AP2006

Spanje gaat lichamen in "heiligdom" van dictator Franco opgraven

Een Spaanse rechter heeft toestemming gegeven voor een onderzoek van de crypte in de Vallei der Gevallenen, waar 34.000 slachtoffers van de Spaanse Burgeroorlog begraven liggen. Dat monument voor de overwinning van dictator Franco is een politiek erg geladen plek in Spanje.

De rechter ging in op de vraag van twee families van slachtoffers die de lichamen willen opgraven en elders laten begraven. Het gaat om een familie van de Republikeinse kant (links) en die van de Nationalistische (rechts).

Volgens onze correspondent in Madrid Sven Tuytens zal dat niet gemakkelijk worden, want eerst moet een muur worden verwijderd om toegang te krijgen tot de crypte in de Vallei der Gevallenen. Daarna pas kan begonnen worden met het onderzoek van de crypte. De identificatie van de lichamen is niet verzekerd, want er is waterinspijpeling geweest en veel kisten zouden uiteengevallen zijn en de lichamen verspreid.

Tot nu toe hadden de behoeders van het monument, de kloosterlingen van een nabijgelegen abdij, zich altijd verzet tegen aantasting van het monument, maar nu heeft een rechter dus toestemming gegeven. Dat is op zich al een opmerkelijke stap in Spanje, dat meer dan 70 jaar later nog altijd verscheurd is volgens de breuklijnen van de Burgeroorlog (1936-1939).

Tot nu toe hadden de linkse partijen echter altijd vermeden om te raken aan het sombere monument dat bestaat uit een grote basiliek met daarin het mausoleum van voormalig dictator Francisco Franco (1939-1975). Beide kampen wilden de spoken uit het verleden met rust laten om de overgang van dictatuur naar de democratie niet te verstoren. De situatie ligt gevoelig omdat de regerende Partido Popular van huidig premier Mariano Rajoy is voortgekomen uit de voormalige franquistische partij en omdat er in Spanje nog altijd een groot aantal voorstanders van die Franco-dictatuur zijn.

Monument voor Franco of voor gevallenen?

De Valle de los Caidos of Vallei der Gevallenen ligt iets te noorden van de Spaanse hoofdstad Madrid en bestaat grotendeels uit een basiliek die uit de rots is uitgehouwen. Dat gebeurde in de jaren 40 en 50 en was vooral het werk van gevangen Republikeinse soldaten in een soort van slavernij.

Het monument is bedoeld als eerbetoon aan de slachtoffers van de Burgeroorlog tussen links en rechts (1936-1939), die door de fascisten gewonnen werd met hulp van Nazi-Duitsland en Italië. Onder de begraven slachtoffers zijn er zowel Nationalisten van Franco als Republikeinse tegenstanders.

Het centrale punt in de basiliek wordt echter ingenomen door het mausoleum van Francisco Franco zelf en het monument wordt dan ook beschouwd als een herinnering aan de overwinning van de dictator en diens nationaal-katholicisme. Nabestaanden van Republikeinse slachtoffers willen dan ook dat hun famileleden opgegraven en elders dichter bij huis begraven worden omdat hulde brengen aan slachtoffers in de Valle de los Caidos min of meer gelijk staat met hulde brengen aan Franco.

Een alternatief zou kunnen zijn dat het lichaam van Franco zelf elders begraven zou worden, waardoor het monument neutraler zou worden als eerbetoon aan alle slachtoffers van de Burgeroorlog.

Die oorlog was een proloog voor de Tweede Wereldoorlog en begon met een opstand van rechtse militairen onder Franco tegen de Republikeinse regering van Spanje in 1936. Die laatste kreeg wat lauwe steun van de westerse democratieën en van de Sovjet-Unie, maar ondanks de inzet van duizenden vrijwilligers uit die landen in de Internationale Brigades waren de Republikeinen geen partij voor de Nationalisten die grote militaire steun kregen van Duitse en Italiaanse troepen en vooral vliegtuigen. In 1939 stortte de Republiek in en nam Franco de macht over tot zijn dood in 1975.

Herbeluister hier het gesprek met correspondent Sven Tuytens uit "De ochtend":