Video player inladen ...

Seksueel misbruik, lekken van winnaars en belangen­vermenging: waarom komt er geen Nobelprijs voor Literatuur dit jaar?

De Zweedse Academie - die elk jaar de Nobelprijs voor Literatuur uitreikt - krijgt een storm van kritiek over zich heen. Het vertrouwen is zo ver gezakt dat de Academie vanochtend besliste om dit jaar geen prijs uit te reiken, voor het eerst in 75 jaar. Hoe is het zo ver kunnen komen? Een verhaal van seksueel misbruik en belangenvermenging door twee mensen. 

22 november, vorig jaar. In de hele #metoo-discussie komen in Zweden achttien vrouwen naar buiten die getuigen over seksueel misbruik. Ze kijken naar één man: de Frans-Zweedse fotograaf Jean-Claude Arnault. Hij is de echtgenoot van Katarina Frostenson, een dichter en schrijfster die lid is van de Zweedse Academie. Daarnaast is hij ook goed bevriend met de andere leden van de Academie. 

Maar de man is meer dan enkel "de echtgenoot van". Hij speelt een belangrijke rol in het Zweedse culturele leven. Samen met zijn vrouw staat hij aan het hoofd van Forum, een populair cultuurcentrum in Stockholm. Een centrum dat financieel wordt gesteund door... de Zweedse Academie. 

Pussy grab

De vrouwen die met hun verhaal naar buiten kwamen, zijn duidelijk: zij zijn door Arnault misbruikt in zijn cultuurcentrum, maar ook in gebouwen die eigendom zijn van de Academie, in Parijs en Stockholm. "Hij zei niet veel voordat hij tussen mijn benen greep en een pussy grab deed", zo zei een van de vrouwen. "Er was niets dat voor hem als een aanleiding kon worden gezien. Er was geen geflirt. Er was zelfs geen aanraking."

De verhalen zijn allemaal gelijklopend en het misbruik zou verspreid over meer dan twintig jaar hebben plaatsgevonden. Volgens lokale media zou de man ook zijn hand hebben gelegd op de kont van de Zweedse kroonprinses Victoria, al wordt dat nergens bevestigd. 

Belangenvermenging

De man zelf ontkende - en ontkent - alles, maar de beschuldigingen stapelden zich op. Naast het mogelijke seksuele misbruik, werd er ook in zijn richting gekeken als verantwoordelijke voor het lekken van verschillende winnaars. En dan kwam ook zijn vrouw Frostenson in opspraak. Zij had immers nooit gezegd dat ze mede-eigenaar was van het cultuurcentrum van haar man en daarmee zou ze dus de regels rond belangenvermenging hebben geschonden. 

De Zweedse Academie moest ingrijpen en er kwam een interne stemming over het lot van Frostenson. De meerderheid van de Academie vond dat zij kon aanblijven als lid, waarop zij die het daar niet mee eens waren opstapten. Ook Sara Danius, het hoofd van de prestigieuze Academie, vertrok. 

Tien leden

In totaal zijn er nu nog tien van de achttien leden actief in de Zweedse Academie. Al is het maar hoe je het bekijkt. Ontslag nemen uit de jury kan eigenlijk niet, volgens de statuten van 1786. Koning Carl Gustaf overweegt nu die regel te veranderen. 

De Academie zelf zei al dat ze in "een diepe crisis" zit en dat er "tijd nodig is" om het vertrouwen te herstellen. En net daarom moet dit jaar geen enkele schrijver ter wereld hopen op de felbegeerde titel. Volgend jaar is er een nieuwe - en dubbele - kans. Want dan zou de Academie twee winnaars aanduiden. 

Zweedse Academie?

De Zweedse Academie beslist al sinds 1901 als enige wie de Nobelprijs voor Literatuur krijgt, maar bestaat al een stuk langer. De instantie werd in 1786 in het leven geroepen door koning Gustaaf III en moet "de puurheid, kracht en hoogheid" van de Zweedse taal bevorderen.