Black is niet altijd beautiful

Nigeriaanse prostitutienetwerken zijn uitgegroeid tot zeer goed georganiseerde criminele organisaties die ook minderjarigen seksueel exploiteren. De strijd tegen deze mensenhandelaars wordt bemoeilijkt door voodoo. Ook de politie moet vechten tegen zwarte magie. 

labels
Dirk Leestmans
De auteur is journalist bij VRT NWS, themaredactie Justitie.

Het wordt niet voor niets het oudste beroep ter wereld genoemd en we weten allemaal wel dat het bestaat. Maar toch. Wie rondwandelt in de straten rond het Brusselse Noordstation schrikt van de menselijke koopwaar die hij in de achterstraatjes in de vitrine ziet. En hoe later op de avond, hoe jonger het volk. Nog een reden om te schrikken.  

En dat is dan nog slechts het publieke gedeelte van het fenomeen. Tel daarbij de minder zichtbare varianten als de al dan niet gecamoufleerde zoekertjes, massagesalons, nagelstudio’s (waar opvallend veel mannen binnenstappen) en niet het minst de gespecialiseerde websites.    

Wat de omvang is van Nigeriaanse prostitutie in ons land, is erg moeilijk in te schatten. Per definitie praten we over een illegaal fenomeen waarover geen exacte gegevens beschikbaar zijn. Bij politie en justitie is wel te horen dat de Nigeriaanse mensenhandelaars behoren tot de best georganiseerden. In die mate dat de Italiaanse Cosa Nostra ze beschouwt als incontournable en dan maar met ze samenwerkt.    

Cynisch maar waar: ook in de mensenhandel geldt de economische wetmatigheid van vraag een aanbod

Vanuit politiekringen wordt het signaal gegeven dat het fenomeen toeneemt en gegeven de toenemende concurrentie dalen tot een habbekrats ook de bedragen waartegen Nigeriaanse prostituees hun lichaam verkopen. Cynisch maar waar, ook in de mensenhandel geldt de economische wetmatigheid van vraag en aanbod.  

Maar belangenorganisaties van sekswerkers (zoals Utsopi) laten een ander geluid horen en zeggen dat de opgeklopte beeldvorming enkel de repressie dient. 

Een neutrale waarnemer zoals het Federaal Migratiecentrum Myria, de onafhankelijke nationale rapporteur over mensenhandel, heeft het in de jongste jaarverslagen over een opvallende trend waarbij slachtoffers inderdaad jonger worden. Daar waar vroeger de minimumleeftijd op 15 jaar lag, is dat nu al opgeschoven naar 14 jaar. 

De Nigeriaanse slachtoffers mengen zich tussen de vluchtelingenstromen vanuit Libië om zo via de Middellandse Zee en Italië Europa binnen te komen. De algemene smokkelprijs bedraagt 1.500 euro. Meisjes gaan bovendien een schuldverbintenis aan van orde van grootte 40.000 euro. 

Onderweg worden de meisjes al verschillende keren verkracht door de mensenhandelaars

De tocht is sowieso al moeilijk. Sommigen doen er een jaar over van Nigeria tot Europa. Onderweg worden de meisjes al verschillende keren verkracht door de mensenhandelaars. Zij die niet ‘meewerkend’ zijn, worden achtergelaten. 

Hun fysieke en mentale weerbaarheid moet bijzonder sterk zijn. De extreme exploitatie van hen verklaart volgens sommigen ook waarom de slachtoffers ‘doorgroeien’ van prostituee tot ‘madam’, een Nigeriaanse variant van pooierschap. Op die manier nemen ze wraak. Na jarenlang uitgebuit te zijn, is het hun beurt om uit te buiten. De schuld is afbetaald, tijd om zelf te gaan incasseren. 

Een jaar geleden sprak de Brusselse rechtbank zich uit in een dossier van Nigeriaanse prostitutie dat eigenlijk perfect vergelijkbaar is met het dossier dat nu behandeld zal worden. Ook toen was er sprake van minderjarigen jonger dan zestien jaar die onder valse voorwendsels (onderwijs, een job als kinderoppas…) in Nigeria gerekruteerd werden met de enige bedoeling hen te exploiteren in de prostitutie. Steeds weerkerend element is het voodooritueel waarbij meisjes moeten zweren geen aangifte te doen bij de politie, hun schulden af te lossen, niet te vluchten … “Slecht presterende meisjes” wordt een lesje geleerd en in het vonnis staat ook letterlijk te lezen hoe een beklaagde zich over hen uitdrukt: “Ik heb haar echt voor niks nodig, ik wil alleen van haar profiteren.”

Bij het voodooritueel worden vaak inkervingen geplaatst tussen de borst, op de handen of in het aangezicht, met de bedoeling dat ze littekens zouden worden. Naast het fysieke is de mentale impact minstens even ingrijpend. 

Families offeren soms een dochter op. Door haar naar Europa te sturen om geld te verdienen verzekert de familie zich van een gegarandeerd inkomen.  

Maar omgekeerd is het ook zo dat het gedrag van ‘ongehoorzame’ meisjes hier uitgewerkt wordt op de familie daar. In het dossier dat nu voor de Brusselse rechtbank behandeld wordt, is er sprake van een getapt telefoongesprek tussen de hoofdverdachte en een handlanger in Nigeria. De conversaties zijn bijzonder verontrustend. Daaruit blijkt dat de moeder en de broer zeer zwaar zijn aangepakt door (corrupte) Nigeriaanse politieagenten. Het slachtoffer hier verneemt later dat haar broer op mysterieuze wijze om het leven is gekomen. 

Voodoo kan dan misschien rationeel weggezet worden als bijgeloof in het kwadraat, in een Nigeriaanse context is het een niet te onderschatten factor die in hun cultuur beleefd wordt van hoog tot laag. Er is wellicht geen hiërarchie in geweld, maar duidelijk is wel dat het mentale geweld niet hoeft onder te doen voor het fysieke geweld. 

Het geld dat verdiend wordt, verdwijnt allemaal richting Nigeria conform het systeem van Black Western Union

Het geld dat verdiend wordt, verdwijnt allemaal richting Nigeria conform het systeem van Black Western Union. Nigerianen, ingeschakeld door het netwerk, transporteren soms zonder het zelf te weten valiezen met geld richting thuisland. Daar wordt het geïnvesteerd in vastgoed. Variante daarop is de aankoop van luxeproducten als dure auto’s, die dan naar Nigeria geëxporteerd worden om daar te worden verkocht. Op die manier kan het geld verplaatst worden zonder veel risico te lopen betrapt te worden.   

Onderzoek in dossiers van Nigeriaanse mensenhandelaars vergt een tactische recherche in alle betekenissen van het woord. Slachtoffers die in aanraking kwamen met politie, worden door het netwerk snel verplaatst. Om die reden probeert de politie eerst een zo stevig mogelijk dossier op te bouwen, voor ze de slachtoffers ondervraagt. Om slachtoffers een getuigenis te laten afleggen, moeten er panische angsten overwonnen worden.

Er is weliswaar een speciaal slachtofferstatuut, maar de ervaring leert dat dat niet waterdicht is. Er is het geval bekend van een meisje dat verklaringen had afgelegd en in het statuut zat. Maar de uitkering die ze kreeg, werd systematisch doorbetaald aan de ‘madam’ om zo de schuld verder af te lossen. De tentakels van het Nigeriaanse systeem reiken soms tot in de hulpcentra.  

De hoofdverdachte in dit dossier, een Nigeriaanse, werd veroordeeld tot zes jaar gevangenis en een boete van 108.000 euro. “De feiten zijn ernstig, laakbaar en maatschappelijk onaanvaardbaar. Het kan niet worden getolereerd dat personen op zulke wijze misbruik maken van jonge meisjes waarvan er een aantal nog minderjarig waren en hen seksueel uitbuiten, hetgeen getuigt van een volkomen misprijzen voor andermans fysieke integriteit en een gevaar betekent voor de openbare orde en veiligheid.” Het klinkt zoals alleen een magistraat dat zeggen kan, maar om nog even in het jargon te blijven, recht is wel geschied.