Video player inladen ...

Totale versnippering: Nederland kiest vandaag nieuwe gemeentebesturen

Ruim een jaar en een dag na de parlementsverkiezingen is het in Nederland alweer verkiezingsdag. Niet omdat de vierpartijenregering gevallen is, wel omdat er nieuwe gemeenteraden gekozen moeten worden. En die verkiezingen leren ons veel en ook weer weinig over de nationale politiek in Nederland. 

"Het moet echt over het lokale gaan. Over wat de mensen in Purmerend, Sluis, Reimerswaal of Stadskanaal bezighoudt." Het moet een van de meest gehoorde zinnen zijn in Nederland de voorbije weken. Zeker wanneer de nationale kopstukken opduiken voor een debat en ze thema's als "Unilever" of "identiteit" uit hun hoed toveren. Koste wat het kost moet vermeden worden dat de gemeenteraadsverkiezingen ondergesneeuwd raken door Nederlandse nationale thema's. En dat blijkt de Nederlanders - met een Belgische bril bekeken - goed te lukken.

Opdraven mag, opkomen niet

Toch waren Klaver, Pechtold, Rutte, Buma en af en toe Wilders in de Nederlandse dorpsstraten te zien, de voorbije weken. Ze kwamen er de plaatselijke afdelingen ondersteunen. Maar op lijsten vind je ze niet terug: in Nederland zijn de lokale verkiezingen lokaal. Geen partijvoorzitters bovenaan de lijst van de tweede grootste stad van het land, bijvoorbeeld. Dat maakt de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen al essentieel anders dan die van ons, in oktober dit jaar. Heel wat Nederlandse toppolitici wonen dan ook in Den Haag, een gevolg van de nationale kieslijsten.

Bovendien heeft het ook geen zin je kandidaat te stellen voor de toppost in je gemeente: de Nederlanders kiezen vandaag wel hun raadsleden, maar hun burgemeester wordt totaal los daarvan nog altijd gewoon benoemd door het parlement. Daar komt geen verkiezing bij te pas: je zou het kunnen vergelijken met de benoeming van gouverneurs bij ons. Het hoogste ambt dat te bereiken valt, is dat van wethouder. Schepen, dus.

Toch kennen ook de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen een soort "cumul": je mag in verschillende gemeenten op verschillende lijsten gaan staan. Wel moet je achteraf verhuizen naar de gemeente waar je verkozen bent en in de raad wilt zetelen. Ideaal dus voor 'regionale sterren'. 

Het feest van de lokale partijen

Ook bij ons bestaat het, maar in Nederland is het fenomeen veel meer ingeburgerd: de lokale lijst. Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen waren de lokale partijen de grote winnaars: alles samengeteld lieten ze de grootste landelijke partij - het CDA - ruim achter zich.

Vooral in de uithoeken van het land kan je stemmen voor een palet aan puur plaatselijke partijen. En dat doen ook steeds meer kiezers. Verwacht wordt dat de lokale ook straks de meeste winst boeken.

Zeker sinds de gemeentelijke herindelingen - fusies dus - zijn de Nederlandse gemeenten groter geworden. Dat maakt dat lokale partijen des te makkelijker te organiseren vallen. Al zijn er ook gemeenten waar elke "deelgemeente" haar eigen partij heeft. Iemand moet opkomen voor het dorpshuis, de herbestemming van de kerk, de heraanleg van de dijk. Iedereen wil een mooie voordeur.

Nationale trends ook in het eigen dorp

Maar ook bepaalde nationale trends zetten zich in de polder, op de Limburgse hoogtes of in de Groningse weides door. Zo lijkt Nederland wel het land met een "partij voor elk idee, elke overtuiging". Vorig jaar versplinterde het parlement in kleine fracties, om een regering te vormen waren minstens vier partijen nodig. 

Ook in het gemiddelde gemeentehuis zullen meer partijen zitten dan ooit. In sommige grotere steden meer dan 10. Dat zal zich ook in de bestuursvorming achteraf laten gevoelen. 

Maar ook nationale thema's zetten zich door. Vorig jaar ging het in Nederland vaak over identiteit en zorg, ook nu komen de thema's uitgebreid aan bod. Integratie en zorg voel je in een gemeente nog meer. 

Alle ogen op Rotterdam

Een heel bijzondere kiesstrijd krijg je in Nederlands tweede stad: het immer avontuurlijke Rotterdam. Het midden en wat daar net naast ligt, doet er aan de Maas en Rijn niet echt toe: de strijd speelt zich hier af in de verre rechter- en linkerhoek van het politieke spectrum.

De erfenis van Pim Fortuyn leeft er natuurlijk nog, onder de naam “Leefbaar Rotterdam”. Bij de vorige verkiezingen staken ze er nog met kop en schouders bovenuit, ook nu zou de rechts-populistische partij de grootste blijven, maar een aantal zetels verliezen. Het grootste deel van die kiezers is naar een andere uiterst-rechtse partij, want voor het eerst doet ook de PVV, de lijst van Geert Wilders, in Rotterdam mee. Die zouden goed zijn voor een zetel of drie. 

De tweede grootste in de peiling moeten we dan weer aan de totaal andere kant van het politieke spectrum zoeken: de SP, de uiterst linkse partij zou het ook erg goed doen. Oorspronkelijk lieerden de linkse partijen PvDA, Groen-Links en SP zich met NIDA, een door de islam geïnspireerde partij. Alles om te proberen rechts op die manier een hak te zetten. Toen bleek dat ze bij NIDA jaren geleden het zionisme op Twitter gelijkstelden aan terreurgroep IS, brak het linkse blok in stukken.

En ook een tweede "allochtone" partij, DENK, zou met een aantal zetels in de gemeenteraad van Rotterdam kunnen komen. Rotterdam wordt dus een stad van uitersten, van “themapartijen”, van "islamkritisch" versus "islamgeïnspireerd", van versnippering.

Video player inladen ...

Niemand in Den Haag wil verliezen

Als de partijen die in de coalitie zitten - VVD, CDA, D66 en ChristenUnie - over het algemeen zwaar verliezen, dan is dat slecht nieuws voor die partijen en zegt dat ook iets over de appreciatie van de gemiddelde Nederlander voor zijn regering, ondanks het lokale karakter. Zeker als in de belangrijke steden de partijen aan de uiterste kanten winnen.

Zeker voor de CDA wordt het spannend. Alles bij elkaar opgeteld, waren zij de grootste partij bij de vorige gemeenteraadsverkiezignen, terwijl ze landelijk dat al even niet meer zijn. Maar in VVD-rangen is te horen dat zij die plaats heel graag willen overnemen. Het aantal selfies dat Rutte de voorbije weken liet maken met "Kees met de klomp" van Brabant tot Groningen, moet daartoe dat extra duwtjes geven. En zo krijgt het lokale ook nationale weerklank.

Herbeluister hier de reportage van Jeroen Reygaert uit Rotterdam

Jeroen Reygaert trok voor "De ochtend" naar Rotterdam en kwam met deze audioreportage terug.

De Nederlanders trekken vandaag opnieuw naar de stembus, een dik jaar na de parlementsverkiezingen. Dit keer kiezen ze nieuwe gemeenteraden. Daarbij zijn alle ogen gericht op Rotterdam, de tweede grootste stad van Nederland. De kiesstrijd speelt zich daar vooral af op de uiterste kanten van het politieke spectrum: ver naar rechts en ver naar links. Grootste partij blijft zo goed als zeker Leefbaar, de rechtse partij van wijlen Pim Fortuyn.  Jeroen Reygaert deed een tramrit door de stad met Mark Hoogstad, auteur van het boek: “Rotterdam, stad van twee snelheden”.