Video player inladen ...

Het leven zoals het is in een vluchtelingenkamp: "Ik waak er continu over dat de ratten mijn kinderen niet bijten"

Hoe overleven vluchtelingen de schrijnende omstandigheden in een vluchtelingenkamp op Samos, een Grieks eilandje vlak bij Turkije? Freelance-journalist Greet Verhaert werkt er een maand lang als vrijwilliger, en schreef dit aangrijpende verslag: het leven zoals het is in een vluchtelingenkamp.

Dat er in Griekenland op dit moment een vluchtelingencrisis aan de gang is, is geen nieuws. Dagelijks wagen mensen vanuit Turkije de oversteek naar Europa. Één van de hotspots waar ze mogelijks stranden is Samos, een eiland met een vluchtelingenkamp waar zo’n 1.800 mensen wachten op een (antwoord na hun) asielaanvraag.

Maar hoe ziet het dagelijkse leven er nu uit voor iemand die in een vluchtelingenkamp woont? Hoe brengen ze hun dagen door voor hun verdict uithangt op het prikbord aan het onthaal? Hoe doorstaan ze de schrijnende omstandigheden in een huis dat het equivalent is van twee festivaltentjes? 

"Continu wakker en alert"

Yaser, een vader van drie kinderen, de echtgenoot van Sarah, vertelt wat er zich binnen zijn vier tentzeilen afspeelt: “Het is moeilijk te zeggen wanneer mijn dag begint en wanneer hij eindigt. Ik ben continu wakker en alert. ’s Nachts waak ik erover dat de ratten mijn kinderen niet bijten. Er heerst hier een enorme rattenplaag en je weet nooit welke ziekten ze kunnen overdragen."

"Als het niet regent, hoef ik me alleen daarover zorgen te maken", gaat hij voort. "Maar als het regent en er steekt een felle wind op, probeer ik intussen ook de schade daarvan te beperken, want het regent continu binnen. Ik heb een extra zeil over mijn tenten gelegd en heb het gefixeerd met stenen, maar dat helpt helaas niet.”

(lees verder onder de foto)

Yaser nodigt me uit in zijn tent. We banen ons een weg tussen de prikkeldraad, de mensen, het afval en de tentzeilen. Nauwlettend stappen we voet voor voet, op grote stenen die een droog pad vormen tussen de vele regenplassen.

Eens aangekomen, ontwart Yaser een ijzerdraad die in een complexe strik rond de rits van zijn tent gedraaid is. Alleen hij weet hoe de knoop ontward moet worden. Het is de sleutel naar zijn huis. Het bewijs van de rattenplaag is niet ver te zoeken. Overal zijn gaten gebeten in de tentzeilen. Hij heeft zijn tentjes op palletten gezet om te voorkomen dat ze onder water lopen. Tussen de gleuven van de houten paletten staan plastic flessen gevuld met urine.

(lees verder onder de foto)

“We plassen allemaal in deze flessen. Als één van mijn kinderen ’s nachts naar het toilet moet, dan doen we de fles open en helpen we ze plassen. En het plastic bakje ernaast gebruiken we voor de grote boodschap. Het is te gevaarlijk om de kinderen ’s nachts naar de wc’s te laten gaan. Je weet nooit wie je tegenkomt. Sorry dat ik je dit moet laten zien.”

Het is te gevaarlijk om de kinderen 's nachts naar de wc's te laten gaan

Er zijn nauwelijks wc-cabines in het vluchtelingenkamp en de meerderheid van het sanitair is stuk. Honderden mensen maken gebruik van dezelfde cabine. Ze moeten een eind wandelen voor ze er geraken en dat gaat gepaard met ernstige risico’s. ’s Nachts zijn al meermaals mannen, vrouwen en kinderen op weg naar of in de wc’s verkracht.

Bijgevolg passen veel mensen dezelfde plastechniek toe als Yaser en zijn familie. Anderen doen hun behoefte op een willekeurige plek in de buurt van hun tent. Na hevige regenval stroomt er een drab naar het laagste deel van het kamp. Het verklaart meteen de aanhoudende en penetrante geur.

(lees verder onder de foto's)

De dag begint met aanschuiven en wachten

“Rond 7 uur ’s morgens neem ik onze officiële documenten en schuif ik aan bij de voedingsdistributie om het ontbijt te halen voor mijn gezin. Ik sta ongeveer een half uur tot een uur in de rij. We krijgen één broodje, één sinaasappel en één brikje sap per persoon. We hebben van een organisatie vijf plastic bekertjes gekregen. Afhankelijk van hoe lang de rij is en hoe hard het regent schuif ik ook aan  met die bekertjes om ze te laten vullen met thee.

Rond 8 uur heb ik ons ontbijt gekregen en ga ik terug naar mijn gezin. Mijn kinderen hebben vaak de energie niet om te eten, maar we proberen er toch een gezinsmoment van te maken.”

Mijn kinderen hebben vaak de energie niet om te eten, maar we proberen er toch een gezinsmoment van te maken

Het kamp ontwaakt uit een wakende slaap, het rumoer zwelt aan. Yasers vrouw Sarah probeert zich te ontfermen over de kledij. Ze bewaart overal plastic zakken met vuile, maar vooral natte kleren die de hevige regen hebben geabsorbeerd. Wasmachines zijn er niet, dus behelpt ze zich met een teil en een stuk zeep. Het lijkt een zonnige dag te worden, dus gaat ze water halen aan een kraantje verderop. 

Ze wast de kleren met de hand en hangt ze te drogen over de elektriciteitskabels die kriskras boven de tenten hangen. Om te voorkomen dat de kleren gestolen worden, is ze genoodzaakt er de hele tijd bij te blijven staan tot ze opgedroogd zijn. Yaser brengt intussen twee van de kinderen naar school.

(lees verder onder de foto)

520 kinderen, overgrote meerderheid krijgt geen onderwijs

“In dit lokaal naast het kamp krijgen mijn dochters twee uur per dag les. Mijn zoon staat op de wachtlijst om er ook school te lopen. In zijn leeftijdscategorie is de klas volzet, dus hij blijft gewoon bij mij.  Rond 12 uur ga ik terug aanschuiven in de rij om onze lunch te krijgen. Om 13 uur eten we terug met iedereen samen in de tent. We ruimen alles altijd goed op om te voorkomen dat de ratten nog meer aangetrokken worden om naar binnen te gaan.”

Er wonen zo’n 520 kinderen in het kamp. Geen van hen kan naar een gewone school op het eiland. Verschillende ngo’s organiseren wel informeel een aantal lessenpaketten. Op die manier kunnen 100 kinderen tussen 6 en 18 jaar toch gemiddeld 3 uur per dag op de schoolbanken doorbrengen.

Voor kinderen onder de leeftijd van 6 jaar is er helemaal niks voorzien. De overgrote meerderheid verblijft dus zonder enige vorm van onderwijs in het kamp. Het structurele gebrek aan nuttig tijdverdrijf is ontaard in verveling, rumoer en totale wanorde. 

Het structurele gebrek aan nuttig tijdverdrijf is ontaard in verveling, rumoer en totale wanorde

“Na het avondeten wassen we ons en blijven we in onze tent. We wonen hier nu twee maanden en we hebben ons in al die tijd nog niet gedoucht in de cabines. We delen die ruimte met honderden mensen.

Veel douches werken niet of ze zijn verschrikkelijk vies. Ik durf mijn kinderen er niet laten douchen uit schrik dat ze ziek worden. Mijn zoon heeft een infectie opgelopen aan zijn penis en regelmatig hebben we last van de luizen- en schurftplaag die hier heerst. We behelpen ons met een handdoek, zeep en plastic flessen water. Die heb ik overdag al gevuld, want na 19 uur ’s avonds is er meestal geen stromend water meer.”

"Uitzichtloosheid leidt tot psychische problemen"

Er heerst een tekort aan alles in het kamp: water, eten, kledij, elektriciteit. En toch bestaat er nog een onderscheid tussen mensen die niets hebben of bijna niets. Dat leidt tot diefstal, argwaan en rivaliteit. De uitzichtloosheid en de ernst van de situatie maakt dat veel mensen kampen met psychische problemen. Wekelijks registreert de medische dienst twee tot drie zelfmoordpogingen. Veel mensen verdoven zich met drugs en alcohol, waardoor kleine conflicten vaak ontaarden in agressieve vechtpartijen. 

(lees verder onder de foto)

In theorie blijven mensen zoals Yaser en zijn familie maximaal 25 dagen in het kamp voor ze antwoord krijgen op hun asielaanvraag. De praktijk wijst echter uit dat het verblijf varieert tussen de 16 dagen en 16 maanden.

“Ik probeer van dag tot dag te leven, maar de uitzichtloosheid knaagt enorm. We hebben totaal geen idee hoe lang we hier nog moeten wonen. Het is inhumaan in welke omstandigheden wij moeten overleven. In principe zou ik gratis lessen Engels kunnen volgen, maar wanneer moet ik dat doen? En waar moet ik mijn kinderen achterlaten? Ik ben constant bezig met eten, de veiligheid en hygiëne van mijn kinderen. Ik heb geen energie meer om iets voor mezelf te doen. ”

Het is inhumaan in welke omstandigheden wij moeten overleven

De zon verdwijnt stilaan achter de heuvels van Samos. De kleren zijn bijna droog, het avondeten is achter de kiezen en de kinderen zijn gewassen. Yaser ontgrendelt zijn smartphone die hij kort heeft kunnen opladen aan een zeldzaam stopcontact in het kamp.

“Volgens de laatste weersvoorspellingen gaat het niet regenen vannacht. Het is een betrouwbare website, dus dat klopt waarschijnlijk wel. En of we morgen meer nieuws krijgen over onze asielaanvraag? Dat is iets minder waarschijnlijk. Inshallah.”