Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Van #MeToo naar #RiceBunny in China: vechten tegen de censuur en de eeuwenoude cultuur

Net als in de rest van de wereld heeft de #metoo-beweging de afgelopen zes maanden ook China bereikt. Maar dat is allesbehalve evident in een land waar de overheid beweert dat "Chinese traditionele waarden" vrouwen behoeden voor seksueel misbruik. En waar de censor altijd op de loer ligt. 

De steen werd in de kikkerpoel gegooid toen de staatskrant China Daily - gericht op een buitenlands publiek - in oktober een opiniestuk publiceerde met als titel "Weinstein-zaak illustreert culturele verschillen". In het artikel beweerde de auteur dat "China's traditionele waarden" vrouwen beschermen tegen ongepast gedrag. "Chinese mannen leren om hun vrouwen te beschermen" stond er nog.

De verontwaardiging - oorspronkelijk vooral vanuit expat-kringen - was groot. Vrouwen én mannen getuigden op sociale media over seksuele intimidatie en misbruik van vrouwen in de filmbusiness, in kantoren en op universiteiten.  De hashtag #WoYeShi -de Chinese vertaling van #MeToo werd gelanceerd. 

De professor en de doctoraatsstudente

Maar de bal ging pas echt aan het rollen in januari toen Luo Xixi, een Chinese academica, een befaamde professor beschuldigde van seksueel misbruik. In haar getuigenis op Weibo en Wechat - de Chinese versie van Twitter en Facebook - beschreef ze hoe professor Chen haar met een valse smoes had meegelokt naar het appartement  van zijn zus. Daar probeerde hij haar te verkrachten.  

Pas toen ze in tranen uitriep dat ze nog maagd was, hield hij op.  Hij zei dat hij haar "moreel gedrag" wou testen en bezwoer haar er met niemand over te praten. Liu was een doctoraatsstudente, Chen was haar begeleider. En dus zweeg ze, tot de #MeToo-beweging ook haar inspireerde. Luo woont intussen in de VS, wat haar meer vrijheid geeft om te spreken.  

De posts van Luo waren na een paar dagen al meer dan 3 miljoen keer gedeeld. Ook andere voormalige studenten van professor Chen kwamen  met gelijkaardige getuigenissen. De Beihang-universiteit in Peking startte een onderzoek en een paar weken na het uitbreken van de controverse werd de man ontslagen.

Van #MeToo naar #RiceBunny

De voorbije maanden vond de #MeToo-campagne in China -niet toevallig- de meeste weerklank op universiteitscampussen. Alumni en studenten van meer dan 30 universiteiten porden het bestuur aan om eindelijk maatregelen tegen uit te vaardigen tegen grensoverschrijdend gedrag. Getuigenissen - al dan niet anoniem -bleven de sociale media overspoelen. 

Maar dat was buiten de censoren gerekend. Net zoals alle niet-gouvernementele bewegingen in China kwam #MeToo in het vizier van de overheid. De belangrijkste staatskrant People's Daily verklaarde dat "Vijandige Westerse krachten" het "Westerse feminisme" misbruikten om zich te mengen met China's vrouwenzaken. #MeToo ging in de ban.

En dus begon een kat-en-muisspel waar Chinese internetgebruikers intussen in uitmunten. #MeToo werd #metooinChina en daarna #米兔 of "rijst-konijn" wat in het Chinees als "me-too" wordt uitgesproken. Of gewoon #RiceBunny en ook #🍚🐰. Twee emoji's, een rijstkom en een konijn, als symbool van de strijd tegen seksueel geweld, discriminatie én censuur.   

De helft van de hemel

Want hoewel vrouwen sinds Mao officieel "de helft van de hemel omhooghouden" in China, valt dat in de praktijk tegen. Vrouwelijke werknemers verdienen gemiddeld bijna een vierde minder dan hun mannelijke collega's. Een online-enquête bij vrouwelijke studenten in 2016 wees uit dat bijna 70 procent slachtoffer was van een vorm van seksuele intimidatie, eenzelfde percentage kwam uit een nationale bevraging bij fabrieksarbeidsters.   

Ook de communistische partij is en blijft een mannenbastion. In het Volkscongres - dat deze week vergadert in Peking - zitten 24 procent vrouwen. In het Centraal Comittee, het belangrijkste bestuursorgaan van de partij, zijn amper 10 op de 200 leden vrouwen. In het machtige 8-koppige Permanent Comité, de absolute top van de partij, zat nog nooit een vrouw.  

De vraag is hoeveel de #MeToo-beweging kan veranderen. De Amerikaanse journaliste en auteur Leta Hong Fincher is eerder pessimistisch: "Als de woede overkookt en een mogelijke destabiliserende factor wordt, dan zal de regering geen ogenblik twijfelen om de hele beweging het zwijgen op te leggen." 

"Kijk wat er in Amerika is gebeurd, hoeveel machtige mannen door #MeToo van hun sokkel zijn gevallen" zei ze aan de BBC. "Je kan je voorstellen dat een aantal communistische machthebbers dat een bijzonder angstaanjagend vooruitzicht vindt."