Video player inladen ...

Vijf keer Jean Brusselmans, een Belg in Den Haag

Het Gemeentemuseum Den Haag is een van de meest invloedrijke en populaire musea van Nederland. Wie had ooit gedacht dat Jean Brusselmans hier de zalen zou vullen? Nederlanders houden van onze kunst uit de overgangsfase tussen 1920 en 1950, de evolutie van impressionisme naar abstractie. Het zijn de gloriejaren van Brusselmans. Vijf sleutelwerken.

De regenboog, 1932

Dit naïeve schilderij is een vroeg werk van Brusselmans. Grote reizen heeft de artiest, die meestal maar net boven de armoedegrens leefde, niet gemaakt, maar hij verbleef vaak aan zee. De regenboog staat ietwat uit het lood op het doek, en ziet eruit zoals kinderen ze zouden kleuren. Maar er zit ook dreiging in het werk, er is duidelijk storm op komst. De zee kolkt, regen geselt het linkse deel van de compositie. Vier jaar later schildert Brusselmans het vervolg…

Collectie Ernst van Zuylen

De Storm, 1936

De keerzijde van "De regenboog". De zonnestralen, die na de storm doorheen goud-omrande zwarte wolken breken, trekken alle aandacht. Twee vissersbootjes zwoegen tegen de laatste kolkende golven, maar de lichtere wolken kondigen rust aan. In "De storm" vat Brusselmans het zonlicht net voor het ogenblik dat het hele zeeschap in lichterlaaie zal staan.  

Herbert Foundation

De vuurtoren van Oostende, 1936

Bijna altijd start Brusselmans vanuit een centraal element. Dat kan klein zijn, of groot. Hier bouwt hij zijn compositie op vanuit de nog bestaande vuurtoren aan de vaargeul van Oostende. De toren, pal in het midden, leidt het oog van de toeschouwer. Boven, naast en onder de toren schikt hij allerlei zaken die bij de haven horen, de wolken, de vismijn, een zeilbootje. Het bouwsel onder de vuurtoren is zuiver constructivistisch, en verklaart wat we bedoelen als we Brusselmans een volkse kubist noemen.  

Stedelijk Museum, Amsterdam

Winter in Dilbeek, 1945

Dit onwaarschijnlijk mooie schilderij, uit de latere en al met al minder interessante periode van Brusselmans, is de revelatie van de tentoonstelling. Het werk is ook voor het eerst sinds mensenheugnis te zien. Centraal staat de kleine kerk van Dilbeek, maar de blik gaat meteen naar de weergaloos geborstelde lichtschakeringen die de rode zon werpt op de wolken en, erg typisch voor Brusselmans, op de zogenoemde blinde wachtgevels van de woningen.  Het rafelige karakter van het landschap, met ook nog een kluitje moedeloze bomen, is typisch Belgisch, maar de opbouw en het spel met vlakken en kleuren spreken een universele taal.   

privécollectie

Het bad van de vagebonden, 1936

Van Abbemuseum, Eindhoven

Het meest dynamische en complexe werk van Jean Brusselmans en daarom atypisch. Het dateert uit de periode toen hij met Rik Wouters een mansarde deelde. Het is wellicht de enige Brusselmans die beweegt. De duikers, zwemmers en baders zitten vol leven, maar ook de toevallige voorbijgangers op de trap en de brug, en zelfs het paard van de bierhandelaar, zijn op weg. Brusselmans experimenteert hier met een ruimere centrale as. In het midden staat de toren van het stadhuis, maar meteen valt op dat die geprangd zit tussen de kathedraal en een fel rokende schoorsteen. De drie torens gaan onder de brug als het ware verder in de gestrekte duiker die al het water (van de Zenne?) doet opspatten. Ook de wachtgevel is er weer, en zelfs het justitiepaleis. De naakte lichamen zijn een alibi om te schuiven met vlakken, vormen, strepen en volumes.

Herbert Foundation

Tot 10 juni in Het Gemeentemuseum, Stadshouderslaan 41, Den Haag. Voor informatie, kijk hier