Video player inladen ...

Hoe wereldkaarten letterlijk ons wereldbeeld vertekenen: Gentse studente lanceert wereldwijde quiz

Er bestaat geen enkele wereldkaart die volledig correct is. Op de kaart die wij vaak gebruiken, de mercatorkaart, klopt de grootte van landen en continenten niet: Afrika is te klein, Europa te groot. Lieselot Lapon, doctoraatsstudente geografie van de UGent, onderzoekt nu hoe wereldkaarten letterlijk ons wereldbeeld bepalen. Ze heeft daarvoor een online-quiz gemaakt die al door bijna  90.000 mensen is ingevuld over de hele wereld.

De wereld is een bol, en daar kan je geen plattegrond van maken zonder vertekeningen. Door de geschiedenis heen hebben cartografen verschillende modellen of projecties ontwikkeld, maar nooit lukte het om de wereld helemaal correct te projecteren op een platte kaart. Bij elke projectie horen andere voor- en nadelen.

Ieder van ons is opgegroeid met de mercatorkaart, de wereldkaart die de Vlaamse cartograaf  Gerardus Mercator zo’n 450 jaar geleden maakte. In 1569 ontwikkelde hij een wereldkaart speciaal voor de scheepvaart. De kaart van Mercator is “hoekgetrouw”. Dat wil zeggen dat de hoeken correct worden weergegeven. Daardoor zal een schip dat een constante koers op het kompas volgt, op de kaart van Mercator een rechte lijn afleggen.

Dat is vooral voor de scheepvaart handig, maar ook voor de moderne navigatiesystemen vandaag. Doordat de mercatorprojectie hoekgetrouw is, zullen 2 straten die een hoek maken van 90 graden ook op je gps of op Google Maps een hoek maken van 90 graden. 

De wereldkaart volgens Mercator heeft nog een tweede groot voordeel: de vorm van landen en continenten ziet er op de kaart exact hetzelfde uit als in werkelijkheid. Daardoor werd de mercatorprojectie zo populair dat ze tot vandaag bijna overal gebruikt wordt. 

Groenland in het echt veel kleiner dan Afrika

Het nadeel aan de mercatorprojectie is dat de grootte van landen en continenten niet waarheidsgetrouw wordt weergegeven. Landen en continenten die tegen de polen liggen worden uitgerekt en groter weergegeven dan landen die rond de evenaar liggen.

Daardoor denken we dat Groenland ongeveer even groot is als Afrika, terwijl het in werkelijkheid 14 keer kleiner is. Daardoor kunnen we ons ook moeilijk inbeelden dat Congo eigenlijk ongeveer net zo groot is als heel West-Europa. En mocht België op de evenaar liggen, dan zou het een nog kleiner stipje zijn op de wereldkaart van Mercator.

Op de website www.thetruesize.com kan je zelf een land aanklikken en het naast een ander land slepen om zo de juiste verhoudingen te zien. Als je wat kan puzzelen, zal je merken dat heel Europa, China, India, Japan en de VS samen in Afrika passen.

Welke alternatieven bestaan er?

Een vaak gehoorde kritiek op de mercatorkaarten is dat Europa en de Verenigde Staten te groot worden voorgesteld en op die manier belangrijker lijken. Zo zouden ze dus onterecht meer aandacht trekken. Daarom pleiten de Unesco en veel ngo’s voor een ander kaartmodel: de Gall-Petersprojectie. Hierbij zijn de oppervlaktes van de landen wel correct, maar klopt de vorm van de landen en continenten niet meer. 

De Winkel-tripelprojectie werd in 1921 ontwikkeld door Oswald Winkel. Op deze kaartprojectie zijn zowel hoek, afstand als oppervlakte niet correct, maar de vervormingen zijn slechts in lichte mate aanwezig. Op die manier is de Winkel-tripelprojectie beter in balans dan andere kaarten die gekozen hebben om één aspect sterk uit te vergroten. De Winkel-tripelprojectie zou na de mercatorprojectie de meest gebruikte wereldkaart zijn.

Welke invloed heeft een wereldkaart op ons denken?

Lieselot Lapon is doctooraatsstudente geografie aan de Universiteit van Gent. Zij bestudeert in haar doctoraat in hoeverre de kaarten die we in de klas, op internet en via de media te zien krijgen, ons wereldbeeld beïnvloeden.

“De keuze van je wereldkaart is heel belangrijk, zeker als je thematische data moet interpreteren. Denk aan de gevolgen van de klimaatsverandering of armoede. Als je die weergeeft op een mercatorkaart, dan krijg je een heel ander beeld dan wanneer je het weergeeft op een Gall-Petersprojectie.” 

Lapon ontwikkelde daarom een korte online-quiz waarbij je telkens twee landen of continenten te zien krijgt en de verhouding qua grootte moet inschatten. “De quiz is ondertussen wereldwijd verspreid geraakt en door bijna 90.000 mensen over 186 landen ingevuld. We willen zo kijken of het beeld van de wereld beïnvloed is door waar je woont of door het onderwijssysteem van dat land.”

Je kan zelf ook nog meedoen aan het volledige onderzoek, door te surfen naar maps.ugent.be en daar deel te nemen aan de quiz van de UGent. De resultaten worden binnen een half jaar verwacht.

Video player inladen ...