Is Brussel straks de hoofdstad van Catalonië?

Is het de laatste stuiptrekking of een geniale zet? De naar Brussel gevluchte Catalaanse premier Carles Puigdemont wil een soort regering in ballingschap oprichten in Brussel. In Catalonië zou een soort stro-regering de honneurs waarnemen. Professor politieke wetenschappen Bart Maddens bekijkt de gevolgen.

labels
BELGA/VERGULT
Bart Maddens
Bart Maddens doceert politieke wetenschappen in Leuven. Hij volgt de communautaire discussies op de voet.

"Espai lliure de Brusselles" of, in het Spaans, "Espacio Libre de Bruselas": dat is volgens de jongste berichten de naam van de parallelle republikeinse staatsstructuur die de Catalaanse onafhankelijkheidspartijen in België willen oprichten. Die structuur zal bestaan uit een vergadering van alle verkozen mandatarissen: de Assemblea de Representants de la República.

Die zal vervolgens een Republikeinse Raad verkiezen, voorgezeten door president Puigdemont. Dit moet de legitieme regering van Catalonië worden. Daarnaast komt er een officiële regering in Barcelona, die helemaal volgens het boekje wordt aangesteld. Op die manier heeft Madrid geen juridische grond meer om artikel 155 van de grondwet (overname van regeerbevoegdheid) te handhaven.

Gisteren kondigde president Puigdemont aan dat hij Jordi Sànchez voordraagt om de officiële minister-president te worden in Barcelona. Alleen, die zit gevangen in Madrid. Het is uiterst twijfelachtig of hij van de rechter de toestemming zal krijgen om zijn politieke rechten uit te oefenen en voor de investituur naar het Catalaanse Parlement te komen.

Dit illustreert meteen waarom de op het eerste gezicht nogal bombastisch klinkende naam "Espacio Libre de Bruselas" of "Vrije Ruimte van Brussel" wel degelijk pertinent is. Spanje is immers geen vrije ruimte meer. Het is een land dat aan het afglijden is naar een illiberale democratie, waar de mensenrechten met voeten worden getreden.

De twee leiders van de onafhankelijkheidsbeweging, Jordi Quixart en Jordi Sànchez zitten nu al 136 dagen opgesloten in Madrid, op 700 km van hun familie. Twee separatistische ministers ondergaan al 120 dagen hetzelfde trieste lot. Hun eigen fout, zeggen sommigen. Ze worden gewoon vervolgd omdat ze de wet hebben overtreden, zoals in elke normale rechtstaat.

Wie het dossier kent, weet dat dit onzin is. Het is juist dat de Catalaanse separatisten zich niet hebben gehouden aan de grondwet. Op zich zou dat hoogstens kunnen leiden tot lichte straffen, zoals een tijdelijk verbod om politieke mandaten uit te voeren. Maar dat is niet genoeg voor de op wraak beluste rechters en de rabiate Spaanse nationalisten.

Die willen de separatistische politici zoveel mogelijk vernederen en voor lange tijd achter de tralies krijgen. Daarom vervolgen ze hen voor misdaden die met een zo lang mogelijke gevangenisstraf kunnen worden bestraft. Ook al zijn die evident niet van toepassing.

Neem nu de misdaad "rebellie", waarop een gevangenisstraf staat van dertig jaar. Dat is, volgens de Spaanse wet, het opnemen van de wapens tegen de staat. Probleem is echter dat de Catalaanse separatisten op een haast fundamentalistische wijze pacifistisch zijn. Maar de creativiteit van de rechters (of de personen die daarvoor doorgaan in Spanje) kent geen grenzen. De separatisten zijn wel degelijk gewelddadig, zo schrijven ze. Niet omdat ze zelf geweld hebben gebruikt, maar wel omdat hun geweldloos protest mogelijk geweld kon uitlokken van de Spaanse overheid.

Hoe lachwekkend kan een juridische argumentatie zijn?

Maar toch staat het wel degelijk zo in de arresten die de opsluiting van de vier separatistische leiders motiveren.

Die arresten lezen als politieke pamfletten. Daarin wordt op een verwrongen wijze de normale terminologie van strafprocedures toegepast op politici. Zo mogen de vier gevangenen niet vrijkomen omdat er een risico bestaat op een "herhaling van de misdaad". Dat lijkt me een valabel argument om seriemoordenaars in voorhechtenis te houden tot aan hun proces. Maar politici? In werkelijkheid blijven de vier achter de tralies omdat ze hun separatistische overtuiging onvoldoende afzweren. De separatisten die wel door het stof zijn gegaan voor het Spaanse regime, zijn begin december al vrijgelaten.

Voorhechtenis wordt met andere woorden gebruikt als politiek drukkingsmiddel. Met succes overigens. Veel separatistische politici zijn bang geworden van hun eigen schaduw. Omdat eenzame opsluiting in het verre Madrid als een zwaard van Damocles boven hun hoofd hangt.

Ook daarom heb ik veel bewondering voor Mireia Boya van het links-separatistische CUP. Zij is de enige geweest tot nog toe die de rechter, een paar weken geleden, gewoon de waarheid heeft gezegd: "Ja, ik ben separatist. Ja, ik erken de Spaanse staat niet. Et alors?". Uiteindelijk heeft de rechter haar niet durven op te sluiten. In alle eerlijkheid, ik weet niet of ik in de plaats van Boya evenveel moed zou hebben gehad.

En ken je Amadeu Altafaj nog ? Dat was de vertegenwoordiger van de Catalaanse regering bij de Europese Unie. Hij spreekt uitstekend Nederlands en was daarom een graag geziene gast bij de VRT.

Maar eind oktober vorig jaar werd hij, na het in voege treden van artikel 155, zonder pardon aan de deur gezet door Mariano Rajoy. En nu komt hij volgens de Spaanse pers ook in het vizier van het gerecht. Er loopt een onderzoek naar "verduistering" van overheidsmiddelen bij de Catalaanse delegatie in Brussel.

Is Altafaj misschien besmet geraakt door het Brusselse virus? Heeft hij hier zijn zakken gevuld? Helemaal niet. Hij zou gewoon vanuit Brussel een aantal uitgaven hebben gedaan voor de internationale monitoring van het referendum van 1 oktober. Een referendum waar overigens niets geheims aan was. Waarom wordt dat dan als "verduistering" gekwalificeerd? Eenvoudig: omdat dit een misdaad is waarop een gevangenisstraf staat (van drie tot zes jaar). En Madrid wil zoveel mogelijk separatisten achter de tralies krijgen.

Hetzelfde overkomt mijn collega-politicologe Tània Verge van de universiteit Pompeu Fabra in Barcelona. Over haar had ik het hier eerder al. Zij wordt nu vervolgd voor "verduistering" en riskeert dus ook een gevangenisstraf. Haar misdaad? Ze was even (onbezoldigd) lid van de commissie van experten die moest toezien op het goede verloop van het referendum.

Men kan onmogelijk volhouden dat dit alles normaal is in een democratische rechtstaat. Spanje evolueert steeds meer in de richting van wat men in het jargon een "competitief autoritair regime" noemt. Dat zijn regimes die formeel-juridisch wel democratisch zijn, maar waar de machthebbers de oppositie buiten spel zetten via pseudo-legale repressie.

Die kritiek komt overigens ook vanuit onverdachte, niet-separatistische hoek. Zo bijvoorbeeld van de bekende journalist van Libération, Jean Quatremer. Hij ziet een duidelijke parallel tussen de wijze waarop Rajoy en Erdogan omgaan met politieke oppositie: via geweld en repressie.

Er zijn ook steeds meer niet-Catalaanse juristen in Spanje die aan de alarmbel trekken. Zo verscheen er onlangs een opmerkelijk interview met Carmen Tomás y Valiente. Zij is professor strafrecht en de dochter van een voormalig voorzitter van het Spaanse Grondwettelijk Hof, die in 1996 door de ETA werd vermoord.

Geen wonder dat zij niet veel moet weten van separatisme. Maar wat het Spaanse gerecht nu doet, kan echt niet door de beugel, zegt ze. Het is zonneklaar dat de daden van de separatisten niet kunnen worden gekwalificeerd als "rebellie" in de strafrechtelijke betekenis van het woord. Er wordt hier politiek misbruik gemaakt van het strafrecht. En in één adem kant ze zich ook tegen het opsluiten van rappers die de koning beledigen of de ETA ophemelen.

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

In het licht van dit alles is het wraakroepend dat de Europese Unie obstinaat de andere kant blijft uitkijken. Mocht dit eender waar ter wereld gebeuren, de verontwaardiging zou groot zijn. Mocht Spanje een kandidaat-lidstaat zijn, de deur naar de EU zou meteen op slot gaan. Maar als je eenmaal lid bent van de Europese club, dan kan blijkbaar alles, en wordt een manifeste schending van de mensenrechten louter een "interne" kwestie.

Of toch in bepaalde gevallen. Bijvoorbeeld in het geval van een land waar de regeringspartij lid is van de Europese Volkspartij (EVP). Waar die regeringspartij mee de zetels zal moeten leveren om van de EVP in 2019 weer de grootste fractie van het Europees Parlement te maken. Zodat de "Spitzenkandidat" van de EVP opnieuw commissievoorzitter kan worden … Geen wonder dat de EVP Mariano Rajoy te allen prijze te vriend wil houden en geen kwaad woord over Spanje durft te zeggen.

Nog een geluk dat wij hier een "Espacio Libre" kunnen aanbieden aan de slachtoffers van de Spaanse repressie en de Europese hypocrisie. Dus ja, Brussel mag fier zijn dat het binnenkort de tweede hoofdstad wordt van de Catalaanse Republiek!

---

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.