AFP or licensors

Noord-Iers vredesproces in het slop

Meer dan een jaar nadat de Noord-Ierse regering, een coalitie van pro-Ierse Republikeinen en pro-Britse unionisten, zichzelf vastreed, is er nog altijd geen overeenkomst. Brengt dat het Goedevrijdagakkoord, dat over enkele maanden twintig jaar oud is, in gevaar?

Kogel in het hoofd

Twintig jaar geleden bezocht ik in een buitenwijk in Oost-Belfast oud-politieman Stephen McAlister. Het was enkele weken voor Noord-Ierland een referendum zou houden over een vredesakkoord dat een einde moest maken aan het decennialange politieke geweld in de provincie. Stephen was blind geworden nadat hij een kogel in zijn hoofd had gekregen, het werk van een protestantse paramilitaire organisatie. Hij zou nee stemmen, tegen het akkoord. Hij geloofde niet dat het ooit tot vrede zou leiden.

Schizofrene stad

Hij heeft ongelijk gekregen. Twintig jaar later is er nog nauwelijks politiek geweld in Noord-Ierland. Maar de metershoge muren die de katholieke en protestantse wijken in Belfast van elkaar scheiden, staan er nog altijd. 's Avonds gaan de hekken in de muur dicht. En af en toe gooit iemand nog wel eens een brandbom over de "peacewall".  Bijna een generatie na het Goedevrijdagakkoord zijn de wonden van het geweld nog altijd vers. Iedereen heeft iemand gekend, een familielid, een vriend die bij het geweld is omgekomen. Het trauma in deze schizofrene stad ligt nog dicht onder de oppervlakte, en het bemoeilijkt nog altijd het samenleven. Helemáál ongelijk had Stephen McAlister dus niet.

This content is subject to copyright.

Aartsvijanden

Het referendum keurde het Goedevrijdagakkoord met een overweldigende meerderheid goed. Voortaan zouden Iers- en Britsgezinden de macht delen. Ze zouden samen in een regering zitten. De jaren daarna kreeg je het hallucinante maar hoopgevende beeld van de vroegere aartsvijanden die elkaar naar het leven hadden gestaan, samen rond een regeringstafel zaten. 

Zand in de machinerie

Het ging vaak met horten en stoten. Samen regeren bleek moeilijk, maar niet onmogelijk. De vredeswil was groot, aan beide kanten.  Beide partijen wilden niets liever dan het door burgeroorlog belaste verleden achter zich te laten. Tot er vorig jaar zand in de machinerie kwam. Vicepremier Martin McGuinness (ex-IRA-commandant en ondertussen wijlen) nam in januari 2017 ontslag uit de regering. Het struikelblok was een schandaal waarin de protestantse minister-president Arlene Foster betrokken was.  

Queen of Ulster

Maar het broeide al langer in het Stormontkasteel, de imposante regeringszetel bovenop een heuvel in een buitenwijk van Belfast. Het was begonnen met geruzie over de Ierse taal, een totem voor de Ierse nationalisten. Enkele maanden voordien had de protestantse minister van Landbouw en Visserij de naam van een overheidsboot veranderd van het Ierse Banríon Uladh in het Engelse Queen of Ulster. 

Energieschandaal

De zaak escaleerde toen een andere, ook protestantse minister, weigerde om een subsidie toe te kennen van vijfenvijftigduizend pond aan Ierse taalcursussen. Het energieschandaal waarin minister-president Arlene Foster betrokken was geraakt, was de druppel die de emmer deed overlopen, waarna Martin McGuinness op dramatische wijze de regering opblies. Met excuus voor de woordspeling.

Londense appetijt

Ondanks wekenlange, zelfs maandenlange onderhandelingen is er geen uitzicht op een oplossing. Beide kanten hebben zich ingegraven. Dat de Britse minderheidsregering-May in Westminster op steun moet rekenen van de Iers-protestantse DUP, en dus onrechtstreeks betrokken partij geworden is, maakt de zaak nog ingewikkelder. Maar de Londense appetijt om het bestuur van Noord-Ierland weer over te nemen is klein. De enige weg die bewandeld kan worden is voort onderhandelen, onder auspiciën van de Ierse regering in Dublin en de Britse in Westminster.

Titanic

In twintig jaar tijd is de hoofdstad Belfast onherkenbaar veranderd. Het Titanicmuseum (het schip werd gebouwd in de plaatselijke scheepswerven van Harland and Wolff) trekt jaarlijks honderdduizenden bezoekers van over de hele wereld, de stad is een tussenstop voor tientallen cruiseschepen en van een ten hemel schreiende ongelijkheid is geen sprake meer. De inwoners lijken de "troubles" achter zich te hebben gelaten. Ondertussen is een generatie groot geworden die geen herinnering heeft aan het geweld van destijds. Maar de brexit leidt tot onrust in deze kwetsbare uithoek van het Verenigd Koninkrijk. 

Image supplied by FilmStills.net

Hazelwood College

Toch is er reden tot optimisme. De Noord-Ierse jongeren hebben geen boodschap meer aan de stammentwisten van weleer. Ook in 1998 bracht ik een bezoek aan Hazelwood College, een van de weinige scholen waar katholieken en protestanten samen in de schoolbanken zaten. De leerlingen van toen zijn ondertussen late dertigers geworden. Mijn interview met een protestantse jongen en een katholiek meisje werd in 1998 nog onderbroken door een bomalarm. Hun kinderen kunnen zich dat niet meer voorstellen. Dat doet me eraan twijfelen dat de meningsverschillen van tegenwoordig tot nieuw geweld zullen leiden. Maar het is opletten geblazen.