Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Europees Hof schiet arbitragemechanisme voor investeringsgeschillen binnen EU af

Het Europees Hof van Justitie vindt dat een bilateraal arbitragemechanisme dat Nederland en Slovakije hebben uitgewerkt om geschillen met investeerders op te lossen, in strijd is met het EU-recht. Het arrest kan gevolgen hebben voor de bijna tweehonderd gelijkaardige investeringsverdragen die tussen EU-lidstaten zijn afgesloten.

Met het bilaterale investeringsverdrag werkten Nederland en Slovakije een mechanisme uit om conflicten op te lossen tussen Nederlandse investeerders en de Slovaakse overheid, of omgekeerd. Er wordt bij conflicten een "scheidsgerecht" ingesteld met rechters die door de investeerder en de overheid in kwestie worden aangeduid. Het systeem is allesbehalve uniek: er zijn in de Europese Unie 196 soortgelijke bilaterale investeringsverdragen tussen de lidstaten van kracht.

De kwestie belandde bij het Europees Hof van Justitie - de hoogste rechterlijke instelling van de Europese Unie - door een dispuut tussen Slovakije en de Nederlandse verzekeringsmaatschappij  Achmea. Achmea trok naar het scheidsgerecht tegen de beslisisng van de Slovaakse overheid om de liberalisering van de markt voor zorgverzekeringen gedeeltelijk ongedaan te maken. De arbiters veroordeelden Slovakije tot een schadevergoeding, waarop de Slovaakse overheid in beroep ging naar een officiële  nationale rechterlijke instantie. Die rechtbank vroeg advies aan het Europees Hof van Justitie.

Dat Hof oordeelde dat het arbitragemechanisme niet verenigbaar is met het EU-recht. Het is namelijk niet zeker dat uitspraken van de aangeduide rechters getoetst kunnen worden aan het nationale en het Europese recht, waardoor afbreuk gedaan wordt aan de autonomie van het EU-recht.

CETA

Het arrest van het Europees Hof zou gevolgen kunnen hebben voor de 196 bilaterale investeringsverdragen tussen de EU-lidstaten die momenteel van kracht zijn. Buitenlandse Zaken in ons land analyseert de impact van het arrest om de bilaterale investeringsakkoorden die België met andere EU-landen heeft afgesloten.

Het arbitragemechanisme lag eerder al onder vuur wegens zijn "ondemocratische" karakter. Denk maar aan de CETA-onderhandelingen tussen de EU en Canada, waar het traditionele Investor-State Dispute Settlement (ISDS) uiteindelijk vervangen werd door het nieuwe Investment Court System (ICS), dat werkt met professionele rechters. Verdragen met niet-EU-landen of tussen de EU en een derde land, worden niet geraakt door de uitspraak van het Europees Hof.

Toch heeft het arrest gevolgen voor de ratificatie van CETA, stelt Vlaams parlementslid Güler Turan (SP.A). "Het nieuwe systeem komt niet tegemoet aan de fundamentele kritiek die nu ook het Hof heeft uitgesproken: er mag geen parallel rechtssysteem zijn ten dienste van multinationals." België heeft het Europees Hof gevraagd of ICS verenigbaar is met het EU-recht, maar volgens Turan heeft het Hof in zijn arrest "op de eerste en belangrijkste vraag eigenlijk vandaag al 'nee' geantwoord: ICS is niet compatibel met de exclusieve bevoegdheid van het Europees Hof van Justitie om Europese wetgeving te interpreteren".