Video player inladen ...

Italië lijkt af te stevenen op impasse: alles wat u moet weten over de Italiaanse stembusgang

De Italianen trekken vandaag naar de stembus, en dat wordt in Europa met argusogen gevolgd. De populistische en eurosceptische partijen lijken immers hoge ogen te gooien. Een baken van stabiliteit is Italië nooit geweest, en ook nu dreigt het af te stevenen op een politieke impasse. 

Wat staat er op het spel?

De Italianen trekken vandaag naar de stembus voor de eerste parlementsverkiezingen sinds 2013. De verkiezingen worden ook in de rest van Europa met argusogen gevolgd. Italië is de derde economie van de EU. Politieke chaos daar kan de EU, zeker nu, missen als kiespijn. 

Een toonbeeld van stabiliteit is Italië nooit geweest. Na de Tweede Wereldoorlog heeft het land niet minder dan 65 regeringen zien passeren. Ook sinds 2013, de laatste keer dat de Italianen een nieuw parlement kozen, is een en ander gebeurd. De centrumlinkse Partito Democratico, de winnaar in 2013, leverde niet één, maar een rijtje premiers. Enrico Letta werd afgezet door Matteo Renzi, die op zijn beurt een stap opzij moest doen na een ongunstig uitgedraaid referendum. Sinds 2016 zit Paolo Gentiloni in het Palazzo Chigi in Rome. 

Wie hem zal opvolgen, en ook wannéér dat zal gebeuren, is een groot vraagteken. Italië lijkt af te stevenen op een politieke impasse, want geen enkele partij of alliantie lijkt een meerderheid te halen die nodig is om te kunnen regeren. 

Hoofdrolspeler 1: De rechtse alliantie gesmeed door Berlusconi

Het politieke landschap in Italië is sterk versnipperd, maar valt gemakshalve in te delen in drie grote stromingen: een rechts blok, centrumlinks, en de Vijfsterrenbeweging, de eurosceptische anti-establishmentpartij van Beppe Grillo.  

Voor een werkbare regering in Italië heeft een partij of alliantie 40 procent van de stemmen nodig. Het blok dat het dichtst in de buurt van die kritieke grens lijkt te komen, is de rechtse alliantie die meervoudig oud-premier Silvio Berlusconi heeft gesmeed met de rechts-radicale Lega en de nog rechtsere Fratelli d'Italia.

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Berlusconi kan door een veroordeling voor fiscale fraude zelf geen gooi doen naar een vierde ambtstermijn als premier. Toch is hij alomtegenwoordig. Als zijn rechtse blok een comfortabele meerderheid haalt, kan hij de kingmaker van de nieuwe regering worden. De man die hij als premier naar voren schuift, is voorzitter van het Europees Parlement Antonio Tajani. 

Er bestaat ook een kans dat niet Berlusconi's Forza Italia, maar de Lega van Matteo Salvini de grootste partij wordt van de alliantie. De Lega is de vroegere Lega Nord. Onder Salvini is die van een separatistische partij uit het noorden getransformeerd tot een rechts-radicale anti-migrantenpartij.  

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Naast de harde anti-migratieretoriek valt de Lega ook op door zijn eurosceptisme.  Anders dan Berlusconi, die zich nu volop manifesteert als  ervaren staatsman met een hart voor Europa, gaat Salvini fel tekeer tegen de EU. Dat euroscepticisme deelt de Lega met de Vijfsterrenbeweging.

Hoofdrolspeler 2: De Vijfsterrenbeweging

De Vijfsterrenbeweging is de grootste partij in de peilingen. Antipolitiek en populisme of een begrijpelijke roep om broodnodige verandering? Toen de Movimento Cinque Stelle in 2009 werd opgericht door de komiek Beppe Grillo wist Italië niet goed wat te denken van dit politieke experiment dat draaide rond internetdemocratie.

Negen jaar later zit de beweging sinds haar immense succes bij de vorige stembusgang stevig in het parlement, levert ze de burgemeester van Rome en andere grote steden, en kan ze volgens de peilingen goed zijn voor zo'n 28 procent bij de parlementsverkiezingen. Meer dan ooit voelt de gevestigde orde, zowel in Italië als in de EU, zich hoogst ongemakkelijk bij de Vijfsterrenbeweging.

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Nochtans heeft de jonge Luigi di Maio, die sinds september partijleider en kandidaat-premier is, de scherpste kantjes van het (eurosceptische) discours van de anti-establishmentbeweging bijgevijld. Beppe Grillo, die zich zelf overigens nooit verkiesbaar heeft gesteld, heeft onlangs een stap opzij gezet.

Hoofdrolspeler 3: Centrumlinks

Centrumlinks wordt geleid door de Partito Democratico van oud-premier Matteo Renzi. In 2013 won de PD nog de parlementsverkiezingen, en van Europa mag ze dat nog eens overdoen. Maar zoals de kaarten nu liggen, lijkt de partij onder een kwart van de stemmen te duiken. Ze komt hoe dan ook verzwakt voor de dag, want de linkervleugel van de partij scheurde zich af uit ongenoegen over de aanpak van Renzi en vormde een nieuwe partij.  

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Voor boegbeeld Matteo Renzi, enkele jaren geleden nog de golden boy van de Italiaanse politiek, is het een pijnlijke zaak. Hij had voortvarende plannen om Italië ingrijpend te innoveren, maar moest eind 2016 opstappen als premier nadat de kiezers in een referendum zijn voorstel voor een grondwetshervorming genadeloos hadden afgewezen. Intussen moet hij in populariteitspolls zelfs onderdoen voor Paolo Gentiloni, zijn vertrouweling die hem opvolgde als premier. 

Hervormingen blijven broodnodig in Italië, maar zijn tijdens deze campagne ironisch genoeg nauwelijks aan bod gekomen. 

Wat zijn de belangrijkste thema's?

De verkiezingsstrijd wordt gedomineerd door één thema: migratie. Italië heeft de voorbije 15 jaar ongeveer 3,5 miljoen migranten opgevangen. Hoewel velen niet van plan zijn om in Italië te blijven, moeten ze volgens de Europese regelgeving wel daar asiel aanvragen. Al jarenlang staat het Italiaanse opvangsysteem zwaar onder druk.

Het migratiethema overheerst de campagne des te nadrukkelijker sinds de aanslag op migranten in Macerata, begin februari. Een inwoner, ooit lid van de Lega, schoot vanuit zijn auto op zes Afrikanen. Na de schietpartij is de toon van het migratiedebat steeds harder geworden. 

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

De vluchtelingencrisis beteugelen en migranten integreren in de maatschappij mag dan een overheersende uitdaging zijn, Italië heeft nog wel andere katten te geselen. De economie blijft kwakkelen, de (jeugd)werkloosheid, een oud zeer, is nog altijd erg hoog, de Italiaanse overheidsschuld is na de Griekse de grootste van Europa. 

Structurele hervormingen zijn in Italië al langer broodnodig, maar of er snel een stabiele regering komt die dat mogelijk zal maken, is hoogst twijfelachtig.  

Video player inladen ...