Impressie van eerste ster van het universum (N.R.Fuller, National Science Foundation)

Signalen van eerste sterren in het heelal waargenomen

Astronomen hebben voor het eerst signalen opgevangen van de eerste sterren die in het heelal zijn ontstaan. Dat hebben ze gedaan met een opvallend kleine radio-ontvanger. Uit de metingen blijkt dat de eerste sterren al 180 miljoen jaar na de oerknal gevormd werden, vroeger dan altijd gedacht. Deze ontdekking helpt wetenschappers om het ontstaan van het heelal beter te begrijpen. 

13,8 miljard jaar geleden ontstond het heelal uit een explosie van een enorm heet punt met een oneindige dichtheid. Sindsdien is het heelal beginnen uit te dijen en zijn onder meer de elementaire deeltjes ontstaan: de bouwstenen van alles wat we kennen. De eerste miljoenen jaren bestond het heelal voornamelijk uit waterstofgas en was alles pikdonker. Daarom is het voor wetenschappers nog altijd heel moeilijk om meer te weten te komen over die eerste periode. 

Wetenschappers zouden nu signalen hebben opgevangen van de eerste sterren. Die zouden volgens hen zelfs ouder zijn dan aanvankelijk gedacht. Uit hun eerste metingen blijken de eerste sterren al zo’n 180 miljoen jaar na de oerknal te zijn gevormd, in plaats van pas na 400 miljoen jaar. Dit is de eerste keer dat wetenschappers een nauwkeurig beeld krijgen van het ontstaan van de eerste sterren.

De signalen van de eerste sterren werden gedetecteerd met een relatief eenvoudige en kleine radio-ontvanger, amper groter dan een keukentafel. Die stond opgesteld in het uitgestrekte landschap van West-Australië, zodat de observaties niet konden worden gestoord door andere radiosignalen. 

De wetenschappers waren zelf verbaasd over de sterkte van het signaal. Om er zeker van te zijn dat het niet afkomstig was van één of ander instrument, zijn de onderzoekers 2 jaar lang blijven testen. 

De radio-ontvanger waarmee het signaal is opgepikt (Foto: CSIRO Australia)

Mogelijk bewijs van donkere materie

Volgens de eerste observaties zou het heelal ook sneller zijn afgekoeld dan eerst gedacht. Dit zou een bewijs kunnen zijn van de aanwezigheid van donkere materie: de materie waaruit het grootste deel van het heelal bestaat, maar die niet rechtstreeks detecteerbaar is.

De donkere materie zou de gewone materie beïnvloed kunnen hebben, waardoor er energie verloren ging en de temperatuur sneller naar beneden ging. Als die veronderstelling klopt, dan kunnen de wetenschappers met deze ontdekking ook meer te weten komen over donkere materie. 

De publicatie is verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. De ontdekking moet nu eerst nog bevestigd worden door andere instrumenten en andere teams van wetenschappers. 

Geüpdate tijdlijn van het ontstaan van het heelal (N.R.Fuller, National Science Foundation)