Waar vind ik wie me kan helpen na een trauma?

De "Pano" over de gevolgen voor slachtoffers van de aanslagen maakt duidelijk dat slachtoffers wel werden opgevangen door heel capabele mensen, maar achteraf niet altijd de juiste nazorg kregen bij de juiste therapeuten. "Plots was elke hulpverlener trauma-expert en werden de grenzen van het eigen kunnen en kennen niet altijd gerespecteerd."

labels
Ludwig Cornil
Ludwig Cornil is klinisch psycholoog en psychotraumatoloog en is gespecialiseerd in de traumaverwerkingsmethode EMDR.

Posttraumatische stressstoornis heb je wanneer je als slachtoffer, als getuige of als naaste geconfronteerd wordt met de dood of met ernstige verwondingen en daarbij reacties vertoont in 4 verschillende categorieën: je hebt herbelevingen, je gaat actief alles vermijden wat je doet denken aan de gebeurtenis, je hebt negatieve gevoelens en je begint negatief te denken, en je hebt moeite om je arousal en reactiviteit te controleren.

Wanneer het probleem langer dan één maand duurt en leidt tot problematisch functioneren op het werk, in sociale relaties of op andere terreinen van het leven, dan kunnen we spreken over posttraumatische stressstoornis.

PTSS is goed geneesbaar met traumatherapie. Eén van de grootste meta-analyses naar de behandeling van PTSS (Watts et al, 2013) bestudeerde meer dan 100 (!) wetenschappelijke studies naar de werkzaamheid van therapeutische interventies. Daarbij werd psychotherapie vergeleken met medicatie. Net zoals eerdere onderzoekers (Bisson et al, 2005 en Bradley et al 2005) was de conclusie dat Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) en Traumagerichte Gedragstherapie, twee vormen van psychotherapie die rechtstreeks werken met de traumatische herinnering, heel effectief zijn en een grotere werkzaamheid hebben dan andere vormen van therapie of zelfs medicatie.

Mensen kunnen herstellen van PTSS, maar daarvoor is meer nodig dan praten alleen. 

Mensen kunnen herstellen van PTSS, maar daarvoor is meer nodig dan praten alleen. Nog niet zo lang geleden werd PTSS als ongeneeslijk beschouwd, omdat we nog niet de juiste therapieën hadden ontdekt om de symptomen te behandelen. In de ogen van de maatschappij is een psychotherapeut iemand die praat met zijn patiënt en hem emotioneel ondersteunt, maar een traumatherapeut moet meer doen dan dat.

Als je vraagt aan iemand die verschrikkelijke dingen heeft meegemaakt om daarover te spreken of te vertellen wat ze voelen, dan lukt dit gewoonweg niet. Ofwel staren ze zwijgend voor zich uit, ofwel riskeren ze in alle hevigheid te herbeleven wat ze hebben meegemaakt.

Het trauma wordt bewaard in zones van het brein ver van de structuren die verantwoordelijk zijn voor taal. De gebeurtenis wordt samen met de oorspronkelijke beelden, emoties, gedachten en lichaamssensaties opgeslagen in delen van het brein die te maken hebben met overleven. Daarom zijn traumatische herinneringen zo resistent. Ze kunnen niet spontaan verwerkt worden en er is niet veel nodig om opnieuw overspoeld te worden door de verschrikkelijke beelden of de intense pijn.

De laatste 15 jaar is het bewustzijn dat traumatische gebeurtenissen aan de basis liggen van veel psychologische, maar ook medische problemen sterk gegroeid. Het probleem met onverwerkte traumatische herinneringen is dat ze weliswaar op termijn vergeten kunnen worden, maar dat ze de persoon kunnen blijven beïnvloeden in de manier waarop hij andere mensen al of niet kan vertrouwen of zich veilig kan voelen in de wereld, maar vooral in de manier waarop hij over zichzelf denkt.

Het is belangrijk om met een traumagerichte therapie dat wat niet verwerkt is, alsnog te gaan verwerken. 

Daarom is het belangrijk om met een traumagerichte therapie dat wat niet verwerkt is, alsnog te gaan verwerken. Het speelt weinig rol hoelang geleden de traumatische gebeurtenissen zich hebben afgespeeld. Het is de enige manier waarop mensen echt weer vrij kunnen worden van het verleden, zich goed kunnen voelen in het heden en vol vertrouwen de toekomst tegemoet kunnen gaan.

Waar kunnen we die traumaspecialisten vinden?

Naar aanleiding van de aanslagen is de overheid gaan nadenken over de definitie “gespecialiseerde traumatherapeut”. De basisvorming tot psychiater, psycholoog of psychotherapeut is onvoldoende om zich trauma-expert te kunnen noemen. In Nederland en Duitsland bijvoorbeeld is de titel psychotraumatoloog erkend en gekoppeld aan een gespecialiseerde trauma-opleiding die toch al snel een paar jaar in beslag neemt.

Aan de KU Leuven bestaat sinds 2016 de eerste universitaire psychotrauma-opleiding. Deze loopt over twee academiejaren, wat een volume betekent van meer dan 210 uur les (!) over trauma in al zijn aspecten, zowel theoretisch als praktisch naar behandeling toe.

Het probleem is dat slachtoffers na de aanslagen wel werden opgevangen door heel capabele mensen, onder andere vanuit het Rode Kruis of vanuit diensten slachtofferhulp, maar achteraf niet altijd de juiste nazorg kregen bij de juiste therapeuten. Plots was elke hulpverlener trauma-expert en werden de grenzen van het eigen kunnen en kennen niet altijd gerespecteerd.

Daarnaast vrees ik dat de fascinatie voor het buitengewone ook malafide personen aantrekt. Mensen die willen “helpen” meer vanuit eigenbelang dan vanuit echte bezorgdheid. Slachtoffers moeten niet bijkomend getraumatiseerd worden door mensen die handelen zonder kennis van zaken en die achteraf prat gaan op het feit dat ze hebben gewerkt met “iemand van de aanslagen”.

Als de regering slachtoffers wil beschermen en tot een professionele trauma-hulpverlening wil komen, moet er dringend werk gemaakt worden van een lijst van door de staat erkende psychotraumatherapeuten die centraal geconsulteerd kan worden en gepubliceerd wordt op een website van de overheid.

Terugbetaling

In elk geval zou een dergelijke lijst doorgegeven kunnen worden aan diensten die te maken hebben met de eerste opvang van slachtoffers. Dit zou hen dan in staat stellen met een gerust hart de slachtoffers te oriënteren. Ook slachtoffers zelf zouden dan de hulp niet mislopen die ze soms broodnodig hebben.

Het zou pas helemaal getuigen van een maatschappij die slachtoffers ondersteunt, mocht aan die lijst een terugbetaling gekoppeld worden, waardoor slachtoffers zelf niet meer financieel zouden moeten opdraaien voor iets waar ze niet voor hebben gekozen.

----

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen, publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.