Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Het vernieuwde gezicht van Merkel IV

“Habemus Groko”, klonk het ironisch bij een jonge vader vorige week zondag in Berlijn, nadat tweederde van de SPD-leden voor een regeringsdeelname gestemd heeft. "GroKo" is een Duitse letterwoord dat staat voor een coalitie van de twee grote partijen: de christendemocraten van zusterpartijen CDU en CSU en de sociaaldemocraten van de SPD. Vandaag, grofweg 5 maanden en drie weken na de verkiezingen, schiet Merkel IV uit de startblokken. Met rond de kanslier dezelfde partijen, maar met heel wat nieuwe gezichten.

analyse
Jeroen Reygaert
Jeroen Reygaert is VRT-buitenlandjournalist en volgt Duitsland en Nederland op de voet.

In deze regering is bewust gekozen voor een aantal nieuwe namen, een paar die ook effectief staan te popelen om in het volgende decennium de nieuwe ster van Duitsland te worden. Zowel bij de SPD - in volle partijcrisis op zoek naar zichzelf - als bij de CDU - waar over een dikke drie jaar een einde komt aan het Merkeltijdperk - is er plaats voor vernieuwers en nieuwe ideeën. Vier namen die je moet onthouden en wat hun aanstelling betekent:

De “zwarte nul” blijft mantra op financiën

Net als bij Merkel “kanselier” het eeuwige voorvoegsel is, was dat ook zo voor “minister van financiën” Schäuble. Maar dat is niet langer zo: Schäuble mag in de nadagen van zijn carrière het parlement voorzitten, de SPD verovert het belangrijke ministerie en zet daar Olaf Scholz, de huidige burgemeester van Hamburg en grote ‘Groko-voorstander’.

Voor de SPD was nog een keer Schäuble een struikelblok, voor de andere partijen ook. Het binnenhalen van dit ministerie was een belangrijke trofee.

Onder Schäuble was het ministerie de schrik van Europa: begrotingsdiscipline was er het codewoord, Duitsland kreeg het verwijt veel te veel op te potten en te weinig te investeren. Meedogenloos moest de rest van Europa volgen. De SPD zou het anders aanpakken, klonk het tijdens en net na de campagne.

Toch is er weinig kans dat er veel verandert. Scholz behoort bij de SPD tot de “rechterflank van zijn partij” en heeft al gezegd… dat een begroting in evenwicht ook de komende jaren het doel is. De “zwarte nul”, zoals ze dat in Duitsland noemen, blijft het mantra. Er zullen meer investeringen komen, dat wel. Omdat ze nu eenmaal niet anders kunnen. Afbrokkelende wegen, kapotte scholen, een internet trager dan waar ook in Europa: Duitsland moet er simpelweg dringend iets aan doen.

Of de Zuid-Europese landen op meer Duitse soepelheid zullen kunnen rekenen, is nog niet zo zeker. Scholz liet al optekenen anderen “niet per se in een keurslijf” te willen duwen, maar ontsporende begrotingen wil hij evenmin.

Scholz zal ook een sleutelpositie innemen in de nieuwe as Berlijn-Parijs. Het meest tevreden met de “ja” voor een nieuwe regering van CDU/CSU en SPD was de Franse president Macron. Zijn plannen voor meer Europese integratie en een hervorming van de Eurozone krijgen ook in het Duitse regeerakkoord een prominente plaats: vooraan het 170 pagina’s tellende document.

De Duitsers tonen zich bereid meer geld naar Europa te laten vloeien. Hoe veel en met welke voorwaarden, daarover zal Merkel snel gaan spreken met Macron. Maar bodemloze putten vullen zonder voorwaarden: daar zal deze nieuwe regering, ook met een SPD’er op financiën, voor bedanken.

Hoe Scholz op die manier het SPD-gezicht en dus het sociale gezicht van de nieuwe regering moet worden, is voorlopig nog een raadsel. Zijn eerste optredens stralen alvast weinig begeestering uit en hij liet zich tijdens de eerste persconferentie alvast de loef afsteken door – begot – Horst Seehofer van de CSU.
 

AP

Naar een meer Beiers Duitsland

“Het is een grote coalitie voor de kleine man”, zei die Seehofer, de belangrijkste van de drie CSU-ministers in het nieuwe kabinet. De op het AfD na meest rechtse partij in Duitsland pakt uit met de zin die Olaf Scholz had moeten zeggen. Maar Seehofer – tot gisteren nog minister-president van Beieren – was hem te snel af.

Seehofer wil zich namelijk bezighouden met de zorgen van de globale Duitser: veiligheid en eigenheid. En om dat te bereiken neemt Seehofer wat recepten mee uit Duitslands meest succesvolle deelstaat: zijn Beieren, dat sinds jaar en dag door zijn CSU bestuurd wordt.

Tijdens de voorbije jaren werd Seehofer internationaal bekend als tegenstander van Merkels migratiepolitiek. Beieren was de deelstaat waar in 2015 honderdduizenden vluchtelingen en migranten aankwamen. Voor Seehofer was het duidelijk: er moet een grens komen. We mogen niet harteloos zijn, maar genoeg is genoeg.

De hele regeerperiode ving hij bot bij Merkel. Na de verkiezingsnederlaag van de CSU stelde hij het forser: zonder beperking op migratie geen CSU in de regering. SPD en CDU plooiden, al is die toegeving in de eerste plaats symbolisch: Duitsland zou per jaar zo’n 200.000 vluchtelingen opvangen. Dat is een groot aantal en vooral: het ligt hoger dan het aantal vluchtelingen en migranten dat vorig jaar naar het land trok. Een akkoord waarbij dus niemand gezichtsverlies lijdt, maar waarmee Seehofer wel kan uitpakken.

“Beieren is een van de veiligste regio's van Europa, dat wil ik van Duitsland ook maken”, was de tweede opvallende zin tijdens de persconferentie. Om dat te bereiken, wil hij cameracontroles uitbreiden en wie zich als asielzoeker misdraagt, moet veel sneller het land uit. Ook wie geen kans maakt op erkenning, moet er veel sneller uit. Paaiende woorden die de massaal naar de rechtsradicale AfD-overgelopen CSU-kiezer moet terugwinnen. Pittig niet onbelangrijk detail: op 14 oktober, terwijl wij nieuwe gemeenteraden kiezen, trekken ze in Beieren naar de urnen voor een nieuw deelstaatparlement.

Voor de rest was er de voorbije weken nogal wat te doen rond de toevoeging “heimat” aan het ministerie van Binnenlandse Zaken. Een idee uit… jawel, Beieren, waar dat al jaren zo is. De wildste verhalen deden de ronde, media in binnen- en buitenland zagen de toekomst van de gemiddelde Duitser als “in lederhosen op blaaskapellenmuziek vreemde danspassen doen onder het drinken van emmers wit of blond bier.” Zo'n vaart zal het niet lopen.

Hoe Seehofer dat exact zal invullen is nog niet bekend, maar vermoedelijk op ongeveer dezelfde manier als in Beieren. Daar is het ministerie van Heimat vooral een subsidiemachine voor het verenigingsleven op het krimpende platteland. Tientallen kleine cultuurhuisjes, met al dan niet typisch Beierse inslag, overleven op die manier. Zo kom je op het Beierse plattenland vaak een “Kulturladen” tegen, vergelijk ze met onze culturele centra maar dan nog plattelandser. Onze collega’s van Bayern 2, de cultuurzender van de Bayerischer Rundfunk, programmeren al jaren muziek volgens het “heimatsound-principe”: het gros van de producties komt uit Beieren en aangrenzende regio’s, ter ondersteuning van lokaal talent: nu eens in het “Bayrisch”, dan weer in het Duits, vaker in het Engels of zelfs Frans. Maar een blaaskapel is op die zender al jaren niet meer gehoord. Vermoedelijk zal de Duitse invulling van het heimatministerie op die manier gebeuren en met respect voor de eigen “heimat”. De gemiddelde Duitser voelt zich meer Rijnlander, Beier, Saarlander dan Duitser. 

AFP or licensors

Interne Merkelcriticus krijgt ministerie

Binnen de CDU kan je moeilijk verder van Angela Merkel staan dan Jens Spahn. De 37-jarige uit Noordrijn-Westfalen is de stem van de conservatieve vleugel binnen de CDU. Je zou hem eerder bij de CSU plaatsen en hij durft al eens op het randje van populistisch-rechts balanceren. Zijn grote voorbeeld is de Oostenrijkse ÖVP-kanselier Sebastian Kurz: het zegt iets over waar Spahn zich in het politieke spectrum bevindt. Maar Spahn is niet zomaar een conservatieve politicus, hij is ook een echte dossiervreter: de voorbije jaren hield hij zich bezig met gezondheid en dat ministerie mag hij ook gaan leiden.

Nog voor de start van de nieuwe regering, valt hij al op met zijn uitspraken over de sociale zekerheid in Duitsland en de stijging van het aantal verdeelpunten voor voedselhulp: “Ook zonder voedselhulp zou in Duitsland niemand moeten honger lijden, want we hebben een goed sociaal vangnet”, klinkt het bij Spahn. Op die manier verdedigt hij “Hartz IV”, een vervangingsinkomen voor wie langdurig niet aan de slag is van om en bij de 400 Euro voor een alleenstaande. Erg riant zal die maaltijd toch niet zijn in dat geval. Het leverde hem alvast voor de start van het nieuwe kabinet snoeiharde kritiek op van de linkse oppositie.

Voor de rest zal Spahn ook zijn schouders zetten onder de hervorming van de ziekteverzekering, waarbij het verschil tussen wie zich een privé-verzekering kan veroorloven en wie niet, minder groot wordt. Een rood accentje uit het regeerakkoord, door de minst rode minister uit te voeren.

Maar de benoeming van Spahn is vooral een tactische zet van de kanselier: ze luistert naar kritiek, dekt de rechtse vleugel af en wringt Spahn in de partijdiscipline. En voor Spahn is het een kans om te bewijzen wat hij waard is. Een politieke win-win.
 

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Minder Merkelschaduw, meer individu

“Regeren met Merkel is dodelijk,” is tot nu toe politieke logica geweest. De regeringen Merkel waren succesvol, maar Merkel zelf ging met de pluimen lopen. Als coalitiepartner keek je sowieso tegen het einde van de regeerperiode tegen verlies aan. De FDP liet zich in de luren leggen, de SPD zelfs twee keer. De sociaaldemocraten zullen een derde fiasco willen vermijden en zich deze keer wel duidelijker profileren. Ze zijn het aan zichzelf verplicht.

Het schept mogelijkheden: de conjunctuur zit goed, er is geld, er zit talent in de regering, Merkel moet zichzelf niet meer verkopen. Dat deze regering dus sowieso een “weiter so” wordt, een voortzetting van de voorbije 12 jaren, hoeft zeker niet.

Wie weet waaraan we ons nog kunnen verwachten als de SPD een tweede adem vindt, zichzelf heruitvindt. Wie weet wat toveren de kandidaat-opvolgers van Merkel uit hun hoed. Het nieuwe regeerakkoord laat ruimte; het wordt boeiend hoe dat de volgende jaren ingevuld wordt. En hoe Europa en motor Duitsland er over een jaar of vier zullen uitzien.