Video player inladen ...

Populisme of broodnodige roep om verandering: waar staat de Vijfsterrenbeweging voor?

Met meer dan 30 procent van de stemmen is de Vijfsterren­beweging de grote winnaar van de Italiaanse parlements­verkiezingen. Zo lang als het kon, heeft het politieke establishment in en buiten Italië Movimento Cinque Stelle genegeerd, maar de beweging van komiek Beppe Grillo is alleen maar in stijgende lijn gegaan.

De Italianen snakken naar verandering, dat hebben deze parlements­verkiezingen wel aangetoond. Eén partij is afgetekend de grootste: de Vijfsterrenbeweging, die sinds haar oprichting in 2009 alleen maar in stijgende lijn is gegaan.

Opvallend trouwens: Vooral Zuid-Italië is helemaal overstag gegaan voor de Vijfsterrenbeweging, zoals onderstaande kaart laat zien.  

"Ik heet Beppe Grillo"

De oprichter van de Movimento Cinque Stelle is de komiek Beppe Grillo, een flamboyante zestiger met een bos wilde grijze krullen die in de jaren 70 zijn tv-debuut maakt. Gaandeweg waagt hij zich steeds meer aan politieke satire. Een grap over de voormalige, later voor corruptie veroordeelde premier Bettino Craxi levert hem een ban uit de tv-studio's op.

Video player inladen ...

Van dan af neemt Beppe Grillo de situatie in eigen handen. In zijn druk bijgewoonde theatershows gaat hij fel tekeer tegen corruptie en gesjoemel, vaste ingrediënten van de Italiaanse politiek. Provoceren, burgers wakker schudden, het politieke establishment belachelijk maken: Grillo maakt er een missie van.

Zijn ideeën spuit hij ook elke dag via zijn immens populaire blog beppegrillo.it, en later ook via Twitter. Het internet en de sociale media zijn het instrument waarmee hij een aanhang en geloofwaardigheid opbouwt.

Vaffanculo-dag

Een keerpunt in zijn activisme is de "Vaffanculo"-dag (beleefd vertaald als "Rot op"-dag), die hij organiseert in de nazomer van 2007.  Overal in Italië geven mensen gehoor aan zijn oproep om op straat te komen tegen het politieke establishment. "Laat ze oprotten."

In de nasleep van de "Vaffanculo"-dag worden her en der burgercomités opgericht. Dat de beweging zal uitgroeien tot een politiek fenomeen dat een bedreiging zal vormen voor de gevestigde orde, is dan al duidelijk.  

AP2007

In 2009 is de MoVimento Cinque Stelle (de grote "V" is een verwijzing naar "Vaffanculo") een feit. Geen partij, een beweging. Welke richting ze moet uitgaan, bepalen de leden in principe via internet.

Mensen moeten stemmen voor personen, niet voor lijsten die door partijen bepaald zijn, ook dat is een achterliggende idee. Iedereen mag zich trouwens kandidaat stellen. De enige voorwaarden zijn geen lid zijn van een politieke partij en geen strafblad hebben.

Dat laatste verklaart trouwens waarom boegbeeld Beppe Grillo zich zelf nooit verkiesbaar heeft gesteld. Hij werd ooit veroordeeld voor onvrijwillige doodslag: bij een auto-ongeluk zat hij zelf achter het stuur, zijn passagiers kwamen om het leven. 

Wegkijken kan niet meer

Hoe aanwezig de Vijfsterrenbeweging intussen ook is, de "officiële" politiek - links zowel als rechts - blijft haar krampachtig negeren. Vergeefs: in 2013 is wegkijken onmogelijk geworden.

Bij de parlementsverkiezingen wordt de Movimento Cinque Stelle de tweede partij van Italië en komen de eerste verkozenen in het parlement.

Video player inladen ...

Drie jaar later levert de Vijfsterrenbeweging de burgemeesters van Rome en Turijn. Trouw aan haar missie zijn het compleet nieuwe gezichten die de sjerp mogen overnemen. Virginia Raggi en Chiara Appendino: twee dertigers, twee vrouwen. 

Naar "echte" partij met Di Maio

Ook Luigi Di Maio, kandidaat-premier en de nieuwe voorzitter van de Vijfsterren­beweging sinds Beppe Grillo onlangs een stap opzij zette, is amper 31 en heeft weinig politieke ervaring. Di Maio's toon is een stuk gematigder dan die van Grillo. Hij lijkt de beweging te willen omvormen tot een echte partij die klaar is voor regeringsdeelname. 

AFP or licensors

"Vanavond stopt onze oppositieperiode en begint de regeerperiode van de Vijf Sterren", sprak hij aan de vooravond van de verkiezingen. In een coalitie stappen is evenwel iets wat de Vijfsterrenbeweging tot dusver altijd categoriek heeft geweigerd.

Vrees in Italië en de EU

De hele campagne lang is de Vijfsterrenbeweging door haar gevestigde politieke rivalen afgeschilderd als een stel amateurs zonder ervaring. Ook het Europese politieke establishment verhulde haar afkeer voor de Vijf Sterren niet. De Vijfsterrenbeweging is gevaarlijk populistisch, vinden de Europese leiders.

Binnen de EU bestaat vooral vrees voor het euroscepticisme van de beweging. Beppe Grillo trok jarenlang hard van leer tegen de euro, maar zijn opvolger Luigi di Maio heeft de scherpste kantjes van het eurosceptische discours bijgevijld.

Video player inladen ...

De Italianen, of toch het deel van de bevolking dat de Vijfsterrenbeweging een stem heeft gegeven, zien het anders. "Ik verkies het mogelijke gebrek aan ervaring van deze gasten", zegt een kiezer in "Het journaal". "Met wat ze doen, stellen ze me gerust. Voor Italië is dit een kans. Laten we de Vijfsterrenbeweging proberen."