(c) Copyright 2018, dpa (www.dpa.de). Alle Rechte vorbehalten

De kanselier en de roden: Duitsland op weg naar Merkel IV

Nu de Duitse sociaal- en christendemocraten na een opnieuw slopende nacht hun coalitieakkoord op zak hebben, is het vooral uitkijken naar wat daarin staat en wie dat mag uitvoeren. Duidelijk is dat de sociaaldemocratische SPD de koehandel gewonnen heeft. Een belangrijke overwinning, die nodig zal zijn, als we ooit deze ploeg met dit akkoord aan het werk willen zien in de Bondsdag.

analyse
Jeroen Reygaert
Jeroen Reygaert is VRT-buitenlandjournalist en volgt Duitsland en Nederland op de voet.

Vier en een halve maand na de verkiezingen is de Duitse kogel door de kerk. De SPD, CDU en CSU hebben een kleine maand na hun principeakkoord nu ook een definitief regeerakkoord, inclusief “de postjes”. Toch zullen de Duitsers nog ettelijke weken geduld moeten hebben vooraleer hun nieuwe regering er ook echt staat: de 465.000 leden van de SPD moeten nog hun zegen geven. De invulling van de ministerposten moet daarbij een belangrijke duwtje in de rug zijn voor de sociaaldemocratische leden.

Rode zwaargewichten op zware posten

Buitenlandse Zaken, Financiën, Sociale Zaken, Justitie, Klimaat: al deze ministeries krijgen een SPD-bewoner volgens het nieuwe akkoord. Uitgezonderd Binnenlandse Zaken – dat naar de CSU gaat – zijn dat alle ministeries die ertoe doen. En dat is geen toeval.

Ook de namen die op de rode ministerstoelen geplakt worden zijn geen toeval. De SPD-nummer 1 in de regering-Merkel IV wordt Olaf Scholz uit Hamburg. Hij krijgt het voormalige CDU-bastion Financiën en het vicekanselierschap. Scholz was de man die het openlijk opnam tegen Schulz, toen die nog niets wilde weten van regeringsdeelname. Een letter, maar een wereld van verschil in opvattingen. Scholz moet de Schulzkritische flank binnen de SPD mee helpen afdekken.

Schulz zelf gaat naar Buitenlandse Zaken. Een mooie functie, die perfect bij het profiel van een oud-voorzitter van het Europees Parlement past: Schulz zette in op Europa en krijgt Europa. Een mooie “troostprijs” voor de man die kanselier wilde worden, maar uiteindelijk het slechtste resultaat ooit met de SPD neerzette. Bovendien laat zo’n zware ministerpost Schulz ook toe elegant af te zien van het voorzitterschap van de sociaaldemocraten. De kritiek op Schulz binnen de partij werd te groot om voorzitter te blijven. Schulz is niet de vernieuwing die de SPD-leden willen. 

Op die manier ligt de weg open voor de rijzende ster aan het SPD-firmament: Andrea Nahles. In haar geheel eigen stijl redde ze twee weken geleden de huid van Martin Schulz op het SPD-congres over het principeakkoord, de basis voor het coalitieakkoord. Schulz zelf gaf een makke speech, Nahles overtuigde met een toespraak een energieniveau van 17 Duitse kolencentrales samen waardig. Vooral bij de Jusos, de jongerenvereniging van de SPD, ligt Nahles goed in de markt, in tegenstelling tot Schulz. Nahles zal naast voorzitster ook fractieleider blijven in het parlement: de perfecte functie om de partij ook ideologisch in de verf te zetten, iets waar het de SPD aan ontbrak de laatste jaren.

Allemaal stappen die – los van het inhoudelijke – de gemiddelde SPD’er moeten overtuigen om voor het akkoord te stemmen. Want boven alles wat de voorbije dagen bereikt werd, hangt een enorm zwaard van Damocles te bengelen: de brief die de volgende dagen in 465.000 Duitse brievenbussen valt. Elk lid van de SPD mag stemmen over hetgeen bereikt is en dat is veel meer dan een formaliteit. Het resultaat van de stemming is hoogst onzeker. De vorige beslissing  - die van de 600 congresleden in Bonn over het principeakkoord – was al erg nipt. Intussen zijn er 25.000 leden bij gekomen die waarschijnlijk niet per se de nieuwe coalitie een warm hart toedragen. De volgende weken zouden wel eens de spannendste in de naoorlogse Duitse SPD-geschiedenis kunnen worden. Volgt er nee, dan volgt er chaos.

Heimatliebe voor de CSU en ook de CDU was aanwezig

Maar ook bij de CSU zullen ze tevreden zijn. De Beierse zusterpartij van Merkels CDU haalt Binnenlandse Zaken binnen. De CSU heeft zich de voorbije tijd sterk geprofileerd op het thema “migratiebeperking”. Met een bovengrens van 200.000 vluchtelingen per jaar en het bijbehorende ministerie van Binnenlandse Zaken, halen ze in München hun hoofdvogel binnen. Bovendien wordt Binnenlandse Zaken herdoopt tot “Binnenlandse Zaken en Heimat”: Beierser kan niet meer. Met dit resultaat op zak kan de CSU met een iets geruster hart naar de deelstaatverkiezingen in de eigen heimat, op 14 oktober. Oud-voorzitter en oud-minister-president Horst Seehofer zal de honneurs in Berlijn voor de CSU waarnemen; ook al een elegante exit.


En de CDU? Die haalt uiteraard ook haar slag thuis: Merkel III wordt Merkel IV. En veel meer moet dat voor Duitslands grootste partij niet zijn. In het totaal krijgt de partij 6 ministerposten, waarbij economie de belangrijkste is. Maar voor de CDU is het belangrijkste nu: duimen voor Nahles en haar SPD, voor het juiste bolletje op het rode interne kiespapier.