100 jaar geleden: bloedig einde van Finse burgeroorlog

In deze rubriek brengen we grote en kleine gebeurtenissen tijdens de Eerste Wereldoorlog 100 jaar geleden, deze week van 2 tot 8 mei 1918.  In Finland is de burgeroorlog beëindigd met een totale overwinning van de Witten, ze hebben veel van hun Rode tegenstanders uitgemoord, de Britten veroveren Kirkoek in Irak, Roemenië sluit vrede met de Centralen...

De Finse burgeroorlog is na drie maanden geëindigd in een totale overwinning van de conservatieve Witten.

Op 29 april was Viborg (Vipuri) in het uiterste zuidoosten van Finland in handen van de Witten gevallen. De overgebleven Rode troepen en hun aanhangers zijn over de Russische grens gevlucht. De Rode regering (de Volksdelegatie) was kort daarvoor al naar Rusland uitgeweken.

Nadien bleven nog enkele afgezonderde gebieden in het zuiden in Rode handen. Ze werden de volgende dagen door de Witten veroverd.

Gevangen vrouwelijke leden van de Rode Garde

De laatste 800 Roden hielden stand tot 5 mei nabij de plaats Ahvenkoski. Ze legden de wapens neer na een akkoord dat door bemiddeling van de Duitsers tot stand kwam. Ondanks dat akkoord werden ze allemaal gevangengenomen. De kaders en politieke activisten werden meteen gefusilleerd. 

Witten fusilleren Roden

In Viborg vond in de dagen na de verovering nog een slachtpartij plaats. Honderden mensen zijn door de Witten vermoord. De meesten slachtoffers zijn etnische Russen die in die stad wonen. Overigens hadden de Roden voor de val van Viborg tientallen prominente gevangenen gedood.   

Lijken van Witte gevangenen in de gevangenis van Viborg

Intussen is de Witte regering (de Senaat) naar Helsinki teruggekeerd. De Witte troepen hebben er op 5 mei een overwinningsparade gehouden.

De Witte opperbevelhebber Mannerheim wil nog niet van het einde van de burgeroorlog spreken. Het Fort Ino aan de Finse Golf, niet ver van de vroegere Russische hoofdstad Petrograd, is nog altijd niet in zijn handen. Die vesting wordt echter bezet door (bolsjewistische) Russische troepen, niet door Finnen.

Militaire parade in Helsinki na de burgeroorlog

Volgens officiële gegevens kostte de Finse burgeroorlog meer dan 32.500 mensenlevens (op 3 miljoen inwoners). Zowat 9.400 mensen kwamen om in gevechten, 9.700 werden terechtgesteld (waarvan driekwart Roden) en meer dan 13.000 (bijna allen Roden) stierven van honger en ziekte in gevangenkampen. Circa 80.000 gevangenen bleven nog maanden, soms jaren, in kampen, waaronder 4.700 vrouwen en 1.500 kinderen.

Britten veroveren Kirkoek

In het noorden van Mesopotamië hebben de Britten de stad Kirkoek bezet.

De stad met een zeer gemengde bevolking (Arabieren, Koerden, Turken…) werd zonder slag of stoot ingenomen door de Brits-Indische divisie.

Britse troepen trekken Kirkoek binnen © IWM (Q 24682)

De verovering werd mogelijk door een overwinning in maart ten westen van Bagdad. Een gehele Turkse divisie werd toen gevangengenomen.

Een Britse soldaat escorteert drie Turkse krijgsgevangenen © IWM (Q 24726)

Sinds de verovering van  Bagdad, nu meer dan een jaar geleden, verloopt de Britse veldtocht in Mesopotamië op een laag pitje. De aanvoer van ravitaillering is moeilijk door de verre verbindingen met de Perzische Golf. Er komen ook geen versterkingen meer. De Britse regering geeft voorrang aan de verovering van Palestina. 

De bazar van Kirkoek © IWM (Q 24687)

Roemenië sluit vrede met Centralen

Op 6 mei is in de Roemeense hoofdstad Boekarest een definitief vredesverdrag gesloten tussen Roemenië en de vier Centrale Mogendheden (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Bulgarije en Turkije). De Roemeense premier Marghiloman zette zelf zijn handtekening onder het verdrag.

Premier Marghiloman ondertekent het vredesverdrag

De zwaarste dobber voor het verslagen Roemenië is de afstand van de Dobroedzja, de rijke maar etnisch zeer gemengde streek langs de Zwarte Zee.  Bulgarije krijgt daarvan het zuiden (een deel daarvan was al Bulgaars tot de Balkanoorlog van 1913). De rest, waaronder de belangrijke havenstad Constanța, komt onder gemeenschappelijk bestuur van de Centralen. Roemenië behoudt wel de vrije doorgang naar de haven van Constanța.

Dit Oostenrijkse blad toont de ondertekening van het verdrag (rechts) en krantenverkopers die het nieuws melden (links).

Daarnaast moet Roemenië belangrijke grensstroken in de Karpaten aan Oostenrijk-Hongarije afstaan. Samen verliest het land bijna 15.000 km² grondgebied, maar anderzijds is het 45.000 km² grote Bessarabië zopas met Roemenië verenigd.

De Centralen krijgen bovendien de controle van de scheepvaart op de Donau. Roemenië mag slechts een beperkte legermacht houden. Ten slotte verplicht het zich om de andere religies in het land (katholieken, protestanten, moslims…) dezelfde rechten te geven als de Roemeens-Orthodoxe Kerk. Dat bevoordeligt onder meer de Duitse minderheid in Roemenië.

Nederlandse karikatuur op de vrede met Roemenië. De Duitse keizer Willem, de Oostenrijkse keizer Karel en de Bulgaarse koning Ferdinand laten voldaan de berooide Roemeense koning Ferdinand achter.. De Roemeense koning behoorde nochtans tot dezelfde familie (Hohenzollern) als de Duitse keizer. (De Amsterdammer 18-5-18)

Roemenië moet geen schadevergoeding betalen, maar over de economische betrekkingen zullen nog aparte akkoorden worden afgesloten. De Duitsers en Oostenrijkers zijn zeer gebrand op de Roemeense landbouwproducten en aardolie.

Het vredesverdrag moet nog wel worden geratificeerd en in Roemenië is er veel verzet tegen die vernederende vrede. Zolang het verdrag niet van kracht is, blijft het grootste deel van het land door de Centralen bezet, inclusies Boekarest en de rijke olievelden.

Ontzetting bij de Geallieerden als ze vernemen dat de Centralen opnieuw een vredesverdrag hebben gesloten. Achter de tafel v.l.n.r. de Franse president Poincaré, de Amerikaanse president Wilson, de Italiaanse koning Victor Emmanuel en de Britse premier Lloyd George. Op de voorgrond koning Nicolaas van Montenegro, koning Albert van België (liggend) en (vermoedelijk) koning Peter van Servië (De Toekomst 06-05-1918)

De regeling over de Dodroedzja toont de verdeeldheid onder de Centralen. Bulgarije eist de hele Dobroedzja op. Maar Turkije vraagt daarvoor Bulgaars grondgebied als compensatie.

Duitse karikatuur (Siplicissimus, mei 1918) op het Roemeense koningspaar.. Koning Ferdinand vraagt zijn vrouw de laatste fles alcohol, maar koningin Maria (een geboren Britse en zeer pro-Geallieerd) zegt dat ze die nodig heeft om vuur tegen de Duitsers te stoken.

Duits-Nederlands akkoord over grind en zand

Duitsland en Nederland hebben een akkoord bereikt over het vervoer van zand en grind naar België over Nederlands grondgebied.

Tot eind vorig jaar leverde Nederland grote hoeveelheden zand en grind aan de Duitsers. Daar kwam een einde aan na protesten van de Britten. Die hadden ontdekt dat sommige Duitse bunkers aan het front bij Passendale gebouwd waren met materiaal dat afkomstig zou zijn Nederland.

Nederland gaat nu zelf niet opnieuw zand en grind leveren, maar moet wel toelaten dat Duitsland die materialen via Nederlands-Limburg naar België vervoert. Duitsland mag ook gebruikmaken van een Nederlandse spoorweg in dat gebied. 

Karikatuur over de delicate positie waarin Nederland zit (De Amsterdammer 4-5-1918)

Het akkoord kwam er na discrete onderhandelingen, waarbij de spanning in de pers opliep. Het Duitse geduld, en zeker dat van het Duitse opperbevel, tegenover het neutrale Nederland raakte op. De Duitse generaals klagen al een tijd dat Britse oorlogsvliegers over Nederlands grondgebied vliegen om aan het Duitse luchtafweer te ontsnappen, zonder dat Nederland daar iets tegen doet.

Niet toevallig werden een paar Duitse divisies tot vlak bij de Belgisch-Nederlandse grens gebracht. Nog nooit lijkt Nederland zo dicht bij de oorlog te zijn geweest.

Rijft Duitsland nog een klein land aan zijn degen? (uit Brooklyn Daily Eagle 28-4-1918)

Nicaragua treedt toe tot de oorlog

Nicaragua heeft op zijn beurt de oorlog verklaard aan Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. Het Midden-Amerikaanse land had vorig jaar al de diplomatieke betrekkingen met die landen verbroken.

De oorlogsverklaring door de conservatieve president Emiliano Chamorro krijgt nogal wat kritiek in het parlement en de pers. Chamorro volgt daarmee helemaal de lijn van Washington.

Duitse karikatuur (Kladeradatsch) op de recente oorlogsverklaringen van Guatemala en Nicaragua aan Duitsland. Beide landen worden voorgesteld als schoothondjes van Uncle Sam.

Nicaragua is sinds 1912 door de Verenigde Staten bezet en is sindsdien niet veel meer dan een VS-protectoraat.

Zoals andere Latijns-Amerikaanse landen telt het een invloedrijke gemeenschap van Duitse immigranten en was er een bloeiende handel met Duitsland. Voor veel Nicaraguanen is Duitsland dan ook geen vijand.  

Duitsland had enkele jaren voor de oorlog belangstelling voor het oude project om door Nicaragua een kanaal te graven dat beide oceanen verbindt. De Verenigde Staten, die zelf het Panamakanaal bouwden, hebben daar een stokje voor gestoken.

Een tekening van de Franse krant 'Excelsior' over de voedselprijzen. Hieruit blijkt dat de prijzen van levensmiddelen - voor zover ze nog te krijgen zijn - sinds heb begin van de oorlog verdubbeld zijn of meer.  Vis als wijting en rog zijn meer dan drie keer zo duur geworden. Koolvis en sinaasappelen zelfs vijf keer.. Dat gold voor Frankrijk, dat relatief goed kon worden bevoorraad.
In 1918 vond in Parijs de veiling plaats van de werken uit het atelier van de beroemde schilder Edgar Degas, die het jaar daarvoor gestorven was. De  belangstelling was zo groot, dat de krant Excelsior een karikatuur liet zien van een Duitse  militair die de oorlogsgod meldt dat de Parijzenaars zich niets van de Duitse beschietingen aantrekken en schilderijen kopen.