Video player inladen ...

Wereldvrouwendag: is #MeToo meer dan een hashtag?

Het is Internationale Vrouwendag, die ene dag van het jaar waarop we de emancipatie van de vrouw vieren. Dankzij de hashtag #MeToo leek het de afgelopen maanden wel iedere dag Vrouwendag. Maar heeft de hashtag ook daadwerkelijk iets veranderd?

Is de #MeToo-beweging een historisch kantelpunt in de emancipatie van de vrouw? Gita Deneckere, Julie Carlier en Liesbet Stevens, alle drie experte op het gebied van gender en diversiteit, zijn het erover eens. De hashtag heeft volgens hen al het een en ander in gang gezet, al blijft het nog te vroeg om er nu al een oordeel over te vellen.

Kracht van sociale media

Volgens Liesbet Stevens van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen dankt #MeToo het succes grotendeels aan de kracht van sociale media. "Zonder de hashtag zou het verhaal niet de aandacht krijgen die het verdient. Zonder sociale media zou de beweging er zelfs niet zijn."

Oprah Winfrey, een van de iconen van de beweging, gaf tijdens de Golden Globes een emotionele #MeToo-speech. Ze bracht een eerbetoon aan de campagne en maakte vooral indruk met de woorden “Hun tijd is op.” 
 

Video player inladen ...

"Toch mogen we niet vergeten dat seksisme op sociale media ook een heel groot probleem is", merkt Stevens op. "Maar het feit dat internet voor het eerst in de geschiedenis van vrouwenrechten een rol speelt, maakt het uniek", vindt ook Julie Carlier, genderhistorica en coördinator van het Centre for Global Studies aan de Universiteit Gent. "Sociale media maken alles internationaler, grootser en sterker."

De #MeToo-beweging is geen eendagsvlieg

Gita Deneckere (genderhistorica Universiteit Gent)

Gita Deneckere, genderhistorica aan de Universiteit Gent, denkt dat #MeToo effecten heeft op onze samenleving. "In alle sectoren worden voorzorgsmaatregelen genomen. Dat toont aan dat de #MeToo-beweging geen eendagsvlieg is. Ze heeft de problematiek echt op de kaart gezet."

Ook Stevens gelooft dat de beweging iets op poten heeft gezet, ondanks het feit dat het grensoverschrijdend gedrag er altijd al was. "#MeToo heeft gezorgd voor de maatschappelijke en wereldwijde bewustwording van het probleem."

Bedrijfsvloer

Op de bedrijfsvloer zorgt de #MeToo-beweging ervoor dat de thematiek meer aandacht krijgt. Er is meer awareness, maar toch is er geen stijging van het aantal klachten bij het Vlaams netwerk van Ondernemingen (Voka). "De gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de Vlaamse bedrijven is vrij goed: zo is onze loonkloof een van de kleinste in Europa. We hebben wel nood aan meer vrouwelijk leiderschap", aldus Voka.

Procedures om een klacht in te dienen, zijn er al langer in de bedrijfswereld. Mensen kunnen klacht neerleggen bij het Instituut voor gelijkheid van vrouwen en mannen of bij het meldpunt voor discriminatie. Maar ondernemingen moeten ook verplicht een vertrouwenspersoon in dienst hebben volgens het arbeidsreglement. Die persoon is hét aanspreekpunt bij dergelijke problemen. Er is wel een nieuw initiatief in de maak, volgens Voka: "Er komt een actieplan rond diversiteit."

Preventief beleid

Sinds de beweging rond #MeToo op gang kwam, maken meer bedrijven en organisaties werk van een preventief beleid rond seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat zegt Frank Van der Elst, preventieadviseur psychosociaal welzijn bij Provikmo, de externe preventiedienst van Groep ADMB. “Een positieve zaak. Door over het probleem te praten, neem je het taboe weg.”

Volgens Van der Elst zitten velen onder hen met vragen. "Hoe doen we dat precies? Hoe verloopt de meldingsprocedure? Mag dat wel een schouderklopje?”. Van der Elst ziet dat als een goede zaak. "Het is alvast zeer goed dat er over dit soort problemen gepraat wordt op de werkvloer. Hierdoor wordt het ernstig genomen én neem je het taboe weg. Want dat taboe maakt het moeilijk voor slachtoffers om met hun verhaal naar buiten te komen."

Sportwereld

Volgens Arne Aerts van het Internationaal Centrum Ethiek in de Sport (ICES) was er in de sportwereld al een sterk beleid rond seksueel grensoverschrijdend gedrag, nog voor de geboorte van #MeToo. "Zo is er het Europese project VOICE waarin we slachtoffers van seksueel geweld in de sport een stem geven. Twee weken geleden werden er zes beleidsmaatregelen genomen en dat is volgens ons een stap in de goede richting", aldus Aerts.

Er was al een sterk beleid in de sportsector, maar #MeToo zet het nog meer kracht bij

Arne Aerts (Internationaal Centrum Ethiek in de Sport)

Of er meer klachten zijn ingediend kan Aerts niet meteen bevestigen. "Er is wel meer aandacht voor de problematiek waardoor het in alle sectoren een belangrijke plaats krijgt op de agenda." De #MeToo-beweging heeft daarin een belangrijke rol gespeeld volgens Aerts. "In de sportwereld was er al een sterk beleid, maar #MeToo zet het nog meer kracht bij."

Dankzij het Europese project VOICE krijgen slachtoffers de kans om hun verhaal te vertellen. Vlaamse topsporters bundelden hun krachten in deze videoboodschap.
 

Video player inladen ...

Onderwijs

Minister van Onderwijs Hilde Crevits benadrukt het belang van onderwijs in de bewustmaking van grensoverschrijdend gedrag. “Scholen staan hiervoor zelf in voor een beleid, maar volgen enkele federale en Vlaamse richtlijnen. Daarnaast investeert de overheid al enkele jaren in een opleiding voor vertrouwenspersonen. In 2017 werden 160 personen opgeleid. Ook met het nieuwe decreet leerlingenbegeleiding zijn scholen verplicht een degelijk leerlingenbeleid op te maken.”

Op sommige vlakken zou er een uniform beleid moeten zijn

Hilde Crevits (Vlaams minister van Onderwijs)

“Ook het hoger onderwijs werkt met vertrouwenspersonen. De VLUHR (Vlaamse Universiteiten en Hogescholen Raad) werkte een beleidskader uit inzake grensoverschrijdend gedrag dat universiteiten en hogescholen op hun eigen manier kunnen invullen. Al zou er op sommige vlakken een uniform beleid moeten zijn. Dat zou vooral gaan over de werking van een vertrouwenspersoon en de regeling van de procedure”, aldus Crevits.

Aangezien het onderwijs dergelijke incidenten niet moet registreren, heeft de overheid weinig zicht op het aantal klachten. Soms krijgt de onderwijsinspectie wel klachten van grensoverschrijdend gedrag. In 2017 kwamen er 5 klachten binnen.

Vlaamse kunst- en cultuursector

In de kunst- en cultuurwereld deed Het Sociaal Fonds voor de Podiumkunsten (SFP) al een bevraging in 2016 rond werkbeleving. Toen bleek dat grensoverschrijdend gedrag zich niet significant meer voordoet dan in andere sectoren. Als gevolg van het hele #MeToo-gebeuren kwam er wel een specifiek actieplan via een samenwerking van Overleg Kunstenorganisaties (oKo), de sectorfederatie van 210 kunstenorganisaties, de vakbonden en Het SFP. De focus wordt gelegd op preventie en sensibilisering, maar ook bijsturing van bestaande instrumenten.

In de cultuursector zijn er al langer vertrouwenspersonen en preventieadviseurs waar slachtoffers terecht kunnen maar vaak zijn die onvoldoende gekend, zeker voor freelancers.  “Daarom zetten we in op extra communicatie zodat iedereen de weg weet naar die kanalen. Verder zetten we onder andere campagnes op touw om het thema bespreekbaar te maken", klinkt het bij oKo.

Antiseksismecampagne

Danseres Ilse Ghekiere richtte met enkele collega-danseressen de anti-seksismecampagne Engagement op. Hiermee gaan ze de strijd aan tegen seksisme in de kunstsector.  "Mijn onderzoek rond deze thematiek leerde me dat er in de danswereld een zwijgcultuur heerst door de angst om je carrière te verliezen. Verder bevinden we ons in een situatie waar machtsmisbruik normaal is. Daarom reageerde België heel defensief en ongenuanceerd op het #MeToo- verhaal. Dat bevestigt dat dit structurele probleem diep in onze cultuur geworteld zit. Zo is de filmindustrie helemaal niet zo vrouwvriendelijk."

Ghekiere is er dan ook van overtuigd dat de #MeToo-beweging het potentieel heeft om de Westerse waarden kritisch in vraag te stellen. Ze is dan ook vastberaden bij de vraag of #MeToo een historisch kantelpunt is. "Ja, er is geen weg terug."

Geschiedenis heet van de naald

Kunnen we de #MeToo-beweging dan een historisch kantelpunt noemen? Deneckere legt uit dat ze als historica dingen normaal pas achteraf beoordeelt. "Dit is geschiedenis heet van de naald en dat maakt het moeilijk om afstand te nemen. Het lijkt wel een historisch moment te zijn, want het is de eerste keer dat de problematiek op zo'n grote schaal aan de oppervlakte komt."

Het is de eerste keer ooit dat een seksschandaal de hele wereld met elkaar verbindt

Liesbet Stevens (Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen)

Stevens kan dat volledig beamen. "Het is niet het eerste seksschandaal en ook niet het laatste. Maar het is wel het eerste schandaal dat de hele wereld met elkaar verbindt." Carlier denkt ook dat het nog te vroeg is om te spreken van een historisch kantelpunt. "Maar volgens mij brengt #MeToo wel structurele problemen aan het licht. Het bewijst dat de machtsongelijkheid nog altijd diepgeworteld is in onze samenleving."