Video player inladen ...

13 opmerkelijke weetjes over alcohol

De haat-liefde-verhouding van de mens met alcohol is al tienduizenden jaren oud, en er valt dan ook heel wat over te vertellen. 13 opmerkelijke weetjes over alcohol. 

1. Het slechte nieuws eerst. De chemische verbindingen uit de familie van de alcoholen zijn allemaal toxines - giftige stoffen - die je kunnen doden, ofwel onmiddellijk, ofwel snel, ofwel langzamerhand. Bij ethanol, de alcohol in onze drankjes, loert de dood om de hoek als het alcoholgehalte in het bloed 0,4 procent bedraagt, en een gehalte van 0,5 procent is zo goed als altijd fataal. Vanaf 0,3 procent raken veel mensen bewusteloos.  

2. Ethanol. Desondanks is een alcohol, ethylalcohol of ethanol, al zeer lang een belangrijk bestanddeel van het dieet van de mens. Archeologen denken dat gefermenteerde dranken al 100.000 jaar geleden gemaakt werden. De oudste bewijzen die we daarvoor hebben, komen uit het zuiden van China. Daar zijn chemische overblijfselen van zo'n 9.000 jaar oud gevonden van een drank waarin druiven gecombineerd waren met meidoornvruchten, rijstbier en honingmede. 

3. Dronken aapjes. Volgens de "drunken monkey hypothesis" is onze zin voor alcoholische dranken een gevolg van de neiging van onze voorouders om de rijpste vruchten uit te kiezen. Die bevatten de meeste energie, maar ze gisten ook vaak.  Omdat ethanol een vrij lichte molecule is en door de wind verspreid kan worden, konden onze aapachtige voorouders de overrijpe, gistende vruchten op de reuk terugvinden in het oerwoud. Als de hypothese klopt, betekent dat dat onze voorliefde voor ethanol zelfs enkele tientallen miljoenen jaar oud kan zijn.  

Een vederstaarttoepaja.

4. Nuchtere boomspitsmuis. De vederstaarttoepaja is een boomspitsmuis uit Thailand, Maleisië en Indonesië die elke nacht het equivalent van 10 tot 12 glazen wijn drinkt aan natuurlijk gefermenteerde nectar van de bertampalm. Na die nachtelijke uitspattingen is de toepaja nog zo fris als een hoentje en vertoont hij geen symptomen van dronkenschap. Gedacht wordt dat de toepaja's alcohol afbreken op een manier die bij de mens niet of nauwelijks gebruikt wordt. Naast sommige mensen zijn vederstaarttoepaja's de enige zoogdieren die elke nacht alcohol consumeren. En dat is niet het enige opvallende aan deze diertjes: toepaja's hebben van alle dieren de grootste hersenmassa in verhouding met hun lichaamsgewicht, zelfs meer dan de mens. 

5. Suikermoleculen. Fermentatie of gisting komt voor wanneer enzymes, die meestal door gisten geproduceerd worden, suikermoleculen uit druiven, granen of zelfs aardappelen omzetten in ethanol en koolstofdioxide (bubbels). Alcohol is giftig voor gisten, en wanneer het alcoholpercentage een bepaald niveau bereikt, sterven de gisten af en valt de gisting stil. Hoe hoog dat niveau is, hangt af van de gistsoort. 

6. Echt waar agent! Dokters kennen enkele zeldzame gevallen van "auto-brewery syndrome", waarbij patiënten zulke hoge niveaus van candidagist in hun darmen hebben, die zo veel alcohol produceren, dat de patiënten dronken kunnen worden zonder ook maar een druppel te drinken.

Voorstelling van een ethanol-molecule.

7. Verteren niet nodig.  Ethanol is een kleine, eenvoudige molecule, ze bestaat slechts uit twee koolstofatomen (zwart op de illustratie), zes waterstofatomen (grijs) en een zuurstofatoom (rood). De molecule is zo klein dat ze direct uit de maag en de dunne darm in de bloedstroom kan geraken, en zo tot in de hersenen. 

8. Mager spierweefsel. Een mager, gespierd iemand zal minder effecten ondervinden van drank dan iemand met meer lichaamsvet. Waterrijk spierweefsel absorbeert immers alcohol op een efficiënte manier, en belet zo de stof de hersenen te bereiken. 

9. Immuun. Dronkenschap wordt beschouwd als een verzwakking van de zenuwcellen in de hersenen, maar Australische onderzoekers hebben onlangs gemeld dat minstens een deel van het dronken gevoel veroorzaakt kan worden door het effect van ethanol op het immuunsysteem van de hersenen. Als dat bevestigd wordt, kan het mogelijk tot nieuwe behandelingen voor alcoholisme leiden. 

Een reclame uit 1898 voor Malt-Nutrine, dat aanbevolen wordt voor de moeder die borstvoeding geeft en haar kind, dat indirect mee profiteert.

10. De goede oude tijd. In 1895 lanceerde de Amerikaanse brouwerij Anheuser-Busch "Malt-Nutrine", een bier met een alcoholgehalte van twee procent. Het werd aanbevolen door dokters voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, en zelfs als een voedzame drank voor kinderen. En tot 1916 waren whisky en brandy als wetenschappelijk goedgekeurde geneesmiddelen opgenomen in de "United States Pharmacopeia", de lijst met erkende geneesmiddelen. 

11. Rijden en drank. Ethanol werd in de VS algemeen gebruikt als een industriële brandstof, tot een belasting op alcohol, die geheven werd om mee de kosten van de Burgeroorlog te dragen, leidde tot een overschakeling naar kerosene en methanol. Intussen is ethanol aan een comeback bezig als brandstof: het wordt gezien als een biobrandstof, een hernieuwbare brandstof. In een aantal landen, vooral Brazilië en Zweden, wordt er naast diesel en benzine ook brandstof verkocht die voor 85 procent uit ethanol bestaat, en rijden er veel zogenoemde "flexifuel" auto's die op alle mengelingen van benzine en ethanol kunnen rijden tot een ethanolgehalte van 85 procent. In veel andere landen, onder meer de VS en in de EU, wordt een veel lager percentage ethanol aan fossiele brandstof toegevoegd. 

Een tankstation in Sao Paulo in Brazilië, met pompen "A" voor alcohol, ethanol dus, en "G" voor gasolina (foto: Mario Roberto Duran Ortiz/Wikimedia).

12. In het heelal is het altijd bal. De galactische nevels waar sterren wordt gevormd, zitten vol met waterstof, koolstof en zuurstof, de atomaire bouwstenen van alcohol. En ja hoor, astronomen hebben gigantische hoeveelheden ethanol gevonden in G34.3, een interstellaire wolk op zo'n 10.000 lichtjaar van de aarde. De astronomen schatten dat er het equivalent zit van zo'n 400 biljoen biljoen biertjes...

De Cone-nebula, de Kegelnevel, een kraamkamer voor nieuwe sterren (foto:  NASA, H. Ford (JHU), G. Illingworth (UCSC/LO), M. Clampin (STScI), G. Hartig (STScI), the ACS Science Team, ESt).

13. Niet naar de kurk kijken. De koolstofdioxide in een champagnefles veroorzaakt een druk van meer dan 6 kilogram per vierkante centimeter. Dat is driemaal meer dan de druk in een autoband, en een wegvliegende champagnekurk die ongelukkig in iemand zijn oog terechtkomt, kan dan ook leiden tot het loskomen van het netvlies, dubbel zicht en blindheid. Uitkijken is dus de boodschap. 

Het ontkurken van een champagnefles (foto: Niels Noordhoek/Wikimedia).