Is prins Laurent wel gediend met een hoorzitting in de Kamer?

Op woensdag 21 maart gaat Prins Laurent (of zijn advocaat) in een openbare hoorzitting in de Kamer zijn standpunt over een mogelijke inhouding van zijn dotatie bepleiten. Hij verzet zich tegen een straf die de regering hem wil opleggen omdat hij zonder toestemming aanwezig was op een feestje in de Chinese ambassade ter gelegenheid van de 90e verjaardag van het Rode Leger. Maar bewijst hij zichzelf daarmee een dienst? 

labels
Flip Feyten
Flip Feyten is VRT-journalist en royalty watcher.

Prins Laurent is het niet eens met een eenmalige inhouding van 15 procent op zijn dotatie, die de regering hem wil opleggen. Hij was vorige zomer aanwezig – in uniform – op een verjaardagsfeestje van het Chinese leger, dat doorging in de Chinese ambassade in Brussel. Volgens de wet moet Laurent daarvoor eerst de toestemming van de minister van Buitenlandse Zaken hebben, en die had hij niet. 

De advocaat van Laurent argumenteert dat de mensenrechten van de prins geschonden zijn. Dat zit zo. In een wet van 2013 zijn een aantal gedragsregels vastgelegd waaraan leden van de koninklijke familie zich moeten houden, met name als ze naar het buitenland reizen, of wanneer ze contacten hebben met hoge autoriteiten van buitenlandse staten of internationale organisaties, of hun vertegenwoordigers, en die contacten eventueel een politieke betekenis kunnen hebben. Elke reis moet vooraf gemeld worden aan de minister van Buitenlandse Zaken, en die moet beslissen of hij daar toestemming voor geeft. Dat geldt zelfs voor privéreizen buiten de Europese Economische Ruimte.

De advocaat voert aan dat de termen “contacten”, “hoge autoriteiten” en “vertegenwoordigers” erg vaag zijn. Het zijn woorden uit het gewone taalgebruik, en geen afgelijnde juridische begrippen die duidelijk in de wet omschreven zijn. En dus veroorzaakt die wet de grootste rechtsonzekerheid voor de prins, zegt de advocaat. Want Laurent beweegt zich al zijn hele leven in kringen die vanzelfsprekend veel huidige en toekomstige autoriteiten en vertegenwoordigers van buitenlandse staten tellen. Daar behoren zelfs heel wat leden van zijn eigen familie toe. Moet hij voor elke ontmoeting met hen eerst de toestemming van de minister vragen? Dat maakt zijn sociale leven onmogelijk, vindt de advocaat. En dus zijn de mensenrechten van Laurent geschonden, want zo’n sociaal isolement is strijdig met artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

De wet heeft het ook over “eventuele politieke gevolgen” van die contacten met buitenlandse autoriteiten. Wel, argumenteert Laurents advocaat, daarvan was geen sprake bij Laurents aanwezigheid op de Chinese ambassade. We hebben al 45 jaar een vriendschappelijke relatie met China. Er was trouwens ook een Belgische admiraal aanwezig, ook in uniform. En daarbij, toen hij nog kroonprins was, heeft Laurents broer Filip vijf economische missies naar China geleid. Vier jaar geleden kwam president Xi Jin Ping nog op staatsbezoek in België. En een jaar later ging de koning op tegenbezoek, met meer dan 200 bedrijfsleiders en universiteitsrectoren in zijn kielzog. Wat is dan het probleem, vraagt de advocaat zich af? Het is de regering die zélf een probleem creëert, want door de heisa gaan de Chinezen denken dat België hen als te mijden contacten beschouwt. 

Nog een argument: in de wet staat ook dat zo’n voorafgaande toestemming niet nodig is als het gaat om “vertegenwoordigingsactiviteiten” van leden van de koninklijke familie. Wel: milieubescherming en duurzaamheid zijn onderwerpen die de prins als zijn terrein mag beschouwen, en als hij daarrond ontmoetingen heeft, dan valt dat onder die “vertegenwoordigingsactiviteiten”. Ook dus toen de prins de premier van Sri Lanka ontmoette, oordeelt de advocaat. Want die kwam op bezoek naar de “Huizen van de hernieuwbare energieën”, een duurzaam kantorenproject in Brussel van de prins. Dat was geen “contact”, maar een gewoon bezoek, dus ook daarvoor was geen voorafgaande toestemming nodig. Die premier van Sri Lanka had bij wijze van spreken zichzelf uitgenodigd, en de beheerder van de Huizen had snelsnel prins Laurent opgetrommeld, want ja, als die er niet was geweest zou Sri Lanka zich misschien beledigd gevoeld hebben. 

Dus: de prins heeft helemaal niets verkeerd gedaan. Dus: er is geen enkele goede reden voor een sanctie, besluit de advocaat. Heeft hij gelijk? Op een aantal punten wel, maar op een aantal ook niet.

Om te beginnen verzwijgt de advocaat zedig dat de sanctie er is gekomen na een ellenlange rij incidenten. Een kleine bloemlezing.

Er waren de snelheidsovertredingen in 1987, 2000 en 2011. Er waren de vrouwenverhalen: de affaire met Wendy van Wanten, een klap die hij aan een vriendin uitdeelde. Er was sprake van wangedrag op een Brussels Airlines-vlucht. Er waren politiek getinte uitspraken: kritiek op het beleid van de regering-Dehaene, steun aan een betoging tegen een te mild vonnis in een zaak van dierenmishandeling. Er was de niet echt indrukwekkende werking van zijn milieustichtingen KINT (inmiddels opgedoekt) en GRECT.

Er was het Marineschandaal: 185.000 euro van de zeemacht was oneigenlijk aangewend voor onderhoudswerken aan zijn villa Clémentine, wellicht met medeweten van de prins. Er was de uithaal naar zijn familie en sommige politici, met zijn uitspraak dat hij meer aan de Staat betaald had dan de Staat aan hem. En dan was er zijn reis naar Congo in 2011, inclusief een informele ontmoeting met president Kabila. Uitdrukkelijk tégen het advies van de regering, én van zijn vader Koning Albert in. En even later ontmoette hij ook nog op eigen houtje Libische diplomaten. 

Toen werd hij een eerste keer op het matje geroepen bij de premier, Yves Leterme was dat toen. Er is voor de eerste keer sprake van gedragsregels. Laurent was toen nog berouwvol. Hij schreef in een brief aan Leterme dat hij zich aan de regels zou houden, en dat hij er zich terdege van bewust was dat de regering automatisch de intrekking van zijn dotatie aan het parlement zou voorstellen als hij die regels niet zou naleven. 

Onder premier Di Rupo, in 2013, werden die regels dus in een wet gegoten (behalve die voorafgaande toestemming bij buitenlandse contacten staat er ook bij dat de leden van de koninklijke familie zich gereserveerd moeten opstellen bij het openbaar uiten van hun mening, en de waardigheid en de eerbaarheid van hun functie niet in gevaar mogen brengen door hun woorden, houdingen of gedragingen). Door Laurents toedoen kregen trouwens ook zijn zus en zijn broer die regels opgelegd. En geheel terzijde: het is toch wel opmerkelijk dat prinses Astrid daar geen enkel probleem van maakt, en dat er wat haar betreft geen enkel incident te melden valt. 

Het berouw van prins Laurent was van korte duur. Sinds invoering van de wet is er die ontmoeting met de premier van Sri Lanka geweest, de uithaal naar zijn familie en politici die hem ‘met rust moeten laten’, én het feestje op de Chinese ambassade. Telkens gevolgd door een standje van premier Michel, en de waarschuwing dat het nu écht de laatste keer moest zijn. 

Hoe komt dat? Heeft de prins de draagwijdte van zijn acties niet door? Wil hij bewust provoceren? Of moeten we de verklaring zoeken bij psychologische motieven? Hij is een man van 54, maar nog altijd vertellen lieden in grijze pakken hem wat hij moet doen en wat hij moet laten. Hij heeft nooit zelf mogen kiezen wat hij wou studeren, hij mocht geen beroep uitoefenen, hij mag zijn mening niet ventileren. Hij vindt het wellicht vernederend dat hij als volwassen man voor elk reisje braaf toestemming moet gaan vragen aan een minister. En dat terwijl hij van de derde naar de twaalfde plaats in de troonopvolging gedonderd is. 

Het tegenargument is dan: ja, maar hij krijgt wel elk jaar een dotatie van meer dan 300.000 euro, en daar staan niet denderend veel verplichtingen tegenover. En hij woont bijna gratis in zijn Villa Clémentine. Het zou me niet verbazen dat de prins dat helemaal anders ziet. Zijn wereld is die van aristocratische kringen en de toplaag van de samenleving. Als hij zichzelf vergelijkt met mensen van zijn leeftijd, dat ziet hij ondernemers en bedrijfsleiders en toplui die mogen doen wat ze willen, een veelvoud verdienen van wat hij krijgt, en ook veel rianter wonen. Dat laatste geldt zelfs voor zijn broer en zus. Dat moet steken.

Zijn de mensenrechten van de prins geschonden? Er zijn niet veel juristen onder de indruk van het argument dat hij er door de regeltjes geen normaal sociaal leven op kan nahouden. Ik denk ook niet dat er veel mensen hun sociale contacten in uniform onderhouden. 

Er is wel iets voor te zeggen dat de begrippen “contacten”, “vertegenwoordigers” en “hoge autoriteiten” in juridische zin vaag zijn. Misschien wilde de wetgever dat ook, zodat ze zo breed mogelijk geïnterpreteerd kunnen worden.

In een brief aan de regering doet de advocaat een in zijn ogen constructief voorstel: in een bijgevoegd protocol van 9 bladzijden somt hij in 37 puntjes duidelijke definities en afspraken op, waar de prins en de minister zich dan moeten aan houden. Eerlijk gezegd: ook na diverse keren herlezen kon ik ze niet onthouden, dat wordt dus een klus voor de prins. (Toen ik in een Humo-interview las dat de advocaat kritiek heeft op een overgereglementeerde samenleving, kon ik een glimlach niet onderdrukken). 

En nog dit: dat we de beste relaties onderhouden met landen als China en Sri Lanka betekent niet dat de prins er een eigen diplomatie op kan nahouden. De wet heeft het over ‘eventuele politieke implicaties’ – die kunnen ook ontstaan door onhandige uitspraken of acties van de prins. Niemand zegt het hardop, maar vermoedelijk houdt de regering haar hart vast bij de onvoorspelbare prins, gezien zijn palmares. 

De advocaat heeft wel een punt als hij aanvoert dat de prins al op voorhand veroordeeld is. De regering heeft al in augustus aangekondigd dat ze de prins gaat sanctioneren. Het parlement moet die beslissing goedkeuren, en aanvankelijk was niet voorzien dat de prins gehoord zou worden. Dat zou een schending zijn van artikel 6 van het EVRM, het recht op een eerlijk proces, bepleit zijn advocaat. Terwijl iedereen in een rechtsstaat toch minstens de kans moet hebben om zich te verdedigen, prins of niet. Dat is ondertussen rechtgetrokken, en - primeur -  de prins en/of zijn advocaat zullen dus woensdag gehoord worden in een ad hoc-commissie in de Kamer, in openbare zitting. Dat wordt vermoedelijk een formaliteit, aangezien de meerderheid het eens is over de sanctie, maar goed, de rechten van de verdediging zijn dan toch gerespecteerd. 

Overigens gebeurt er op dat moment iets merkwaardigs: het parlement, zijnde de wetgevende macht, gedraagt zich dan als gerechtelijke macht, die een sanctie uitspreekt. Kan dat wel met onze scheiding der machten? Blijkbaar in uitzonderlijke gevallen wel. Maar in dit geval voorzag de wet van 2013 geen procedure: dus kiest de Kamer voor een soort tuchtprocedure. Die moet dan wel voldoen aan de eisen van onpartijdigheid en onafhankelijkheid. Kamervoorzitter Siegried Bracke vroeg raad aan juristen, om er zeker van te zijn dat het parlement geen fouten zou maken. En die adviseerden dat de 13 parlementsleden die in de commissie gaan oordelen over Laurent, best vooraf geen uitspraken daarover in de media mogen gedaan hebben, want dan zijn ze niet onpartijdig. Maar parlementsleden die onpartijdig moeten zijn: is dat geen contradictio in terminis

Het is ondertussen duidelijk dat er heel wat haken en ogen zitten aan de beruchte wet van 2013: vage definities, het ontbreken van een duidelijke sanctieprocedure,... Maar de wet bijspijkeren zou op communautaire tegenstellingen kunnen stuiten, en de bereidheid daarvoor is op dit moment niet groot.

Tot slot: heeft Prins Laurent er goed aan gedaan om deze zaak zo hoog te spelen? Hij heeft net als elke burger recht op een rechtvaardige behandeling, en dus ook op alle rechten van de verdediging, dat staat als een paal boven water. Maar het is nog maar de vraag of zijn advocaat hem met zijn brief en de openbare verdediging een dienst bewijst. De zaak heeft nu uitgebreid de wereldpers gehaald: een prins die klaagt over de schending van zijn mensenrechten. Laurent heeft zowat iedereen tegen zich in het harnas gejaagd: de regering, de koninklijke familie, een groot deel van de publieke opinie. Tegenstanders van de monarchie, van links en rechts, krijgen argumenten op een zilveren schoteltje aangereikt. En wat moet hij doen als hij het pleit verliest? In beroep gaan tot bij het Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg?