Wat is internering? En wat is het probleem?

In haar nieuwe campagne vraagt Te Gek!? aandacht voor de 3.421 geïnterneerden die ons land telt. De organisatie die taboes rond psychische problemen uit de wereld wil helpen, vindt het problematisch dat er veel te weinig geweten is over internering. Wat is internering? Wat gebeurt er met iemand die geïnterneerd wordt? Wat is het probleem? En wat is er al veranderd?

Internering: het is al decennialang één van de grootste schandvlekken van ons land. Na 25 Europese veroordelingen heeft België nog tot 6 december om geïnterneerden de opvang te bieden waar ze recht op hebben. Halen we die deadline? Wat is er verbeterd voor de geïnterneerden? En waar staan we nu? VRT NWS zoekt een week lang naar antwoorden. In dit bericht schetsen we de problematiek van de internering. 

Wat is internering?

Wie een misdrijf pleegt, maar dat doet omdat hij of zij zichzelf op dat moment niet onder controle had door een psychische ziekte of een verstandelijke beperking, wordt ontoerekingsvatbaar verklaard. Dat betekent dat hij of zij niet schuldig is en dus niet verantwoordelijk is voor de gepleegde feiten. Iemand die geïnterneerd wordt, krijgt dus geen straf, maar een beschermingsmaatregel. Een maatregel die -in tegenstelling tot een straf- geen einddatum heeft. Iemand wordt geïnterneerd tot de rechter oordeelt dat de psychische toestand voldoende stabiel is en dat er geen gevaar meer is voor de maatschappij.

Het is een wettelijke verplichting om geïnterneerden de zorg te bieden waar ze nood aan hebben. Voor iedere geïnterneerde moet een zorgtraject worden uitgetekend en elke stap moet in het teken staan van behandeling en reïntegratie. Het is de Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM) die beslist over het traject van geïnterneerden.

Wat is het probleem?

Decennialang werden geïnterneerden gewoon opgesloten in de gevangenis, zonder aangepaste hulp. Er waren geen aangepaste zorgvoorzieningen en geïnterneerden hadden geen enkel perspectief, vermits hun maatregel geen einddatum had.  Het zijn praktijken waarvoor België ondertussen al 25 keer veroordeeld werd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In 2016 heeft Europa ons land zelfs een deadline opgelegd. Tegen 6 december 2018 moet de manier waarop we omgaan met geïnterneerden fundamenteel veranderen.

Tegen 6 december moet de manier waarop we omgaan met geïnterneerden fundamenteel veranderen. 

Wat is er al veranderd?

De voorbije jaren werden er heel wat initiatieven genomen om geïnterneerden toch de zorg te kunnen bieden waar ze recht op hebben. Er kwamen bijvoorbeeld speciale afdelingen voor geïnterneerden met een verhoogde beveiligingsnood in de psychiatrische ziekenhuizen van Bierbeek, Rekem en Zelzate (de zogenoemde "medium security") en er werden twee hoogbeveiligde forensische psychiatrische centra (FPC) gebouwd in Gent en Antwerpen ("high security"). Op dit moment verblijven er 262 mensen in het FPC van Gent en 156 in dat van Antwerpen en is het aantal geïnterneerden in de gevangenis gedaald van 1087 in 2013 naar 543.

Het aantal geïnterneerden in de gevangenis is gedaald naar 543, eind 2013 waren dat er nog 1087.

Een masterplan internering voorziet dat er nog twee FPC's bijkomen in Wallonië en een longstay in Aalst. In afwachting zijn er ondertussen ook al 300 plaatsen vrijgekomen in psychiatrische ziekenhuizen.  De voorbije jaren werden er ook al maatregelen genomen om de geïnterneerden in de gevangenis beter op te vangen, bijvoorbeeld de oprichting van multidisciplinaire zorgequipes. 

Volstaan al deze maatregelen? Zullen deze maatregelen de Europese toets doorstaan? Hoe dan ook verblijven er op vandaag nog altijd 543 geïnterneerden in de cel.