De vijf boeken die het leven van Thomas Vanderveken hebben veranderd

Zondag, rustdag. Een ideaal moment om u met een uitstekend boek in de zetel te nestelen. Om inspiratie op te doen, schotelen we u elke week het favoriete leesvoer van een bekend gezicht voor. Vandaag is het de beurt aan tv- en radiomaker Thomas Vanderveken. In december konden we zijn knappe pianoprestatie bewonderen in "Thomas speelt het hard". Daar kregen we een glimp te zien van zijn passie voor cultuur, die verder reikt dan muziek. Literatuur is eveneens een belangrijk aspect in zijn leven. Vandaag stelt hij ons dan ook zijn vijf levensveranderende boeken voor.

Thomas Vanderveken stapt binnen in Bar Marie, dezelfde bar waarin opnames voor "Voor hetzelfde geld" hebben plaatsgevonden. Hij heeft een grote kap over zijn hoofd – het is immers een druilerige dag. Onder zijn arm heeft hij een katoenen tas die gevuld is met zijn favoriete boeken. Maatschappij is het sleutelbegrip dat Vandervekens lijst met elkaar verbindt.

Kleine Thomas was er al vroeg bij: hij kon lezen en schrijven vóór het eerste leerjaar. "Ik was een echte lezer, maar het is telkens moeilijker om me nog te verdiepen in een verhaal. Ik leid een druk leven en heb nu ook een zoontje (Otto, red.), dus veel tijd voor een ontspannend boek heb ik niet meer. Gelukkig vereist mijn werk dat ik me soms verdiep in bepaalde schrijvers, zoals voor mijn programma "Alleen Elvis blijft bestaan"."

1. "Herinneringen van Hadrianus" - Marguerite Yourcenar

"Het overgrote deel van deze boeken heb ik gelezen tijdens mijn puberteit en de jaren daarna. Toen hebben ze mij de wereld en mezelf beter doen begrijpen. Het werk dat mij het meest heeft geholpen en sindsdien als een soort leidraad voor mijn leven fungeert, is "Herinneringen van Hadrianus". Dit boek is zoals een wijze vriend die me raad geeft." 

Met veel enthousiasme vertelt Vanderveken over zijn lievelingsboek, dat hij nu driemaal heeft uitgelezen. Omdat de schrijfster essentiële onderwerpen zoals liefde, macht en de dood behandelt in dit boek, heeft hij er veel van geleerd. "Eigenlijk heb ik het leren kennen door een boekenlijst voor Latijn in het vijfde middelbaar. Yourcenar sprak me met haar levenservaring en eruditie als snotaap rechtstreeks aan (lacht)."

Toen hij het boek voor het laatst herlas, merkte hij dat sommige passages niet meer resoneerden, terwijl anderen pas dan in het oog sprongen. "Telkens wanneer ik het boek herlees, stoot ik op nieuwe ontdekkingen. Ik besef dan dat het boek nog altijd wijzer is dan ikzelf. De uitdrukking "Als je naast een hond slaapt, krijg je zijn vlooien" kan je dus ook positief bekijken, want door grote geesten na te volgen, word je zelf briljanter."

Yourcenar sprak met met haar levenservaring en eruditie als snotaap rechtstreeks aan

2. "Het evangelie volgens Jezus Christus" - José Saramago

Ook dit werk verschafte Vanderveken nieuwe inzichten in het leven, maar deze keer specifiek op cultureel vlak. "Het evangelie voelt heel persoonlijk aan mij gericht. Vroeger was ik namelijk een aardig, maar timide jongetje. Op een grote school aardde ik niet goed, waardoor ik terechtkwam in een kleiner schooltje waar ze de Bijbel als een belangrijk opvoedkundig middel beschouwden. Thuis kreeg ik altijd wel de nodige lepel zout voorgeschoteld, zodat ik een sceptische houding kon aannemen."

In diezelfde lijn belicht Saramago op grandioze wijze het Evangelie vanuit Jezus’ perspectief. Zo ziet de lezer in dat niemand zomaar voor een martelaarsbestaan kiest. "Bovendien denkt de westerse maatschappij al snel vanuit de tegenstelling God versus duivel: "Het evangelie volgens Jezus Christus" zet deze ideeën op zijn kop om zo iets totaal anders te bekomen. Dat zorgt ervoor dat je als lezer een kritische blik op onze cultuur kan werpen." Zulke boeken zijn voor Vanderveken noodzakelijk, want door ze te lezen en te bespreken, gelooft hij dat we ook betere mensen kunnen worden.

3. "Het hof van barmhartigheid" - A.F. Th. van der Heijden

De televisiepresentator bekent dat dit boek het meest levensveranderende boek is uit zijn selectie. Vanderveken was een "typische oudste zoon" die deed wat er van hem verwacht werd. Hij was gelukkig in die rol, totdat hij dit boek op vijftienjarige leeftijd ter hand nam.

"Hoewel ik lezen aangenaam vond, dacht ik vooral dat literatuur een soort plicht was. Door dit verhaal heb ik echter een stuk van mijn liefde voor literatuur te pakken gekregen. In je leven moet je op een gegeven moment verliefd worden en beseffen dat literatuur niet saai is."

Dit derde deel uit de "Tandloze Tijd"-cyclus gaat over een man die zijn tienduizendste dag op aarde viert. Dat doet hij op een uiterst destructieve manier. "Het verhaal had iets donkers, maar tegelijkertijd ook iets heel intelligents. Het was interessant om plots uit mijn seutige coconnetje te breken. Daarvoor dacht ik altijd dat intelligentie en losbandigheid niet samen konden gaan. Er ligt een zekere scherpzinnigheid in vrijheid."

In je leven moet je op een gegeven moment verliefd worden en beseffen dat literatuur niet saai is

4. "Iemand, niemand en honderdduizend" - Luigi Pirandello

Een boek waarin de wereld van het personage op zijn kop komt te staan, omdat hij ontdekt dat zijn neus scheef staat: je komt het niet vaak tegen. Toch begint "Iemand, niemand en honderdduizend" precies op die manier. Na die simpele gewaarwording start de protagonist een zoektocht naar zijn ware ik. Wanneer hij beseft dat zijn omgeving hem anders percipieert, valt zijn zelfbeeld immers aan diggelen. Wat blijkt? Jezelf zijn is een concept dat moeilijk te definiëren valt. "Dit boek heeft iets onder woorden gebracht dat ik al wist, maar nog niet had kunnen verwoorden."

Onze cultuurliefhebber las Pirandello toen hij een twintiger was, een tijd waarin hij ook zijn carrière startte als radiopresentator om later over te schakelen naar het medium televisie. "Als presentator herken ik me heel erg in het personage. Het gebeurt wel eens dat ik mezelf zie op televisie en verbaasd reageer. Tijdens de opname dacht ik immers dat ik hartelijkheid uitstraalde, terwijl het zich later leek te vertalen in arrogantie." Daarom voelt dit boek voor Thomas aan als een oproep om je zelfconcept simpelweg los te laten.

5. "Elementaire deeltjes" - Michel Houellebecq

"Elementaire deeltjes" lag al jaren in Vandervekens boekenkast te verstoffen. Pas tijdens zijn vakantie op Cuba slaagde hij erin om door de eerste bladzijden te geraken. "Houellebecq begint zijn verhaal met een heleboel personages en genealogie, waardoor ik het moeilijk te volgen vond. Op die manier verloor ik al snel mijn motivatie." 

Toch is dit meesterwerk niet voor niets in deze rubriek terechtgekomen. "De schrijver legt de vinger op het probleem van dit tijdsgewricht door een wereld te creëren van eenzame mensen die diepvriesmaaltijden voor zichzelf opwarmen en die harde seks hebben waarbij ze zelf niets voelen. Dat toont hoe de kapitalistische consumptiemaatschappij ons enorm heeft vereenzaamd."

"Omdat we zo goed mogelijk willen presteren en participeren in de maatschappij, verliezen we de onvoorwaardelijke familieband. Daarnaast maken we bijvoorbeeld niet langer deel uit van een parochie, aangezien geloof nauwelijks nog een rol speelt in ons leven. We zijn hier allemaal van doordrongen, maar toch slagen we er niet in om dit te veranderen." Alweer een boek met een belangrijke maatschappelijke boodschap dus.

Nochtans pleit Vanderveken niet voor een activerende lectuur. "Ik ben niet zo’n militant. Dat weerspiegelt zich ook in mijn programma’s, die ik als cultuuruitingen op zich zie én als een vorm van entertainment. Ik probeer gewoonweg een deur te openen, wat ook mijn bedoeling was met "Thomas speelt het hard", en mensen beslissen zelf of ze binnenstappen." Die begeleidende rol vindt Vanderveken dan ook van ontzettend groot belang: "We hebben mensen nodig die een selectie maken in een zee van informatie en ons vertellen welke druppels echt de moeite waard zijn."

Lang zullen we lezen

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega’s en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.