VRT

Nieuwe technologie onthult verborgen schilderij onder meesterwerk van Picasso

Onderzoekers in de Verenigde Staten hebben met nieuwe, verfijnde scantechnologie ontdekt dat er een ander werk schuilt onder een van Pablo Picasso's beroemdste schilderijen, "La Misereuse Accroupie". Er zit een landschap van Barcelona onder verborgen, een landschap dat Picasso nadien geïntegreerd heeft in het schilderij.

"La Misereuse Accroupie" (De knielende vrouw, uit 1902) is een van de beroemdste werken van de Spaanse kunstenaar Pablo Picasso. Hij schilderde het zijn zogenoemde blauwe periode, toen hij in armoede leefde in Parijs. Donkere schilderijen in sombere kleuren -vooral blauw, zwart, paars en groen- die de kwetsbaarheid van het bestaan illustreren.

Amerikaanse wetenschappers hebben door verfijnde scantechnologie nu details van een verborgen schilderij onder het olieverfdoek ontdekt. Onder het portret schuilt een landschap van Barcelona, een landschap dat Picasso gebruikt heeft als basis voor zijn meesterwerk. Op de jaarlijkse bijeenkomst van de American Association for the Advancement for Science in Austin, Texas, gaven de onderzoekers meer tekst en uitleg.

Landschap geïntegreerd in een vrouwenrug

Al eerder was duidelijk geworden dat er onder "La Misereuse Accroupie" nog een schilderij verborgen zat. Om meer inzicht daarin te krijgen zonder het bestaande schilderij te beschadigen, maakten de onderzoekers gebruik van wat heet X-ray fluorescence (XRF). Röntgenfluorescentie is een proces waarbij -heel eenvoudig gezegd- een voorwerp dat bestraald wordt met röntgenstralen, zelf ook röntgenstralen uitzendt. Op die manier kunnen beelden worden opgebouwd.

De onderzoekers lieten het schilderij scannen door een nieuw XRF-toestel dat ontwikkeld werd aan Northwestern University/Art Institute of Chicago Center for Scientific Studies in the Arts.  Zo kregen ze een gedetailleerd zicht op de onderlaag, wat een afbeelding van het landschap in Barcelona bleek te zijn. Het is allicht geschilderd door een leerling van Picasso.

Opvallend: Picasso draaide het oorspronkelijke schilderij een kwartslag toen hij er "La Misereuse Accroupie" overheen schilderde. De contouren van de heuvels op de achtergrond werden rug van de vrouw, waardoor zij de vorm van het Catalaanse landschap kreeg.

(afbeeldingen van "La Misereuse Accroupie" en de scan in volledig formaat vindt u onderaan in dit artikel)

Art Gallery of Ontario

"Kunstwerken kunnen meer met ons praten"

Kenneth Brummel, curator bij de Art Gallery of Ontario in Toronto, Canada, waar "La Misereuse Accroupie" momenteel tentoongesteld wordt, is in de wolken met de ontdekking. "Het helpt om het schilderij te dateren, om te bepalen waar het gemaakt is", vertelt hij aan BBC. "Maar het geeft ook een beeld van de artiesten waarmee Picasso zich omringde. Dit helpt ons nieuwe, interessantere en wetenschappelijk accuratere vragen te stellen over een artiest, zijn werkproces en hoe hij tot de vormen kwam die we zien op de oppervlakte van een schilderij."

Tot nu toe werden scans alleen maar toegepast op de grootste kunstwerken van de grootste kunstenaars, en door de rijkste kunstgallerieën. Het nieuw ontwikkelde toestel is goedkoper dan andere bestaande scan-apparaten. Het is boven kleiner én draagbaar, wat het voor elke galerie beschikbaar maakt. Met andere woorden: het zal niet meer nodig zijn om kunstwerken te verhuizen, dikwijls een precaire onderneming.     

"Heel wat meer schilderijen wachten om ons hun geheimen te onthullen", zegt Francesca Casadio van het Centre for Scientific Studies in the Arts in Chicago aan BBC. "Met onze scanmethode kunnen we hen helpen om meer met ons te praten."

Art Gallery of Ontario
Art Gallery of Ontario