Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Annegret Kramp-Karrenbauer, aka AKK: Is de nieuwe Merkel opgestaan?

Het rommelt binnen de grote Duitse volkspartijen, dat is het minste wat je kan zeggen. Niet alleen bij de SPD hebben ze hun grote verhalen, ook de CDU voer ooit al in rustiger wateren. “Merkel loopt op haar einde, het is tijd dat ze haar opvolging regelt”, is steeds luider te horen in CDU-kringen. Gisteren is een – mogelijk - eerste stapje gezet: Annegret Kramp-Karrenbauer, aka AKK, de rijzende ster uit Saarland. 

analyse
Jeroen Reygaert
Jeroen Reygaert is VRT-buitenlandjournalist en volgt Duitsland en Nederland op de voet.

Het gonst al jaren van de geruchten: ooit zal iemand Merkel moeten opvolgen. Ursula von der Leyen, Julia Klöckner, Jens Spahn, Annegret Kramp-Karrenbauer: vele namen passeren regelmatig de revue. Na de laatste verkiezingen, die je moeilijk als een echt succes voor de CDU kan omschrijven, klinkt de roep om echt duidelijkheid te scheppen steeds harder. “Er moeten andere namen, frisse namen, duidelijke namen in het nieuwe kabinet.”

Merkel beloofde vorig weekend in een interview met ZDF zo snel mogelijk met namen te komen voor de nieuwe regering en daar zouden een paar nieuwe namen bij zitten. Daar is het echter nog op wachten. Wel werd gisteren een belangrijke andere post ingevuld, die van secretaris-generaal van de CDU, zeg maar de rechterhand van voorzitster Merkel. En daar koos Merkel voor de minister-president van het kleine Saarland: Kramp-Karrebauer.

De vrouw die tegen de trend in, verkiezingen won

Die functie als minister-president zal ze nu moeten laten vallen, ze “wechselt von Saarbrücken nach Berlin”, zoals ze dat in het Duits zo mooi zeggen. Minder dan een jaar geleden had ze onverwachts haar tijd aan de kanselarij van Saarland verlengd. 

Het was volle “Sankt-Martin-tijd” in de vroege lente vorig jaar: de SPD schoot omhoog in de peilingen, de ledenaantallen swingden de pan uit, Martin Schulz had de SPD gered. De eerste echte test zouden de verkiezingen in Saarland worden: daar zou de SPD de CDU naar de kroon steken, Kramp-Karrenbauer zou haar biezen als eerste mogen pakken, verzwolgen door de rode golf.

De verkiezingsuitslag zag er totaal anders uit: de SPD zakte een procentje, de CDU van AKK (zoals ze zich op affiche liet noemen) deed er vijf bij en werd nu veruit de grootste. Het was het begin van het einde van de korte maar krachtige rode renaissance. 

Niet alle eer valt AKK te beurt, de plaatselijke SPD deed zelf ook haar uiterste best om zich in de vernieling te rijden door openlijk te flirten met Die Linke. Voor de centrumlinkse SPD-kiezer de duw richting de CDU van Kramp-Karrenbauer. 

Op zich niet zo’n grote stap voor een centrumlinkse SPD’er, want AKK ligt ongeveer op dezelfde plek in het bed.

De "Merkel 2.0" uit de Saar

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

De vergelijkingen met Merkel zelf zijn in de Duitse pers niet van de baan: een jonge vrouw, die op het moment dat de oude leiders aan het einde van hun carrière zijn, richting CDU-top opstoomt: ze hebben het al eens gezien eind jaren ’90. In 1998 werd Angela Merkel zelf secretaris-generaal van de CDU, om twee jaar later de echte nummer 1 te worden. 

De “Tagesthemen”, het laatavondmagazine van de ARD, begon zelfs met Merkels carrière als inleiding op de aanstelling van AKK als secretaris-generaal van de CDU. Nog duidelijker kan je parallellen moeilijker trekken. Voor onze collega’s lijkt het dus duidelijk: de opvolgster van Merkel is bekend, over een paar jaar wordt AKK de nummer 1 en wint ze de verkiezingen. 

Bovendien zou dat de continuïteit binnen de CDU garanderen: ook ideologisch zijn er heel wat gelijkenissen tussen de echte en de “nieuwe Merkel”. Kramp-Karrenbauer behoort tot de linkervleugel van de partij en wil – zo zei ze zelf – de centrumkoers aanhouden. Voor de Duitse pers geldt ze als “de bewaker van Merkels erfenis”. Al zijn er ook verschillen: zo leunt ze op ethisch vlak dichter aan bij de conservatieve vleugel en stemde ze bijvoorbeeld tegen het homohuwelijk. “Zeer gevaarlijk”, noemt ze de “Ehe für alle.”

Wat met de conservatieve vleugel?

Toch mogen we niet te snel afleiden dat daarmee de vernieuwingskoers van de CDU en de opvolging van Merkel beklonken zijn. AKK is niet de “weiter so” van Merkel, maar leunt er ook dicht bij aan. 

Tijdens het interview in de “Tagesthemen” opende ze alvast deuren naar de andere vleugels in de partij: ze wil ook de conservatieve vleugel en de sociaal-economische rechtervleugel rondom haar verenigen. “Dat is de taak van een secretaris-generaal.”

Het valt sterk te betwijfelen of haar dat ook echt gaat lukken. De eerste reacties op haar aanstelling zijn alvast positief, maar of dat in de aanloop naar 2021 zo zal blijven, is verre van zeker. De rechterflank voelt zich onder Merkel sterk verwaarloosd. Figuren als de jonge populaire spring-in-‘t-veld Jens Spahn willen zich ongetwijfeld ook naar de kop werken. Spahn is de vertegenwoordiger van de rechterzijde in de CDU en geldt als “Merkel-kritisch”. 

Door Kramp-Karrenbauer aan te stellen als secretaris-generaal lijkt Merkel wel een antwoord te geven op de opvolgingsvraag, maar niet het antwoord dat de Jens Spahnen van deze wereld verwacht hadden. Als er de volgende weken geen ministerpost voor die vleugel van de partij uit de bus valt, is de onrust binnen de CDU nog niet weg. 

De weg naar 2021 en het Merkelloze tijdperk kan dus nog heel bochtenrijk worden. Er is een kroonprinses, maar er zijn evengoed de bastaardzonen.