Een aantal tanden van de nieuwe soort Myotis Belgicus. Foto: G.Gunnel, T. Smith en R. Smith in PlosOne.

Onderzoekers KBIN vinden 33 miljoen jaar oude fossielen van nieuwe vleermuissoort in Boutersem

Onderzoekers van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel hebben in een meer dan 33 miljoen jaar oude zandlaag onder Boutersem een nieuwe vleermuissoort gevonden die "Myotis belgicus" genoemd werd. De vondst brengt nieuwe inzichten over hoe en wanneer de enorme diversiteit aan vleermuizen die we nu kennen, ontstaan is.

Doordat vleermuizenskeletjes licht en klein zijn, worden fossiele vleermuizen slechts zelden gevonden. Daardoor is maar weinig bekend over hun evolutionaire geschiedenis. Fossielen van 50 miljoen jaar oud tonen vleermuizen die al hard leken op de huidige soorten, en die reeds  speciale aanpassingen voor echolocatie hadden. Momenteel zijn er wereldwijd meer dan 1.200 soorten vleermuizen bekend, wat betekent dat een op de vijf zoogdiersoorten een vleermuis is.

Onder Boutersem en omgeving bevindt zich een zandlaag uit het vroege Oligoceen, meer dan 33 miljoen jaar oud. Dit zand is rijk aan fossiele resten van dieren, waarvan er heel wat nog nieuw zijn voor de wetenschap.

Wetenschappers van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) in Brussel onderzochten meer dan 6 ton van het zand, en vonden meer dan 50 verschillende resten van vleermuizen. Sommige resten bleken tot een onbekende soort te behoren. De nieuwe soort kreeg de naam “Myotis belgicus”. De nieuwe soort werd nadien ook nog in het nabijgelegen Hoogbutsel en Hoeleden gevonden.

De vale vleermuis (Myotis myotis) is met een lengte van 6,5 tot 9 centimeter en een spanwijdte van 35 tot 45 cm de grootste vleermuis uit het geslacht Myotis in Europa, en de nu gevonden fossiele nieuwe soort was ongeveer even groot. Foto: Kovács Richárd/Wikimedia Commons

Myotis-geslacht ouder dan gedacht

Uit de fossiele resten blijkt dat Myotis belgicus een grote soort was, ongeveer zo groot als de nu nog levende vale vleermuis.

De Myotis-groep is met meer dan 120 soorten een van de grootste geslachten binnen de orde vleermuizen. Soorten van dit geslacht komen voor op elk continent, behalve op Antarctica.

Door de vondst van deze 33 miljoen jaar oude resten is  Myotis belgicus meteen de oudste gekende Myotis-soort. De vondst toont aan dat het ontstaan van het Myotis-genus minstens 7 miljoen jaar vroeger gebeurde dan tot nu toe werd aangenomen.

De vondst van de onderzoekers van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen is gepubliceerd in het wetenschappelijke online-tijdschrift "PlosOne".

Een vergelijking tussen de resten van Myotis belgicus (a-b), een fossiele vleermuis uit de familie der Gladneuzen, waar ook Myotis toe behoort, Quietia misonnei (c-d en e-h), en de nog bestaande vale vleermuis, Myotis myotis (i-j, k en l-o). Foto: G.Gunnell, T.Smith en R. Smith in PlosOne

Vleermuizen sterk onder druk

Het is de Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt die de vondst bekend heeft gemaakt en de natuurorganisatie wijst erop dat het best wel bijzonder is dat een genus , een geslacht, door de evolutie heen zo lang standhoudt.

De laatste eeuw gaat het echter niet goed met veel vleermuissoorten, zo merkt Natuurpunt op. Oorzaken zijn onder andere het gebruik van insecticiden en het verlies van jachtgebieden, winter- en zomerverblijfplaatsen.

In Vlaanderen staat driekwart van de vleermuissoorten, waaronder 6 Myotis-soorten, op de Rode Lijst van bedreigde diersoorten. Daarnaast zijn er ook nieuwe bedreigingen zoals het white-nose syndrome, een schimmelziekte die in de VS per ongeluk ingevoerd werd uit Europa, en daar gigantische sterfte onder de vleermuizen veroorzaakt.

Er blijft dus nood aan doorgedreven beschermingsacties om deze bijzondere dieren met een lange geschiedenis een duurzame toekomst te bieden, aldus Natuurpunt.