AFP or licensors

Mag Europa blij zijn (of niet) met de Groko in Duitsland?

Europa en Eurofielen keken met grote verwachting naar de gesprekken in Duitsland over de "Groko", de grote coalitie tussen christendemocraten en socialisten. Er lagen grote plannen op tafel over de uitbouw en de slagkracht van de Europese Unie. Maar wat staat uiteindelijk in het akkoord? Professor Hendrik Vos probeert de gevolgen in te schatten.

labels
Hendrik Vos
Hendrik Vos en Rob Heirbaut schrijven om de twee weken beurtelings een opinietekst, respectievelijk analysetekst, over Europese politiek. Vos is hoogleraar aan de Universiteit Gent, waar hij directeur is van het Centrum voor EU-studies. Heirbaut is VRT-journalist, gespecialiseerd in de EU.

Het lijkt erop dat Duitsland snel weer een echte regering zal hebben. De sociaal-democraten kunnen nog dwarsliggen, maar ze krijgen geschenken, vooral in de vorm van prestigieuze ministerportefeuilles. Die laten ze wellicht niet schieten. Voor de rest is die fameuze GroKo, de grote coalitie tussen sociaal-democraten (SPD), gewone christen-democraten (CDU) en Beierse christen-democraten (CSU) vooral een gedwongen huwelijk, bezegeld in een regeerakkoord met veel bladzijden en weinig visie.

De economie draait goed, dus zijn schokkende koerswijzigingen schijnbaar niet aan de orde. Angela Merkel, die straks aan haar vierde ambtstermijn begint, is nooit de vrouw van de grote avonturen geweest. Het zou eigenaardig zijn als het nieuwe akkoord zou bulken van speciale plannen of gewaagde ideeën, van geraas of van kabaal. Er zit genoeg geld in de staatskas om iedereen bij tijd en bij wijlen een cadeau te geven. Zo plakt de deal aaneen, en meer moet het blijkbaar niet zijn.

322 keer Europa

Het enthousiasme over het regeerakkoord was in de rest van Europa veel groter dan in Duitsland zelf. Europese commissarissen struikelden in hun tweets over elkaar heen, om de Duitsers zo rap mogelijk te feliciteren. 322 wordt ‘Europa’ vermeld in de tekst van het akkoord. We hebben er niet alle regeerakkoorden van elke lidstaat bijgehaald, maar de kans is groot dat het hier om een record gaat. In het Belgische regeerakkoord uit 2014 valt het woord ‘Europa’ een keer of veertig.

De Duitsers beginnen al met een groot hoofdstuk, in dikke letters: “Een nieuwe start voor Europa”. Waar de nieuwigheid precies zit, is minder gemakkelijk te ontdekken. In de tekst staan in hoofdzaak holle zinnen in de trant van “Een sterk Europa is de beste waarborg voor vrede, vrijheid en welvaart.” De lezer probeert zich wakker te houden.

Natuurlijk heeft Duitsland alle belang bij een Europa zonder chaos of complexe breuklijnen. De Duitse economie leeft van de export, vooral naar de rest van het continent. Geen lidstaat heeft meer belang bij de interne markt of de euro dan Duitsland. Hoe stabieler de Unie, hoe beter voor de Duitsers.

Wachten op GroKo

Vooral Frankrijk leek ongeduldig te wachten op de grote coalitie in Berlijn. Als het over Europa gaat, heeft president Macron veel plannen, maar vooralsnog weinig bondgenoten. Een Duitse regering met sociaal-democraten komt hem goed uit, zo wordt vermoed. Macron wil de eurozone hervormen en daarbij ook instrumenten van solidariteit instellen.

Zeker in het noorden van de Unie is het enthousiasme matig. De vroegere Duitse minister van Financiën, christendemocraat Wolfgang Schaüble was er buitengewoon allergisch voor. Het valt het nog te bezien of er nu wel rek zit op de Duitse taboes. Gewaagde voorstellen van Macron zullen wat sympathie opwekken bij de SPD, maar CDU en zeker CSU zullen het Duitse standpunt weer naar de klassieke positie trekken.

De sociaal-democraten mogen dan wel de minister van Financiën en die van Buitenlandse Zaken leveren, maar als het echt om de knikkers gaat, beslist in Duitsland de kanselier, en moet de hele regering er ook achter staan.,

Het regeerakkoord suggereert dat de Duitse bijdrage aan het Europese budget omhoog kan, maar dat is nog wat anders dan verwachten dat Berlijn een zak geld zal uitschudden over heel de Unie, of zal instemmen met mechaniekjes die kunnen leiden tot automatische transfers van noord naar zuid. De engagementen in het regeerakkoord zijn op dat vlak vaag of onbestaande.

Frans-Duitse verplettering

Frankrijk en Duitsland zullen op dit vlak niet overeenkomen, maar ze zullen wel intens praten en overleggen met elkaar, op zoek naar gemeenschappelijke grond. Die ligt meestal ergens in het modderige midden.

De Frans-Duitse motor was onder het presidentschap van François Hollande beginnen horten. Hollande had zodanig weinig kracht, gezag en populariteit in eigen land, dat hij internationaal ook niet veel meer gedaan kreeg. Wie medelijden en compassie opwekt, kan politiek niet veel verzilveren, toch niet op dat niveau.

AFP or licensors

Een Franse president met ambitie en een Duitse kanselier met ervaring zullen vermoedelijk weer een stevigere tandem vormen. Dat wil in de eerste plaats zeggen dat ze hun plannen eerst aan elkaar zullen voorleggen en op zoek gaan naar compromissen waar ze zich allebei nog enigszins in herkennen.

In de rest van Europa leidt dat tot onrust. Als Parijs en Berlijn een sterke band uitbouwen en de Europese dossiers onder elkaar bespreken, dan dreigen andere landen verpletterd te worden. In hun combinatie vormen Frankrijk en Duitsland een onoverwinnelijk team, zo wordt soms gevreesd.

Het is correct dat veel grote Europese akkoorden eerst door beide landen werden onderhandeld, en de kans is reëel dat dit ook in de toekomst zo zal gaan.

Elk aan een pool van het debat

Dat heeft zo zijn redenen. Eigenlijk zijn Frankrijk en Duitsland erg verschillend. Ze hebben andere prioriteiten, belangen en verwachtingen van de Europese politiek. Dat blijkt al uit dat bestuur van de eurozone: Frankrijk hamert op solidariteit, Duitsland op discipline.

Het manifesteert zich ook op andere vlakken: Frankrijk verdedigt het landbouwbeleid en wil meer sociale politiek, terwijl Duitsland de interne markt en een industriebeleid belangrijker vindt. Frankrijk neemt traditioneel een meer protectionistische reflex aan, terwijl Duitsland in het verleden doorgaans de kaart van de vrijhandel heeft getrokken. Op institutioneel vlak heeft Duitsland over het algemeen veel vertrouwen in de Commissie, terwijl Frankrijk doorheen de geschiedenis meestal heeft gepleit voor een sterke Europese Raad.

Soms zijn er concrete dossiers waarin de lijnen wat anders lopen, maar in grote trekken kan gezegd worden dat Frankrijk en Duitsland op vele terreinen aan weerszijden van het spectrum staan.

De échte compromissen

De Duitse prioriteiten worden dikwijls gedeeld door de noordelijke landen, terwijl Frankrijk vaak kan beschouwd worden als de spreekbuis van de zuidelijke landen. Als Parijs en Berlijn tot een compromis komen, dan, tja, is dat meestal ook écht een compromis. Hun zogezegde gezamenlijke wil is meestal een tussenweg in standpunten die initieel ver uiteen lagen. De meeste andere lidstaten herkennen zich er dan ook wel in.

Met de vorming van de grote coalitie in Berlijn, ligt de weg nu open naar die andere grote coalitie: de Frans-Duitse as die ook in het verleden al vaak noodzakelijk bleek om de Unie vlot te laten functioneren. Net als in Berlijn verschillen ook hier de partners diepgaand van mening over allerlei kwesties. Maar tegelijk zijn ze zich bewust van het belang van stabiliteit, en zullen ze er alles aan doen om te verhinderen dat het project uiteen valt.

Dat betekent dat er ook in de volgende periode verdere stappen zullen worden gezet in de uitbouw van de Europese Unie. Met grote sprongen zal het niet gaan, wel met compromissen en dikwijls ook veel water bij de wijn. Het was nooit anders.

---

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.