Meest recent

    PORTRET: Het schandaal te veel voor de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma

    Het doek is gevallen: Jacob Zuma, 75, stapt "vrijwillig"
    op als president van Zuid-Afrika. Hij ruimt plaats voor vice-president Cyril Ramaphosa, die sinds december vorig jaar ANC-voorzitter is. Zuma wordt al meer dan tien jaar lang achtervolgd door een reeks financiële schandalen en aantijgingen van zware corruptie. De economische klappen voor Zuid-Afrika, met nu al een werkloosheid van 28 procent, hebben zijn positie helemaal onhoudbaar gemaakt. 

    Bescheiden komaf

    Jacob Zuma (°1942) werd geboren in een doodarme familie in Nkandla in de provincie KwaZulu-Natal. Zijn moeder werd al jong weduwe en hij kreeg niet de kans om naar school te gaan. Als hij twintig is sluit hij zich aan bij de militaire vleugel van het ANC, het African National Congress dat onder de leiding van Nelson Mandela de strijd voert tegen de Apartheid in Zuid-Afrika. Het blanke minderheidsregime veroordeelt hem tot 10 jaar wegens staatsgevaarlijke activiteiten en die gevangenisstraf zit hij uit op Robbeneiland, waar op dat ogenblik ook Nelson Mandela gevangen gehouden wordt. Zo leren de twee elkaar heel goed kennen. Naar verluidt ontpopte Jacob Zuma zich tot een pleziermaker en zanger en danser die het leven op Robbeneiland voor de ANC-gevangenen zo ietwat draaglijker maakte

    Na zijn gevangenisstraf vlucht hij naar buurland Mozambique van waaruit hij de gewapende strijd verder zet, nu mee aan de top van het ANC.

    Als Nelson Mandela vrijgelaten wordt, in 1990, keert Zuma terug uit die vrijwillige ballingschap om mee namens het ANC te onderhandelen over de afschaffing van het Apartheidssysteem.

    Populaire volksleider

    Jacob Zuma werd in die jaren vooral populair bij de zwarte vakbonden en de Communistische Partij, een bondgenoot van het ANC. Dat had veel te maken met zijn populistische uitstraling en met de verwachting dat hij meer oog zou hebben voor de allerarmsten dan wie ook, vanuit zijn persoonlijk levensverhaal.

    Maar na bijna negen jaar presidentschap is die populaire steun in grote mate afgekalfd. En dat heeft heel veel te maken met de financiële en persoonlijke schandalen waar hij de afgelopen jaren in verwikkeld geraakt is.

    Geld en vrouwen

    Al in 2005 werd Zuma aangeklaagd voor een affaire van corruptie in
    verband met een miljardencontract voor wapenaankopen uit … 1999. Maar de zaak wordt geseponeerd even voor hij president wordt in 2009. Ook in 2005 wordt hij beschuldigd van verkrachting van een vriendin van de familie. Na een veelbesproken rechtszaak wordt hij het jaar erna vrijgesproken.

    Tijdens zijn presidentschap komt er veel kritiek op de exuberante
    uitgaven voor de verfraaiing van zijn privé-domein in zijn geboortedorp Nkandla. In 2016 wordt president Zuma uiteindelijk veroordeeld tot de terugbetaling van dat deel van de werken dat niet nodig was voor de ‘beveiliging van het domein’, zoals hij altijd beweerd had. Het gaat om ruim een half miljoen euro waarvoor hij een persoonlijke lening neemt bij een bevriende bank.

    Nog stoppen de schandalen niet. Zowat gedurende zijn hele presidentschap hing er een zweem van corruptie en gesjoemel rond de relatie van Jacob Zuma met de gebroeders Ajay, Atul en Rajesh (Tony) Gupta. In 1993 waren deze Indiërs in Zuid-Afrika aangekomen en snel bouwden zij een zakenimperium op met nu zo’n 10.000 werknemers. Volgens de Britse zakenkrant Financial Times vergaarden de Guptas in amper twintig jaar een vermogen van zo’n 2 miljard euro, grotendeels door schimmige zaken met overheidsinstanties, aangestuurd door president Zuma. Gedurende enkele jaren stonden ook een van de vrouwen van de president, een dochter en een zoon op de loonlijst van één van de vele bedrijven van het Gupta-concern. Pas begin dit jaar gaf Jacob Zuma toe aan de druk van het parlement én van een aantal regeringsleden om een formeel onderzoek in te stellen naar de vele verdachte zakentransacties en de mogelijke politieke manipulaties ten voordele van de Guptas.

    AFP or licensors

    Politieke val

    Toch zijn het niet alleen de schandalen die Jacob Zuma nu tot aftreden hebben gedwongen, maar wel daar bovenop de alsmaar meer rampzalige economische neergang van de grootste economie van Zwart-Afrika, ook al een gevolg van de toenemende corruptie en het gebrek aan vertrouwen van de nationale en internationale zakenwereld. Het volksprotest tegen de achterstand bij de beloofde huisvestingsprogramma’s, het onderwijs, de watervoorziening en de elektriciteit is de afgelopen jaren alleen maar toegenomen. De werkloosheid is gegroeid tot meer dan 28% en de zogenoemde rating van Zuid-Afrika is eind vorig jaar teruggebracht tot BBB, wat in het jargon een ‘junk’-niveau betekent, zijnde nauwelijks kredietwaardig en speculatief. Investeren in Zuid-Afrika wordt zo hoogst risicovol en dat is natuurlijk nefast voor de economie.

    Zelf was Jacob Zuma in 2009 aan de macht gekomen door als vice-president zijn "baas" opzij te schuiven, toen Thabo Mbeki. Nu overkomt hem hetzelfde. Vice-president Cyril Ramaphosa, overigens ooit een vakbondsleider en nu een steenrijke zakenman, was er in december in geslaagd om zich te laten verkiezen tot ANC-leider, de prelude van het presidentschap, op een anti-corruptie-programma. Het African National Congress heeft nu nog een meerderheid in het parlement maar beseft blijkbaar heel goed dat de schade bij de parlementsverkiezingen van 2019 te groot zou worden als Jacob Zuma het boegbeeld zou blijven tot de laatste snik. Eerder al waren er afscheuringen geweest van ontevreden ANC-groepen en zo dreigden er nog meer. (In Zuid-Afrika wordt de president verkozen door het parlement en het ANC moet dus een meerderheid blijven houden om zeker de president te kunnen leveren.)

    AFP or licensors

    Goede afspraken maken ...

    Daarom moet Jacob Zuma nu al opstappen als president zodat Cyril
    Ramaphosa de handen vrij krijgt om de achterban ervan te overtuigen dat een deugdelijk ANC-bestuur wel degelijk mogelijk is, ten voordele van de armsten die snakken naar enige verbetering van hun leven. Daarvoor heeft hij wel toegevingen moeten doen. De details zijn niet vrijgegeven maar alles wijst erop dat Jacob Zuma garanties heeft gekregen dat hij niet vervolgd zou worden voor daden die hij gesteld heeft tijdens zijn presidentschap.

    Voor wat hoort wat. Ook en zeker in Zuid-Afrika.