi geven Stefanie de schuld. Ondanks de schande mag ze aan het hof blijven wonen. Haar titels en juwelen mag ze behouden, maar haar droom (of minstens die van haar vader) om ooit keizerin te worden, is vervlogen.

    Deze tragische gebeurtenis inspireert later verschillende filmmakers, zo ook Terence Young die in 1968 de film "Mayerling" regisseert. Omar Sharif neemt daarbij de rol van Rudolf voor zijn rekening. Een piepjonge Catherine Deneuve kruipt in de huid van Vetsera.

    Graaf Elemér Lónyay

    Jaren gaan voorbij tot Stefanie een nieuwe man op haar pad ontmoet. Het gaat om graaf Elemér Lónyay de Nagy-Lónya et Vásáros-Namény, een edelman uit Hongarije. Voor een voormalige kroonprinses van het Habsburgse rijk is zijn rang hopeloos te laag. Toch zetten ze door en op 22 maart 1900 trouwen ze.

    Voor Stefanie gaat het huwelijk met zware offers gepaard: haar rol als lid van de keizerlijke familie in Wenen is uitgespeeld en ze verliest al haar titels. In Brussel reageert haar vader Leopold II woedend, ook al omdat ze partij voor haar zus Louise kiest die haar man voor haar minnaar heeft verlaten. Ook keizer Frans Jozef is kwaad om haar steun voor haar zus en verbreekt alle contact met haar.

    Stefanie laat het niet aan haar hart komen en trekt zich met haar nieuwe echtgenoot terug in het kasteel van Oroszvár in Hongarije, vandaag Rusovce in Slovakije. Wanneer Leopold II in 1909 sterft, komt ze samen met Louise tot de ontdekking dat hij hen allebei uit zijn testament heeft gewist. Zijn fortuin heeft hij nagelaten aan zijn maîtresse barones de Vaughan en aan de Koninklijke Schenking. De zussen spannen een rechtszaak tegen de Belgische staat aan om hun deel van de koek op te eisen, maar ze bijten in het zand.

    Stefanie en graaf Elemér Lónyay in 1906.

    Memoires

    In de jaren die volgen leven Stefanie en haar man een relatief rustig leven in hun kasteel. In 1937 publiceert ze haar memoires "Ich sollte Kaiserin werden" ("Ik zou keizerin moeten zijn"). Het boek veroorzaakt ophef in Oostenrijk, maar verkoopt goed en krijgt meerdere vertalingen.

    Stefanie sterft op 24 augustus 1945 in de abdij van Pannonhalma in Hongarije aan de gevolgen van een beroerte. Daar heeft ze enige tijd eerder haar intrek genomen op de vlucht voor het Rode Leger. Ze wordt 81.