Meest recent

    Sovjet-design en rode weelde, 8 keer back in the USSR!

    ADAM, het designmuseum op de Heizel in Brussel, toont 600 ontwerpen uit de Sovjet-Unie van 1950 tot 1980, onder de titel "Soviet Design. Red Wealth". Vanaf eind jaren vijftig maakten ook Russische ontwerpers zich los van het stalinisme, met soms verbijsterende resultaten tot gevolg, op alle vlakken. Van treinen en boten over elektrische apparaten, via gitaren, platenhoezen, klokken en lampen tot sigarettenpakjes, conservenblikken, capsules en affiches. Kameraden, hierbij acht cadeautips.  

    Volga Gaz MP 21

    "Soviet Design. Red Wealth" opent sterk met de enige echte auto van de tentoonstelling, de legendarische Volga, die zestig jaar geleden ook te zien was in het Russisch paviljoen op Expo 58. In de jaren zestig was de stoere  hoge Volga ook relatief succesvol bij ons. Ik mocht plaatsnemen op de riante driepersoonsbank, met zicht op het unieke halfronde plexi-instrumentenbord. Wat rook die Volga heerlijk naar nieuwe oude auto. Op de expositie zijn ook enkele schaalmodellen te zien. De best wel moderne Latvya minibus werd in 1959 in Letland ontwerpen door Svetlana Mirzoyan. Een vrouwelijke ontwerper was helemaal niet ongewoon in Sovjettijden. Voorts zijn er een brandweerwagen op schaal, een soort overdekte sneeuwscooter en ontwerptekeningen van treinen te zien.  

    Roketa naaimachine

    Heel wat ontwerpen zijn geïnspireerd door de ruimtevaartsuccessen van de Sovjet-Unie. Een typisch voorbeeld is de Roketa naaimachine. Eind jaren vijftig was het strenge stalinisme definitief voorbij. Tijdens zijn reis naar de Verenigde Staten, gegidst door vice-president Richard Nixon, raakte partijleider Nikita Chroetsjov geïnspireerd. Weer thuis in het Kremlin beloofde hij de Russische bevolking dat de Sovjet-Unie in een paar jaar tijd het consumptieniveau van Amerika zou evenaren. De aantrekkelijke apparaten van de merken Tula, Roketa en Raketa, en de Mockba koelkast in Frigidaire- of Kelvinator-stijl, moesten dat bewerkstelligen.

    Spoetnik stofzuiger

    Eind jaren vijftig waren verschillende merken die elkaar beconcurreerden met een origineel design een nieuw fenomeen in de Sovjet-Unie. Het bedrijf Saturn kwam met een driewielige stofzuiger in spoetnikstijl op de markt. De Spoetnik, of een kopie ervan, was een van de grote attractiepolen in het Russisch paviljoen op Expo 58.  De Saturn was jarenlang een succes, de ruimtevaart wakkerde het patriottisme van de Russen aan. De beste ontwerpen werden trouwens vaak getekend door designers uit de Baltische staten. Zij werkten gewoon als ambtenaren in staatsbedrijven. Wie een goed ontwerp kon omzetten in een populair product kreeg een premie van slechts enkele tientallen roebels.  

    Zvezda 54 art-deco-radio

    Zvezda betekent ster. Nogal wat oudere ontwerpers hadden heimwee naar de tijd van de Russische avant-garde, uit de jaren twintig. Het zijn kunstwerken uit die periode die nu in het Museum voor Schone Kunsten in Gent voor nogal wat controverse zorgen (zie het artikel hiernaast). Wees gerust, de objecten op de tentoonstelling "Soviet Design, Red Wealth" zijn authentiek. De Zvezda radio uit 1954 vertoont wat echo's uit de tijd van art deco en modernisme. Het is een spectaculair mooi toestel: evenwichtig, monumentaal en gestroomlijnd. In de achtergrond ziet u een Rigonda hifi-meubel uit de late jaren zestig. Ook het Golden Curl theeservies en enkele ensembles glazen en waterkannen herinneren met hun sobere frisse motieven aan de avant-garde, die Stalin brutaal uitroeide.     

    Kometa, de bandopnemer met een gezicht

    Doet deze enig mooie bandopnemer met zijn fraaie pastelkleuren u ook aan het gezicht van een uil denken? En kijk eens tot welke mooie logo's de cyrillische letters leiden. Op de expositie zijn heel wat voorbeelden te zien van mooie emblemen en merknamen. Dit dure apparaat, en de nog primitieve televisietoestellen uit het midden van de jaren vijftig (met voorzetlens om het kleine beeldschermpje te vergroten), waren alleen bereikbaar voor het hoger Sovjet-kader. Maar op de tentoonstelling staan ook eenvoudige transistorradio's en taperecorders van het merk Romantica ,die wel een ruim publiek bekoorden. Dankzij het Voronezh radiotoestelletje dat er uit zag als een boek kon de Russische jeugd stiekem onder de dekens naar muziek luisteren.

    Volga, de schattige platenspeler

    Deze platenspeler draait alleen singles. De expositie toont ook een rijke collectie aan platenhoezen, culturele affiches, tijdschriften en modebladen. De laatste zaal is gewijd aan sport, met ondermeer racefietsen, ski's en hockeypucks.   

    Krunk, Tonika en Ural gitaren

    Vooral de gitaar met dubbele hals valt op. Ook Glenn Frey van The Eagles  hanteerde een dergelijk dubbel instrument. Enkele getoonde gitaren zijn duidelijk gebaseerd op de Amerikaanse Gibson en Fender, maar het gele instrument links heeft toch wel een originele vormgeving. Russische rock kwam maar tot bloei rond 1980, toen het Brezjnev-tijdperk ten einde liep en Glasnost en Perestroika aan de horizon opdoken.   

    De Chaïka vleugeldraagboot

    De Sovjet-Unie had enkele grote binnenzeeën en uitgestrekte meren, het was een uitdaging om die die snel en comfortabel over te steken. De Chaïka vleugeldraagboot bood vanaf 1966 een interessant alternatief voor een gewoon (traag) schip. In die tijd kon de Chaïka zeker de concurrentie aan met bijvoorbeeld de ook bij ons bekende Jetfoil van Boeing. Op de tentoonstelling spelen op verschillende schermen films over de geschiedenis van de Russische auto en andere transportmiddelen. Ze bewijzen dat de meestal naamloos gebleven ontwerpers het maximum haalden uit de soms bescheiden middelen en beperkte mogelijkheden waarmee ze moesten werken.    

    Soviet Design. Red Wealth is nog tot 21 mei te zien in ADAM, in Brussel