Seks met slachtoffers van rampen: kan dat?

Het wereldje van ontwikkelingssamenwerking staat in rep en roer na onthullingen over seksfeestjes georganiseerd door verantwoordelijken van Oxfam. #metoo? Collega Katrien Vanderschoot volgt deze verenigingen al jaren op de voet en had in 2008 een interview met een Belgische man die genoemd wordt in deze affaire. Wat nu?

 

labels
Katrien Vanderschoot
Katrien Vanderschoot is journalist bij de themaredactie buitenland van VRT NWS.

De onthulling over betaalde seks door medewerkers van de Britse ontwikkelingsorganisatie Oxfam, na de aardbeving in Haïti in 2010, lijkt een nieuwe aardbeving te veroorzaken. Zeker nu er ook nog aantijgingen bij zijn gekomen in de Britse krant The Observer over datzelfde Belgische missiehoofd, toen hij in 2008 in Tsjaad aan het werk was, ook voor Oxfam UK.

Niet alleen het Britse regeringslid Liz Truss noemde de openbaringen “choquerend, misselijkmakend en deprimerend". Ook bij het Britse en Belgische publiek ging bij een aantal donoren de vinger op de knip. Oxfam zou de schuldigen zonder sanctie hebben ontslagen ofwel een zachte exit hebben gegeven en bleef op z’n minst onduidelijk over belangrijke details.

Tegelijk blijven er ook vragen over de timing van de berichtgeving.

Waarom komt de conservatieve krant de Times pas zeven jaar na de feiten met het nieuws? Waarom hebben Oxfam noch de Britse overheid destijds extra informatie gevraagd over de leeftijd van de vrouwen? Want dat was nog erger dan de inbreuk tegen de eigen gedragsregels (geen betalende seks) en bovendien strafbaar? Waarom toont de Haïtiaanse overheid zich nu pas verontwaardigd? Was ze toen niet op de hoogte gebracht? 

Schandvlek

De reputatie van de door de overheid met miljoenen euro’s gesteunde organisatie heeft in elk geval  een flinke knauw gekregen. En niet alleen Oxfam is geviseerd, want de zondagskrant Sunday Times had nog meer munitie klaar liggen.

Ze kwam met aantijgingen tegen meer dan 120 personeelsleden van hulporganisaties die de handen blijkbaar niet konden thuishouden tijdens hun verre, oncontroleerbare missie op het terrein. Er worden grote namen genoemd: Oxfam, Save The Children, Christian Aid en het Rode Kruis. Intussen is een topvrouw van Oxfam al opgestapt.

Oxfam verdedigt zich en zegt dat het al van na 2011 een soort van ‘hotline’ voor klokkenluiders heeft geïnstalleerd om dergelijk wangedrag te voorkomen.

En het belooft nog meer maatregelen om ook met andere hulporganisaties samen te werken. Want, zo zegt Secretaris-Generaal van Oxfam Solidariteit Stefaan Declerck, “Dit toont opnieuw onaanvaardbaar gedrag van enkele mensen en de noodzaak om het probleem grondig aan te pakken."

Dunne lijn

Transactionele seks, prostitutie of seksueel misbruik: de lijn is dun. Het was te verwachten dat in de hele context van #MeToo ook de seksuele wantoestanden in de humanitaire sector, en meer bepaald in ramp- of conflictgebieden, nog eens naar boven zouden komen.

Maar nieuw zijn ze niet. Iedereen die al op ‘het terrein’ is geweest, weet dat er in veel sectoren rotte appels bij zijn, mannen in een machtspositie die hun morele normen laten vervagen. 

Aan de andere kant staan vrouwen, meisjes soms. Sommigen bieden zich aan voor wat door onderzoekster Thea Hilhorst van de Erasmus-Universiteit in Rotterdam ‘transactionele seks’ wordt genoemd: seks in ruil voor materiële goederen, een tijdelijke strategie voor levensonderhoud. “Maar wanneer het om ongelijke machtsrelaties gaat of iemand die seksuele gunsten verleent geen keuze heeft, is er wel degelijk sprake van grensoverschrijdend gedrag”, zegt ze aan de NOS.

“Zo’n wantoestand was er zeker tijdens de orgieën van de Belgische hulpverlener RV, die hooggeplaatst was en zijn machtspositie misbruikte.”

Journaliste Linda Polman, als auteur van ‘De crisiskaravaan’ een felle criticus van ngo’s, vindt “wederzijdse instemming” geen geldig begrip. In ontwikkelingslanden, zonder werkend politie- en justitieapparaat, is volgens haar de relatie tussen hulpverlener en lokale bevolking vergelijkbaar met de machtsrelatie tussen docent en leerling of psychiater en patiënt, en is misbruik wijdverspreid omdat het de ngo-sector ontbreekt aan zelfregulerend vermogen. 

Thea Hilhorst denkt wel dat de schandalen de sector tot steeds meer zelfregulering hebben gedwongen. Zij pleit nog voor een overkoepelende ombudsman, een aanspreekpunt waar hulpverleners en slachtoffers de problemen kunnen melden.

Zelfregulering, toezicht, fondsen schrappen. Die maatregelen zijn wellicht noodzakelijk om het blazoen van de hulporganisaties op te poetsen, maar ze zullen utopisch blijven wanneer de maatschappelijke positie van de vrouw in sociaal onderontwikkelde gebieden niet verbetert.

Daarvoor zijn onderwijs, sensibilisering en gezinsplanning onontbeerlijk. Vrouwen moeten voor zichzelf kunnen leren opkomen en respect afdwingen en dat is een werk van zeer lange adem.