Video player inladen ...

Boerenbedrog komt ook uit eigen rangen

Er zit een rouwrandje aan uw en mijn rauwkost. De boer die al het lekkers van een zomers slaatje als enige écht plukvers op ons bord kan leggen, die boer krijgt vaak minder dan een hongerloon. Hoe komt het dat diegene die ons eten produceert, daar zelf niet van kan leven? Wie helpt hen overleven en wie duwt hen in de shit? Dat is de zoektocht die me voor Pano van veld naar boomgaard en van veiling naar supermarkt bracht.

labels
Greet Pluymers
Greet Pluymers is een journaliste die meewerkte aan de "Pano".

Als consument zien we het niet. Nee, we klagen dat eten duur is. En toch besteden we per persoon maar 212 euro per jaar aan verse groenten en fruit. Per dag is dat dus ruim een halve euro: 58 cent. Het kost u minder dan uw mobieltje.

(lees verder onder de video)

Video player inladen ...

Vijftig jaar geleden gaven we nog het dubbele uit aan eten. Maar intussen zijn de vele supermarkten gekomen. In hun gevecht om de klant staat de prijs voorop en worden verse groenten en fruit gebruikt als lokmiddel. Goedkoop lokmiddel wel te verstaan. Het is de doodsteek geworden voor de boer.

“In een reclamefolder zag ik selder in promotie staan”, vertelt groenteteler Tonny Hoste. “Een prijs van 0,95 euro in plaats van een normale 1,35 euro. Terwijl wij al maanden maar 0,03 euro per selder kregen van de veiling. Drie cent.” Voor Tonny is die magere drie cent de aanleiding om de Facebookpagina “Eerlijke prijzen voor eerlijke producten” op te richten.

Nergens anders leest u zo duidelijk hoe groot de kloof is tussen de prijs die de boer krijgt en de prijs die u als klant betaalt. Nergens anders ook wordt zo duidelijk dat het de bóér is die onze promotieprijzen betaalt.

Mysterieuze marges van de supermarkt

“De winstmarge van de supermarkt moet naar beneden”, zo vertelt een marktganger wanneer boeren hun beklag doen. “De hoge prijzen verdwijnen in de zakken van de aandeelhouders.”

De hoge prijzen verdwijnen in de zakken van de aandeelhouders

Een marktganger

We kunnen dit wel denken, maar als we het hebben over onze fruit- en groenteboeren, dan vertellen supermarkten níét hoeveel winst ze maken op groenten en fruit. De overheid kent de marges niet, en ook de Boerenbond kent ze niet. Nochtans zit de Boerenbond in het ketenoverleg, de plek waar producenten en supermarkten praten over eerlijke handel. 

Sonja De Becker, voorzitter van de Boerenbond, geeft toe dat Europa hen verbiedt om over winstmarges en prijzen afspraken te maken. En zo kan de groente- of fruitteler dus ook niet via het ketenoverleg gedaan krijgen dat hij een eerlijkere prijs krijgt. De Boerenbond zegt dat de overheid haar verantwoordelijkheid moet nemen. Maar tegelijk wil de Boerenbond niet dat er een wet komt die eerlijke handel afdwingbaar maakt. Ook minimumprijzen – een voorstel dat SP.A vorige week op tafel legde – wijst de Boerenbond af.

Dit zou als een boemerang naar onze boeren terugkomen, onze aankopers zouden dan massaal in het buitenland gaan kopen, luidt het.

Minimumprijzen zouden als een boomerang terugkomen in het gezicht van onze boeren

(lees verder onder de video)

Video player inladen ...

Hebben boeren dan geen vakbond?

Het feit dat voeding net als elk ander banaal product onderworpen is aan de regels van de wereldhandel, die economische realiteit, die blokkeert alles. En zo blijft de boer met de gebakken peren zitten: er is een wet die verkopen met verlies verbiedt, maar die wet geldt niet voor de boer.

“Wij worden daar niet tegen beschermd, tegen niks.” Geert Claes, een van de weinige fruittelers die nog overblijven in Zepperen, maakt met een vergelijking duidelijk hoe absurd en onredelijk de situatie voor de boer is. “Als ik met een volle winkelkar naar de kassa ga in de supermarkt, dan zeg ik daar toch ook niet: ik ga maar de helft betalen. Wel, wij moeten dat doen.”

Ik zeg aan de kassa van de supermarkt toch ook niet: ik ga maar de helft betalen

Fruitteler Geert Claes

(lees verder onder de video)

Video player inladen ...

"Maffia, noodzakelijk kwaad, omerta"

Geert verwoordt onverbloemd wat tientallen andere boeren niet hardop durven zeggen. De economische markt is ongemeen hard. Dat weet iedereen. Maar bijna even pijnlijk is dat ze door de eigen boerenorganisaties niet worden geholpen. “Hebben boeren dan geen vakbond?” is een vraag die ik kreeg toen ik de verhalen van de boeren in mijn omgeving vertelde. Jawel. Een hele machtige zelfs, de Boerenbond. En de veiling mag dan wel geen vakbond zijn, het is wel een vereniging van boeren, een coöperatie.

En toch. Ze zijn met te veel, de boeren die vertellen dat je wordt afgestraft als je je mond opendoet. Woorden als maffia, noodzakelijk kwaad, corrupte clan, omerta, lijken die uit de kast gaan vallen. De eerste keer dat ik in deze termen over de veiling hoor praten, wuif ik het weg als frustratie.

Ik lees een uiterst agressief opgestelde brief waarbij een boer afgedreigd wordt door een veiling

Maar ik hoor dit meerdere keren en over meerdere veilingen. Ik lees een uiterst agressief opgestelde brief waarbij een boer afgedreigd wordt door een veiling. Verschillende experts die over de onvrede en ellende van de boeren willen publiceren, vertellen me over zware intimidatie van én Boerenbond én veiling. En zelf zijn we niet zomaar welkom om te filmen op elke veiling.

Het is het moment waarop we op zoek gaan naar klokken­luiders. Wat klopt er van de verhalen die de boeren niet voor de camera durven vertellen? We spreken zeven mensen die de interne keuken bij ofwel de Boerenbond ofwel de veiling grondig kennen. Slechts twee van hen willen getuigen, mensen uit de veilingsector. Er is grote angst dat praten betekent dat ze hun job verliezen.

De mythe dat de boer zelf hopen subsidies krijgt, mag bij dezen sneuvelen

Een ex-werknemer van de veiling verklaart dat de top van de veiling grote sier maakt met geld van de veiling. Dure auto’s, familiereisjes en andere privé-aangelegenheden worden allemaal ‘netjes’ in de boekhouding ingeschreven. Een ex-bestuurder heeft het over een gebrek aan transparantie en verspilling van Europees subsidiegeld aan zaken die de teler niet ten goede komen.

(lees verder onder de video)

Video player inladen ...

Een deel van de beschuldigingen kunnen we niet publiceren zonder de anonieme klokkenluiders in moeilijkheden te brengen. Het is duidelijk dat dit een dossier is dat verder onderzoek noodzakelijk maakt. Zeker waar het gaat om de 40 miljoen euro landbouwsubsidies die onze 7 Belgische veilingen vorig jaar kregen. De mythe dat de boer zelf hopen subsidies krijgt, mag bij dezen sneuvelen.

Heer en meester

En dan keer ik terug naar het startpunt van mijn onderzoek: hoe kan de boer overleven? Zijn énige reddingsboei is een goeie prijs en niemand helpt hem daarbij. Laten we toch één lichtpuntje meegeven.

De gelukkigste boeren vond ik daar waar ze rechtstreeks contact hebben met de consument. De hoevewinkel, de markt en andere korteketen-initiatieven. Het is een nichemarkt, toegegeven, maar ze groeit. Het is de enige plek waar een boer zélf zijn prijs kan bepalen. Groenteteler Danny Van Haute is volop aan het omschakelen: “Vroeger ging ik vijf keer per week naar de veiling, nu ga ik vijf keer naar de buurderij, rechtstreekse verkoop.” En dan is er de “schoonste boerin” Ilse Rollez die in haar hoevewinkel lacht: “Hier ben ik heer en meester.”

De gelukkigste boeren vond ik daar waar ze rechtstreeks contact hebben met de consument

Herbekijk hier de "Pano"

Video player inladen ...