Video player inladen ...

Léon Delacroix: de "eerste" premier van België

Tijdens de paasvakantie neemt VRT NWS metrolijn 2 in Brussel om halt te houden bij stations die de naam dragen van enkele illustere figuren uit de geschiedenis van België. Wie waren ze en welke rol hebben ze gespeeld? Vandaag: metrostation Delacroix.

Het grootste deel van metrolijn 2 loopt ondergronds, maar even voorbij het kanaal in Anderlecht komt het tracé bovengronds piepen met de halte Delacroix. Het is een van de jongste stations van de MIVB. In 2006 is het in gebruik genomen als een van de laatste ontbrekende schakels van de lus rond de Kleine Ring.

De naam Delacroix brengen kunstliefhebbers meteen in verband met de Franse kunstschilder Eugène Delacroix die verschillende iconische werken maakte als "De vrijheid leidt het volk". Toch is het niet aan deze man dat het metrostation en de gelijknamige straat vlakbij hun naam ontlenen. Ze zijn vernoemd naar Léon Delacroix, een Belgische staatsman.

"De vrijheid leidt het volk" van Eugène Delacroix.

Stafhouder

Léon Fréderic Gustave Delacroix wordt op 27 december 1867 in Sint-Joost-ten-Node geboren. Hij studeert rechten aan de Université libre de Bruxelles. Daar behaalt hij in 1889 het diploma van doctor in de rechten. Nadien vestigt hij zich als advocaat in Brussel.

Met de politiek houdt hij zich op dat moment niet bezig. Daarin komt pas in 1908 verandering wanneer hij voor de katholieken tot de gemeenteraad van Elsene toetreedt. Tijdens WO I schopt hij het tot stafhouder van de advocaten bij het Hof van Cassatie.

Emile Francqui

Nog tijdens WO I komt Delacroix in contact met de bankier Emile Francqui. Hij is de voorzitter van het Nationaal Hulp- en Voedselcomité, een organisatie die de hulp verdeelt die de Commission for Relief in Belgium in de VS naar ons land en Noord-Frankrijk stuurt.

Emile Francqui.

Die connectie zal het leven van Delacroix na de wapenstilstand op 11 november 1918 een drastische wending geven. De Belgische regering verblijft op dat moment in ballingschap in Sainte-Adresse in Frankrijk. Ze telt hoofdzakelijk oudgedienden als graaf Charles de Broqueville en graaf Henry Carton de Wiart.

Regering van Loppem

Koning Albert I heeft de oorlog in De Panne doorgebracht. Zodra de oorlog voorbij is, kiest hij voor de vlucht vooruit. Hij ziet geen heil in de regering in ballingschap die de maatschappelijke orde van 1914 wil herstellen en verzamelt daarom tal van prominente leden uit de politiek en de zakenwereld die tijdens de oorlog in België zijn gebleven.

Koning Albert I.

Onder anderen Francqui is van de partij, net als heel wat andere leden van het Nationaal Hulp- en Voedselcomité. Samen met de koning stellen ze de zogenoemde regering van Loppem samen, een regering van nationale eenheid die het land krachtdadig door het machtsvacuüm moet loodsen dat Duitsland heeft achtergelaten.

Ministerraad

Een geschikte regeringsleider vinden, is niet evident. De man moet een nieuw gezicht zijn én hij moet zowel voor de katholieken, de liberalen als de socialisten aanvaardbaar zijn. Francqui ziet in Delacroix de geknipte kandidaat en legt zijn naam aan de koning voor.

Albert I gaat akkoord en al op 21 november 1918 is de regering-Delacroix een feit. Die is meteen goed voor een primeur: in navolging van het Verenigd Koninkrijk staat de regeringsleider voortaan bekend als de eerste minister. Delacroix is de eerste in ons land die zich zo mag noemen, hoewel een koninklijk besluit de titel pas in 1920 bekrachtigt.

Algemeen enkelvoudig stemrecht

Tot eind 1920 zal Delacroix 2 kabinetten leiden, tot groot ongenoegen van gevestigde waarden in de politiek die menen dat hij als neofiet niet tegen de taak is opgewassen. De uitdagingen zijn dan ook groot, maar Delacroix zet door en voert enkele revolutionaire wetten door die in Loppem met de koning zijn afgesproken.

Zo voert ons land in 1919 algemeen enkelvoudig stemrecht in. Elke man ouder dan 21 mag voortaan 1 stem uitbrengen bij verkiezingen. Vrouwen ouder dan 21 krijgen enkel stemrecht bij lokale verkiezingen. Pas in 1948 mogen ze ook bij nationale verkiezingen stemmen.

Universiteit van Gent

Ook op communautair vlak neemt de regering enkele ongeziene maatregelen die de officiële status van het Nederlands opkrikken, onder meer in bestuurszaken. De universiteit van Gent wordt in 1923 gedeeltelijk en in 1930 volledig Nederlandstalig.

Tot slot duwt de regering heel wat sociale maatregelen door. Zo richt ze het Nationaal Werk voor Kinderwelzijn (de voorloper van Kind en Gezin) en de Nationale Maatschappij voor Goedkope Woningen en Woonvertrekken (de nationale voorloper van de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen) op.

"Coup van Loppem"

Veel van deze maatregelen betekenen een radicale breuk met het staatsbestel en de maatschappelijke verhoudingen van voor de oorlog. Conservatieve krachten hebben het daarom over de "coup van Loppem" om de regering-Delacroix aan te duiden, ook al omdat ze het parlement aanvankelijk buitenspel zet.

De spanningen leiden eind 1920 tot de val van de tweede regering-Delacroix. Henry Carton de Wiart neemt de fakkel over als premier. Bij de volgende verkiezingen stelt Delacroix zich geen kandidaat. Wel benoemt de koning hem tot minister van Staat.

Delacroix eindigt zijn actieve leven als delegatieleider voor België bij de Commissie voor Herstelbetalingen. Op 15 oktober 1929 overlijdt hij aan de gevolgen van een hartaanval tijdens een missie in Duitsland.

Léon Delacroix in 1924.

Thierry Bontridder

Beeldhouwer en juwelenontwerper Thierry Bontridder mag in 2006 de kunst voor het metrostation Delacroix ontwerpen. Aan de muren bevestigt hij grote metalen kaders waarin hij metalen kabels spant. Aan een zijde vormen ze een reeks spiralen, aan de andere beelden ze de verschillende fases van de maan uit.

Het is Brussels minister van Mobiliteit Pascal Smet (SP.A) die op 1 september 2006 het metrostation plechtig mag openen. "Het Journaal" brengt het nieuws die dag zo:

Video player inladen ...