Waarom luchtvaartmaatschappijen in Europa slechts een habbekrats betalen voor hun uitstoot

Vliegen is vervuilend. Dat werd gisteravond nog maar eens duidelijk in de "Pano"-reportage "Vliegen voor geen geld". In vergelijking met de industrie betalen luchtvaartmaatschappijen heel weinig voor de luchtvervuiling die ze veroorzaken. Rob Heirbaut legt uit hoe dit komt.

Luchtvaartmaatschappijen vallen onder het Europese systeem van emissierechtenhandel (ETS). Net zoals staalfabrieken, steenkoolcentrales, cementovens en andere grote installaties die veel broeikasgassen uitstoten.

Alle bedrijven die onder ETS vallen moeten in principe voor elke ton CO2 (en andere broeikasgassen) die ze uitstoten, een “uitstootrecht” aankopen. Dat gebeurt via veilingen, die elk EU-land organiseert. Bedrijven die erin slagen om hun uitstoot te verminderen, kunnen uitstootrechten verkopen.

Het idee erachter is simpel: door bedrijven te doen betalen voor hun uitstoot, en door steeds minder rechten te veilen, worden ze ertoe aangezet om naar alternatieven te zoeken, zodat de uitstoot van broeikasgassen daalt.

Toen de EU besliste om de luchtvaartsector ook onder dit systeem onder te brengen, kwam er fel protest van onder meer Rusland en China, die met tegenmaatregelen dreigden. Als gevolg hiervan besliste de EU om ETS vanaf 2013 alleen toe te passen op vluchten binnen de EU.

Het systeem werkt als volgt:

  • Europa legt eerst een plafond vast van het maximum aantal emissierechten dat geveild wordt (95 procent van de gemiddelde uitstoot in de periode 2004-2006, of ongeveer 220 miljoen ton)
  • De luchtvaartbedrijven krijgen 85 procent van die uitstootrechten gratis
  • Slechts 15 procent daarvan moeten ze aankopen op de veiling
  • Elk land organiseert een veiling voor de luchtvaartbedrijven die daar actief zijn
  • In 2017 ontving België daardoor 788.490 euro van de luchtvaartsector. Een habbekrats. Ter vergelijking: van de veilingen van uitstootrechten voor de industrie, lag de ontvangst op 143.5 miljoen euro (waarvan 53 procent naar Vlaanderen gaat). Hiermee worden klimaatvriendelijke projecten gefinancierd, en worden ook grote energieverbruikers, die aan internationale concurrentie blootgesteld zijn, gesubsidieerd.
  • Als luchtvaartmaatschappijen meer uitstoten dan de historische “benchmark” van 2004-2006 dan moeten ze bijkomende emissierechten aankopen op de markt van de handel in emissierechten, dus niet bij de overheid. Elk jaar wordt er meer gevlogen, en moeten de luchtvaartmaatschappijen meer emissierechten aankopen

Het Europees Milieuagentschap berekende dat de uitstoot van de luchtvaartsector in Europa in 2015-2016 met 7,6 procent steeg, terwijl die van de industrie met 2,9 procent daalde. Voor de grootste toename zorgden de lagekostenmaatschappijen Ryanair (14 procent) en Easyjet (8 procent).

Internationale actie

Intussen is er ook evolutie buiten Europa. Binnen de internationale luchtvaartorganisatie ICAO werd eind oktober een akkoord bereikt om vanaf 2021 de stijgende uitstoot door de luchtvaartsector te compenseren. Het akkoord slaat alleen op internationale vluchten.

Van 2021 tot 2026 gaat het om een vrijwillig systeem, pas vanaf 2027 zou het verplicht worden. 66 landen (waaronder alle EU-landen) die samen goed zijn voor 86 procent van de wereldluchtvaart, hebben aangekondigd dat ze vanaf 2021 gaan meedoen.

  • Eerst zal worden bepaald hoeveel de uitstoot bedraagt in 2020
  • Alles wat er daarna meer wordt uitgestoten, moet gecompenseerd worden via investeringen in programma’s en projecten die de klimaatverandering bestrijden

Lobbywerk grote vliegtuigbouwers

De ICAO legde ook CO2-standaarden vast voor nieuwe vliegtuigen. Vliegtuigen die er niet aan beantwoorden, mogen vanaf 2028 niet meer verkocht worden. Volgens critici stellen die standaarden, als gevolg van lobbywerk van de grote vliegtuigbouwers, niet veel voor, en zullen ze amper bijdragen tot een lagere uitstoot van de luchtvaartsector.

De milieuorganisatie Transport and Environment geraakte via de wetgeving op openbaarheid van bestuur aan mails (zie foto onderaan) die verstuurd werden tussen de Europese vliegtuigbouwer Airbus en de Europese Commissie. Volgens Transport and Environment tonen die mails aan dat Airbus (en de Franse en Duitse regering) het standpunt van Europa bepaalde, om ervoor te zorgen dat Airbusvliegtuigen aan de toekomstige normen zouden beantwoorden.

Het Nederlandse Europarlementslid Bas Eickhout (Groen Links) heeft hierover een klacht ingediend bij de Europese Ombudsman.
In het Europees Parlement wordt er ook voor gepleit om vanaf 2021 binnen Europa veel minder gratis uitstootrechten te geven aan de luchtvaartsector.