Video player inladen ...

"Mad Dog" Mattis hield het hoofd koel

Op een dag als vandaag wordt het duidelijk hoe belangrijk het is welke mensen op sleutelposities zitten. We zullen het uiteraard nooit met zekerheid weten, en we weten ook nog niet of de bombardementen van vannacht toch geen verdere gevolgen zullen hebben. Maar op dit moment lijkt het er op dat de wereld minister van Defensie Jim Mattis dankbaar mag zijn. Uitgerekend de generaal die op het strijdtoneel de bijnaam "Mad Dog" verwierf, is de voorbije dagen de stem van de redelijkheid en de voorzichtigheid gebleken.

President Trump had zichzelf met zijn dreigende tweets ("De raketten komen!") in de hoek gedrumd. Niets doen was geen optie meer of zou hem worden aangewreven - vooral dan in zijn eigen ogen - als lafheid. Het zou hem bovendien doen lijken op zijn voorganger Barack Obama, die eerst een rode lijn had aangegeven en daarna niet reageerde toen Assad die lijn overschreed. Trump was het aan zijn achterban, maar vooral aan zichzelf verplicht om hard terug te slaan.

Het vergde van minister van Defensie Jim Mattis geduldige overtuigingskracht, en misschien zelfs een tikkeltje obstructief tijd winnen, om de president op andere of gematigder gedachten te brengen. De risico's van een escalatie met grootmacht Rusland waren te groot. Mattis diende doelwitten te vinden die zinvol zouden zijn, maar ook geen te groot risico zouden inhouden op een confrontatie met de Russen. Misschien vond het Pentagon het niet eens een goed idee om Assads luchtmacht al te zeer te verzwakken, want een verzwakking van Assad geeft meer ruimte aan vaak jihadistische rebellengroepen.

Duidelijk signaal

De drie doelwitten die nu in het vizier zijn genomen, lijken perfect aan die criteria te beantwoorden. Ze zijn duidelijk gelinkt aan de ontwikkeling, productie of opslag van chemisch wapentuig. Door die doelen uit te schakelen, ondermijnt Washington de chemische capaciteit van Assad, en sturen de VS, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk een duidelijk signaal dat chemische oorlogsvoering niet meer getolereerd wordt.

Tegelijk zijn er geen slachtoffers gevallen, wellicht omdat er lang genoeg gewacht is met de bombardementen, en is er geen Russische collateral damage. Het blijft onduidelijk of er vooraf al dan niet contacten zijn geweest met Russische militairen om hen te waarschuwen; maar ook zonder waarschuwing moet het hen vanzelfsprekend duidelijk geweest zijn waar de raketten konden neerkomen. Moskou en Teheran reageren nu furieus, maar een escalatie lijkt voorlopig afgewend.

Impulsieve Trump

De voorbije week bevestigt wat we al eerder zagen: president Trump reageert én regeert sterk vanuit impulsen en intuïtie. Hij is buiten proportie behept met de vraag hoe hij gepercipieerd wordt - en met hoe hij zichzelf percipieert. Zijn voortdurende verlangen om over te komen als een sterke en krachtdadige leider kan hem aanzetten tot ondoordachte risico's. Zijn ergernis over andere kwesties - zoals de huiszoekingen van de FBI bij zijn advocaat Michael Cohen, of de publicatie van het boek van James Comey - zou hem nog verder kunnen prikkelen en opjagen.

Of het recente aantreden van zijn nieuwe nationale veiligheidsadviseur John Bolton Trump heeft gesterkt in zijn initiële reacties, dan wel getemperd, weten we niet met zekerheid. Volgens berichten in de Amerikaanse pers hebben Bolton en Mattis wel degelijk een stevige woordenwisseling gevoerd over de omvang en doelstellingen van een vergeldingsactie. Bolton wou naar verluidt veel forser reageren en gokte er op dat Rusland niet zou durven terugslaan.