Valsspelen in de middeleeuwen: dobbelsteen met 2 vieren en 2 vijven uit 15e eeuw duikt op in Bergen

Bij opgravingen in Bergen in Noorwegen hebben archeologen een dobbelsteen met 2 vieren en 2 vijven uit de 15e eeuw gevonden. Waarschijnlijk is het artefact destijds gebruikt om vals te spelen bij het gokken.

6 gelijke zijden met 1, 2, 3, 4, 5 en 6 stippen: dat is al eeuwen de standaard voor een dobbelsteen. In Bergen in Noorwegen is recent een houten exemplaar uit de 15e eeuw opgedoken dat van die regel afwijkt: de steen heeft 2 zijden met een 4 en 2 zijden met een 5. De zijden met een 1 en een 2 ontbreken.

Archeologen van het Norwegian Institute for Cultural Heritage Research (NIKU) vonden de dobbelsteen tijdens opgravingen in Vågsbunnen, een middeleeuws district van de Noorse stad. In die buurt zijn al meer dan 30 middeleeuwse dobbelstenen aangetroffen, maar nooit een met zulke afwijkende stippen.

Vågsbunnen was in de middeleeuwen een dichtbevolkte buurt met veel cafés en herbergen. Volgens projectmanager Per Christian Underhaug speelde de bevolking destijds graag en vaak spelletjes. Hij acht de kans groot dat iemand de dobbelsteen gebruikte om vals te spelen, hoewel hij ook de mogelijkheid openlaat dat het om een steen voor een onbekend spel gaat.

Verbod

In een blog borduurt archeoloog Ingrid Rekkavik voort op de ontdekking. Ze merkt op dat dobbelstenen in de middeleeuwen het geliefkoosde instrument waren om te gokken. Gokken was een tijdlang zo'n groot probleem, dat de authoriteiten van Bergen in 1276 een verbod afkondigden. Als een vertegenwoordiger van de koning mensen op gokken betrapte, mocht hij al het geld op de tafel in beslag nemen én een boete innen.

Rekkavik vermoedt dat ook met dit verbod de inwoners van Bergen lustig bleven gokken. "Het is spannend na te denken over het laatste spel dat met deze dobbelsteen is gespeeld", speculeert ze. "Is de valsspeler betrapt? Wat was de reactie van de andere spelers in dat geval? Was het een groep vrolijke vrienden die het bedrog met humor toedekte of volgde een gewelddadige clash tussen gokkers?"

"Wat is met de dobbelsteen gebeurd? Heeft een zenuwachtige speler hem weggegooid om zich van bewijsmateriaal af te maken? Of is hij boos door een tegenspeler weggegooid om meer dan 600 jaar later opnieuw boven water te komen?"