Video player inladen ...

Uitspraken president Abbas worden 'antisemitisch' genoemd

Was het een domme en onhandige formulering of het bewijs van een ingebakken antisemitische houding? In elk geval wordt de verklaring die de Palestijnse president Abbas aan de Holocaust meende te moeten geven, hem internationaal niet in dank afgenomen. Met zijn verwijzing naar de rol van Europese Joden in het bankwezen, haakte hij in op een eeuwenoud antisemitisch cliché.  

De context van de uitspraak is van belang. Abbas sprak de Palestijnse Nationale Raad toe, het hoogste vertegenwoordigende orgaan binnen de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). De 83-jarige president ging uitvoerig in op de historische wortels van de stichting van de staat Israël, en het belang van de Holocaust in dat verhaal. In dat verband deed hij volgende opgemerkte uitspraak. 

"De haat tegen de Joden had niets te maken met hun religie, maar was te wijten aan hun sociaal gedrag. Het ging dus om een andere oorzaak. De campagne tegen de Joden die zich verspreidde over Europa kwam er niet om hun religie, maar om hun sociaal gedrag, wat betreft intresten en banken." 

Eensluidende veroordeling

Die uitspraak van Abbas was slechts een korte passage in een toespraak van anderhalf uur. Daarin kaartte de president ook de relaties met Israël aan, het afgesprongen vredesproces en terrorisme. Hij gaf in zijn speech ook de radicaal-islamitische beweging Hamas een veeg uit de pan. Niettemin was het die ene uitspraak die onvermijdelijk de aandacht van de wereld trok, en die Abbas op een spervuur van kritiek kwam te staan. 

Israël reageerde snel. Premier Netanyahu deed dat op Twitter. "De Palestijnse president reciteerde andermaal de meest verachtelijke antisemitische fabels. Blijkbaar is de Holocaust­ontkenner nog altijd een Holocaust­ontkenner." 

De Amerikaanse ambassadeur in Israël, David Friedman, had het over "een nieuw dieptepunt".

Opvallend was vooral dat ook de Europese Unie de uitspraak scherp veroordeelde. "De toespraak ... bevatte onaanvaardbare opmerkingen over de oorsprong van de Holocaust en de legitimiteit van Israël."

Leiders hebben de plicht om het antisemitisme altijd en overal te ontkrachten, niet om de samenzweringstheorieën die het voeden te bevestigen

Nickolay Mladenov

Ook de VN bekritiseerde de uitspraken van Abbas. VN-gezant voor het Midden-Oosten, Nickolay Mladenov, zei dat Abbas “enkele van de meest minachtende antisemitische leuzen heeft herhaald.

"Leiders hebben de plicht om het antisemitisme altijd en overal te ontkrachten, niet om de samenzweringstheorieën die het voeden te bevestigen," zei Mladenov in een verklaring.

"De historische en religieuze connectie van het Joodse volk met het land en hun heilige plaatsen in Jeruzalem ontkennen staat in schril contrast met de realiteit," aldus Mladenov .

Strategische blunder

De verwijzing van Abbas naar de rol die Joden speelden in het bankwezen riep nare herinneringen op aan de hatelijke karikaturen die tijdens het interbellum over Europese Joden de ronde deden. Zelfs al had Abbas zijn historische referentie niet antisemitisch bedoeld, ze  ademde onvermijdelijk de geest van een eeuwenoud antisemitisch discours. 

Nog los van de antisemitische strekking van de uitspraak is er de strategische schade die Abbas zichzelf en de Palestijnse zaak daarmee heeft toegebracht. In haar reactie doelde de EU daarop. "Zulke retoriek zal enkel in de kaart spelen van diegenen die geen tweestatenoplossing wensen, zoals president Abbas herhaaldelijk bepleit heeft."

Ook het moment van de uitspraak is bijzonder ongelukkig. Over twee weken openen de VS hun ambassade in Jeruzalem, een daad die internationaal vooralsnog op weinig begrip kan rekenen. Tegen die achtergrond zijn en waren er steunbetuigingen te verwachten aan de Palestijnse bevolking en haar vertegenwoordigers. Met zijn antisemitische uitschuiver dreigt Abbas niet alleen zijn eigen gezag te ondermijnen, maar schaadt hij mogelijk ook de Palestijnse belangen.