Wat heeft  nieuwsombudsman Tim Pauwels in zijn eerste werkjaar geleerd? 

Beste man,

 

en beste vrouw, natuurlijk. Maar ik kan er niet omheen, meer dan 80 procent van de reacties die ik binnenkreeg, kwamen van een man. Dat was een eerste verrassing en een echte verklaring heb ik er niet voor. Aan sommige reacties kan ik wel aflezen dat wat Amerikaanse sociologen de “angry white men” noemen, ook in Vlaanderen bestaat: een groep van mannen die zich niet erkend voelen in de status quo en die zich identificeren met anti-establishmentpolitici wereldwijd: van Geert Wilders tot AfD, van Marine Le Pen tot het harde­brexitkamp.

Donald Trump

Vreemd is het dus niet dat het belangrijkste inhoudelijk cluster voor 2017 de berichtgeving over Donald Trump is. Was die berichtgeving partijdig? Ik heb in 2017 heel wat berichtgeving over Donald Trump herlezen, herbekeken en herbeluisterd met het redactiestatuut in het achterhoofd. Nu staat er in dat redactiestatuut wel degelijk dat er ruimte móét zijn voor kritische duiding en evaluatie. Heel wat indieners van klachten vonden wezenlijk dat VRT NWS Donald Trump gewoon moest steunen of in elk geval niet mocht bekritiseren.

Zoals ik in mijn basistekst over onpartijdigheid uitleg, is er een verschil tussen (onhaalbare en onwenselijke) neutraliteit en onpartijdigheid. Het is vaak moeilijk om partijdigheidsklachten met het redactiestatuut in de hand zonder meer “gegrond” te verklaren, maar ze kregen wel vaker het label “ongegrond met een opmerking”. Geen onbetwistbare fout dus, maar toch iets om beter op te letten.

Geef kritiek recht voor de raap

Wat ik bijvoorbeeld uit de klachten heb geleerd, is dat u evaluatie en kritiek beter verdraagt wanneer die recht voor de raap en beargumenteerd wordt gegeven. Een licht neerbuigende toon, een meewarige houding, een kleine sneer onderweg triggeren eigenlijk veel meer klachten dan duidelijke en weloverwogen kritiek. Dat maakte het ook niet eenvoudig om te reconstrueren waarom een kijker een bepaalde reportage precies als partijdig had ervaren. Ik heb met sommigen van u behoorlijk wat heen en weer gemaild om dat uit te vissen.

De conclusie is: geef duiding en evaluatie duidelijk en beargumenteerd en niet tussen de regels. Ik heb ook een workshop gegeven aan 116 collega’s precies over dat thema: kritisch blijven en toch geloofwaardig onpartijdig. Toeval of niet, in de tweede jaarhelft zijn de klachten over de berichtgeving over Trump fel gedaald. In totaal waren het er 48 op een geheel van een kleine duizend. Meer was het ook niet.

VRT NWS is té separatistisch

Een ander belangrijk cluster was dat over de onafhankelijk­heids­verklaring van Catalonië: 36 reacties. Daar kreeg VRT NWS dan weer het verwijt dat er te veel sympathie werd betoond voor het Catalaanse separatisme. Dat vond ik niet terug. Maar het is wél zo dat media in het algemeen soms de neiging hebben om zaken te vereenvoudigen tot een eenvoudig dader-slachtoffer-schema. U vindt er meer over in de column die ik toen geschreven heb.

 

Het is het buitenland, stupid!

De buitenlandverslaggeving was in 2017 dus de groep die het meest ontevreden reacties over (veronderstelde) partijdigheid triggerde. Verder leverden ook studio-interviews en reportages uit de algemene verslaggeving zulke reacties op. Interessant om te zien is dat er vrijwel nooit ontevreden reacties komen op de pure Wetstraatverslaggeving, die dus kennelijk door een groot deel van de bevolking als kwaliteitsvol en onpartijdig wordt gezien.

Geen peil!

Het aantal onderwerpen waarover u mij contacteerde, loopt zo uiteen dat er geen peil op te trekken is. Veel reacties hadden ook te maken met migratie, de plaats van de islam in de samenleving en terrorisme, maar dat was dus niet de belangrijkste groep. Ook gezondheid, mobiliteit en energie leveren veel reacties op. En daar loopt dan weer een ander soort man in de kijker, al zijn hier de vrouwen al beter vertegenwoordigd: de expert.

U weet gewéldig veel

Ik ben werkelijk onder de indruk van de dossierkennis die in Vlaanderen zit. Naast een beperkt aantal zure reacties mocht ik ook heel beleefde, interessante mails ontvangen van mensen die een oprechte bezorgdheid toonden voor de kwaliteit van de berichtgeving. Liefst 139 keer kon een inhoudelijke fout rechtgezet worden door opmerkingen van burgers. Het ging vrijwel altijd om kleine onnauwkeurigheden en dat aantal moet ook afgezet worden tegen de vele tienduizenden webartikels en de duizenden minuten televisie en radio die op VRT NWS gemaakt worden, maar elke fout is er ook één te veel. De website en de radio werden er beter van, dus ik wil er u uitdrukkelijk voor bedanken.

Geen spellingchecker

Laat ik dan maar meteen ook iets zeggen over taalfouten, meestal tikfouten of slordig afgewerkte zinnen. 72 keer hebt u me daarvoor gecontacteerd. Via de klantendienst kwamen er nog eens 156 meldingen en nog een onbekend aantal via andere mailadressen. Opnieuw, in vergelijking met de duizenden pagina’s die geschreven worden, valt het wel mee. Maar omdat velen van u het mij uitdrukkelijk vroegen: nee, de nieuwe software van de site die in 2017 gelanceerd werd, heeft (nog) geen spellingchecker. En dat is een toch wel erg vervelend gebrek.

Mijn mailbox vertelt me dat u vindt - ondanks een duidelijke verbetering de laatste maanden - dat er nog te veel tikfouten op de site staan, en u heeft gelijk. Daarom beveel ik aan dat de website daar nog meer aandacht aan zou besteden en een duidelijke knop zou installeren: “meld ons een fout”, waarop fouten en onnauwkeurigheden snel worden verwerkt.

Groepsidentificatie

Als er één rode draad te trekken is, dan is het groepsidentificatie. Klachten, of ze nu over partijdigheid, onnauwkeurigheid of over iets anders gaan, worden toch vooral getriggerd door het gevoel dat een bepaalde groep niet erkend wordt of haar geen recht wordt gedaan. Die groep kan een anti-establishment­groep zijn, maar net zo goed de jagers, de zorgkundigen of een vereniging met interesse voor ruimtevaart. Ook de ‘expert’ is vaak iemand die vindt dat door een fout “zijn” of “haar” groep tekort wordt gedaan. Juist is juist en feiten zijn feiten.

2017: een prettig jaar

Een paar vermoeiende scheldmails daargelaten heb ik het in 2017 prettig gevonden om met u te converseren. Representatief bent u niet. (80 procent mannen, weet u wel.) Maar het was leerrijk om met u het gesprek aan te gaan en ik heb geprobeerd om uw verzuchtingen op de redactie over te brengen in workshops en in tientallen individuele gesprekken met auteurs en presentatoren. 

Ze zijn er overigens in tientallen kleuren en maten, de journalisten van VRT NWS, maar op een enkele uitzondering na, heb ik me nooit onwelkom gevoeld, wanneer ik met uw opmerkingen en vragen langskwam. Wat aan de buitenkant een bastion kan lijken, blijkt aan de binnenkant een redactie van mensen te zijn, die best wel weten dat hun werk mensenwerk is en dus vatbaar voor verbetering. Hoewel niet elke mail grote veranderingen kan teweegbrengen, vond ik de wisselwerking best wel interessant. Wat ik na een jaar interactie met het publiek geleerd heb, is dat noch de Vlaming noch VRT NWS in één karikatuur te vatten is.