Meest recent

    "Super-blauwe-bloedmaan" levert mooie plaatjes op 

    Miljoenen Aziaten, Australiërs en Amerikanen zijn getrakteerd op een uitzonderlijk schouwspel: een "super-blauwe-bloedmaan". Dat is de combinatie van een blauwe maan en een maansverduistering op het moment dat de maan het dichtst bij de aarde staat. In het noordwestelijk halfrond was dat geleden van 31 maart 1866, in China moeten we daarvoor teruggaan tot de late Qing-dynastie.   

    In China hadden de talrijke inwoners van Peking geluk, want het was een heldere, koude nacht. Aan het planetarium in Peking stonden lange rijen met dik geklede Chinezen die het van naderbij wilden bekijken door telescopen.   

    De maan staat nu relatief dicht bij de aarde, en kleurt ook nog eens roestkleurig omdat ze in de schaduw van de aarde staat. Wie nog op de eerste rij zat, waren onder meer de Noord-Amerikanen en Canadezen. In België is er niets te zien, omdat de maansverduistering overdag gebeurt. (zie kaartje) Overigens is de volgende super-blauwe-bloedmaan in 2037. De vorige, in 1982, was zichtbaar in delen van Afrika, Europa en het westen van Azië.

    NASA

    Combinatie van drie factoren

    Een super-blauwe-bloedmaan, het is een hele mond vol. Klinkt bijzonder, en dat is het ook, maar wat is het dan precies? Een combinatie van drie fenomenen op exact hetzelfde moment, namelijk bij volle maan. 

    1. Supermaan

    Kansas Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

    Een supermaan zien we als de maan op haar dichtst mogelijke punt bij de aarde staat.

    De maan draait in een elliptische baan om de aarde, wat maakt dat de afstand tot onze planeet varieert. Doorgaans ligt die tussen 357.000 en 407.000 kilometer. Tijdens het zogenoemde perigeum is de afstand tot de aarde het kortst, tussen 357.000 en 370.000 kilometer.

    Hoe dichter de maan bij de aarde staat, hoe groter ze dan ook lijkt, van op de aarde bekeken. Een volle maan in het perigeum lijkt zo'n 14 procent groter in diameter dan een volle maan in het apogeum, de plaats op de baan van de maan die het verst van de aarde staat. 14 procent lijkt veel, maar in werkelijkheid is het verschil met een gemiddelde maan nauwelijks te zien. Veel waarnemers houden vol dat de maan groter lijkt tijdens een supermaan, maar waarschijnlijk komt dat omdat ze de maan observeerden kort na zonsondergang, als de maan dicht bij de horizon staat. Op dat ogenblik speelt de maanillusie, waardoor de maan groter lijkt naarmate ze dichter bij de horizon staat. (lees door onder de foto)

    Arizona Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

    De maan toont zich als ze dichter bij de aarde staat ook helderder. Tegenover de maan in het apogeum, bedraagt het verschil in illuminantie of verlichtingssterkte 30 procent, en dat is wel merkbaar.  

    De combinatie van "helderder" en "groter lijken" leidde tot het begrip supermaan. De oorsprong van het begrip ligt in de astrologie en is dus niet wetenschappelijk. Er bestaat dan ook geen astronomische definitie van een supermaan.

    Een supermaan is niet heel erg uitzonderlijk. De vorige keer was op 1 januari, de volgende zien we al begin maart. (lees door onder de foto).

    Myanmar Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

    2. Blauwe maan

    Een blauwe maan is evenmin een natuurkundig fenomeen. Het is een term in de volksmond om aan te duiden dat we twee keer een volle maan binnen één kalendermaand meemaken. De eerste dag van januari zagen we al een volle maan, de laatste dag van januari is het weer van dat.

    Gemiddeld doet een blauwe maan zich om de 2 tot 3 jaar voor. De laatste keer dateert van juli 2015. Toevallig kunnen we het dit jaar twee keer meemaken, in januari en in maart.

    De maan kleurt overigens niet écht blauw. Allicht heeft de Engelse uitdrukking "once in a blue moon" ermee te maken, om iets aan te duiden wat maar erg zelden gebeurt.

    3. Bloedmaan

    Een bloedmaan is het gevolg van een maansverduistering. Daarbij komt de aarde tussen de volle maan en de zon. De maan verdwijnt achter de aarde, in de schaduw, waar ze geen rechtstreeks zonlicht krijgt. In de plaats daarvan krijgt de maan wel een oranjerode kleur. Dat is een gevolg van het feit dat het zonlicht in de atmosfeer van de aarde zodanig gefilterd en weerkaatst wordt, dat het groene tot violette spectrum van het licht meer verstrooid wordt dan het rode licht. Als gevolg daarvan krijgt de maan meer rood licht en ziet ze er oranjerood uit. 

    Ook bloedmaan is overigens geen wetenschappelijke term. 

    De maansverduistering van nu woensdag gaan we bij ons niet kunnen zien omdat ze zich rond 14 uur onze tijd voordoet. Inwoners van de Verenigde Staten, het Midden-Oosten, Azië, het oosten van Rusland, Australië en Nieuw-Zeeland gaan ze wel kunnen bewonderen, net voor of tijdens zonsopgang op 31 januari. (lees door onder de foto)

    Tokio, Skytree Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

    Alles te volgen via de NASA

    Een super-blauwe-bloedmaan is vrij uitzonderlijk, de laatste keer dateert van 1866, iets meer dan 150 jaar geleden dus.

    Als je in het westen van de Verenigde Staten, Hawaï of Alaska woont, zet je woensdagochtend dus het best je wekker om de super-blauwe-bloedmaan te bewonderen. Wie in het Midden-Oosten, het oosten van Rusland, Australië en Nieuw-Zeeland woont, heeft de beste kansen tijdens zonsopgang.

    En voor alle anderen? Ook zij hoeven niets te missen: je kan het fenomeen volgen bij de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, op internet via NASA.TV en NASA.gov/live, op Twitter via @NASAMoon.