AP

#Boycotthm: Verbrandt H&M zich aan auteursrecht?

Er is grote verontwaardiging ontstaan bij street artists en grafici, nadat H&M een rechtszaak heeft aangespannen tegen de Amerikaanse kunstenaar Revok. De Zweedse kledinggigant had ongevraagd zijn werk gebruikt en weigerde te betalen.

#Boycotthm en #payrevok gaan viraal in de kunstenaarswereld nadat de kledingwinkelketen H&M ongevraagd het werk van street artist Revok gebruikt had voor een reclamecampagne. De campagne werd opgenomen in een park in Brooklyn, waar Revoks werk op een handbalmuur staat. Revok reageerde verontwaardigd omdat hij het bedrijf nooit de toestemming gaf om zijn werk te gebruiken. 

Uiteindelijk daagde H&M de artiest voor de rechter. Het bedrijf redeneert dat graffiti het gevolg is van een misdaad en Revok dus geen rechten kan claimen. De New York City Parks and Recreation Department volgt de redenering dat zijn kunst het product van vandalisme is.

Community reageert

Dat was echter buiten de creative community gerekend. Zij reageerden massaal op sociale media en riepen op om H&M te saboteren onder de hashtag #Boycotthm. Ook de #payrevok gaat de ronde om de artiest te steunen, want wie het werk van een artiest gebruikt moet er ook voor betalen.

(Lees verder onder de reacties.)

Onder druk van de sociale media heeft H&M ondertussen haar klacht tegen Revok ingetrokken. In een mededeling stelt de keten: "H&M respecteert de creativiteit en eigenheid van elke artiest, in eender welk medium. We hadden op een andere manier op deze zaak moeten reageren." 

Juridisch kader

Verdient street art auteursrecht? Die vraag beantwoordt Roland Wigman, een Nederlandse advocaat die eerder al een blog schreef over auteursrecht in de openbare ruimte, in een gesprek met VRT NWS.  "Volgens mij maakt auteursrecht geen onderscheid," zo zegt Wigman, "of het nu gaat over een Rembrandt, een Tuymans of een onbekende fotograaf."

Rembrandt, Tuymans of onbekende fotograaf, het auteursrecht blijft geldig

Roland Wigman, advocaat

"In het recht bestaat er wel zoiets als het res derelicta of achtergelaten goed. Bijvoorbeeld wanneer iemand oude spullen op straat zet, zodat eender wie die zou kunnen meenemen. Die spullen zijn dan een prijsgegeven voorwerp, of res derelicta. Een bedrijf als H&M zou kunst in de openbare ruimte kwaadwillend kunnen interpreteren als zo'n res derelicta, maar dat is een misopvatting."

"Er bestaat wel zoiets als panoramavrijheid", zegt Wigman. "In Nederland is dat er al veel langer, maar in België bestaat het sinds 2016. Volgens de panoramavrijheid mag je een werk wel fotograferen of reproduceren zoals het zich in de natuurlijke ruimte bevindt. Wie dus maar een stukje van een werk laat zien, om zo de oorsprong te verhullen, die gaat in de fout. Dat is net wat H&M heeft gedaan." 

Ik had Revok graag verdedigd. We hadden de zaak makkelijk kunnen winnen

Roland Wigman, advocaat

"In Europa is de situatie wel beter voor de street artist dan in Amerika. In de Verenigde Staten heerst een heel ander auteursrechtelijk regime, daar lijkt er over het algemeen minder respect te zijn voor street art dan bij ons in Europa. Uiteindelijk is het de rechter die bepaalt, maar ik had Revok wel graag als cliënt gehad. Ik ben ervan overtuigd dat we de zaak makkelijk hadden kunnen winnen."

Stelen van kunstenaars

Bjørn Van Poucke, curator van het street art-festival The Crystal Ship, reageert verontwaardigd. "Revok heeft mij het nieuws zelf verteld en ik kon het niet geloven. Je zou nog kunnen zeggen dat ze het werk per ongeluk niet herkenden en ze daarom niet wisten wat er mee te doen. Revok heeft hen echter expliciet gevraagd om de campagne te stoppen en hem te betalen voor zijn werk. Dat H&M dat weigerde en hem voor de rechter wilde dagen, vind ik onbegrijpelijk."

Het is goed dat H&M zijn klacht heeft ingetrokken, maar de schade is geleden

Bjørn Van Poucke, curator The crystal ship

"Het is goed dat H&M zijn klacht heeft teruggetrokken, maar de schade lijkt toch geleden. Er zijn nog maar weinig artiesten die met hen willen samenwerken. Het is fijn om te zien dat de kunstenaarswereld, street art of niet, het zo voor elkaar opneemt."

H&M roept nu op hun vitrines als galerie te gebruiken. Dat zou hen alleen maar meer gratis kunst opleveren

Bjørn Van Poucke, curator The crystal ship

"In hun statement lijkt H&M de bal ook volledig mis te slaan. Ze roepen artiesten op om hun vitrines als openbare galerieën te gebruiken. Dat zou ze nog maar eens gratis kunst opleveren. Er zijn muren genoeg in de wereld, die hoeven ze niet meer aan te bieden."

"Het probleem is dat zulke grote bedrijven auteursrecht zeer ruim lijken te interpreteren. Het lijkt voor hen wel oké om van kunstenaars te stelen. Het is zeker niet de eerste keer dat zoiets gebeurt. Zara heeft zo bijvoorbeeld de gewoonte om jonge ontwerpers zonder schroom te kopiëren. Starbucks heeft ook al eens een gelijkaardige rechtszaak verloren tegen Maya Hayuk."

Wat in België?

In België lijkt deze kwestie niet aan de orde. "Ik ben erg trots op onze reclamebureaus," zegt Van Poucke, "zij weten hoe je ethisch goed moet handelen. Zij beseffen dat kunstenaars veel creatiever zijn dan hun eigen mensen en willen daarom vaak op een respectvolle manier met hen samenwerken. Misschien zijn de Belgische reclamebureaus zo wel pioniers in de wereld, zij staan echt voor integriteit."

De zaak met Revok lijkt nog niet volledig afgerond, want ondertussen staat het reclamebeeld nog steeds op de website van H&M