Video player inladen ...

Ruim 4 op de 10 holebi's voelen zich onveilig op school

Meer dan 40 procent van de holebi’s voelt zich niet veilig op school. Een kwart kreeg zelfs al af te rekenen met fysiek geweld. Dat blijkt uit een eerste grote bevraging bij Vlaamse holebi- en transgenderscholieren. "We schrikken van de cijfers, maar zien ook positieve zaken", zegt Jeroen Borghs van belangenvereniging Çavaria. "Iedere jongere verdient het om zich veilig te kunnen voelen op school", reageert Onderwijsminister Hilde Crevits (CD&V).

De Amerikaanse Columbia University uit New York onderzoekt elke twee jaar hoe het internationaal gesteld is met het welzijn van LGBT+-scholieren. Dat zijn scholieren die zich aangetrokken voelen tot iemand van hetzelfde geslacht en/of waarvan hun genderexpressie niet (volledig) overeenstemt met het geslacht vermeld op hun geboorteakte. Jongens die zich eerder een meisje voelen of omgekeerd bijvoorbeeld.

Voor het eerst is het onderzoek ook in Vlaanderen uitgevoerd in samenwerking met de holebi- en transgenderkoepel Çavaria. De resultaten zijn op zijn minst verrassend. Hoewel uit recent onderzoek blijkt dat holebi’s en transgenders steeds meer aanvaard worden in de brede maatschappij, is dat nog niet overal het geval op de schoolbanken.

Vier op de tien ondervraagde scholieren geeft aan zich onveilig te voelen op school wegens zijn geaardheid, een derde om zijn genderexpressie. Om die reden vermijdt een kwart van hen zoveel mogelijk de kleedkamers bij de lessen lichamelijke opvoeding of de toiletten. Een kwart van de LGBT+-jongeren geeft aan dat ze de afgelopen maand minstens een dag afwezig waren door dat onveiligheidsgevoel.

Zo goed als alle ondervraagde jongeren zeggen dat ze al negatieve opmerkingen hebben gekregen over hun seksuele oriëntatie of genderexpressie. De helft geeft aan dat de leerkrachten daar nooit op ingaan. Tien procent hoort die opmerkingen zelfs van leerkrachten.

We zijn toch geschrokken van de cijfers, anderzijds zien we ook positieve zaken

Jeroen Borghs, Çavaria

Het blijft niet altijd bij opmerkingen. Ruim de helft was al slachtoffer van verbaal geweld, een kwart zelfs van fysiek geweld. 43 procent kreeg te maken met seksuele intimidatie zoals ongewenste aanrakingen of seksuele toespelingen. Een minderheid, maar toch nog steeds 8 procent, is al eens voor zijn geaardheid in elkaar geslagen.

Zowat de helft van de ondervraagde jongeren is open tegen zijn medeleerlingen over zijn geaardheid. Het schoolpersoneel is slechts in 20 procent van de gevallen op de hoogte. Op veel scholen komen holebi- of transgenderthema’s zelden aan bod in de lessen. Waar dat wel gebeurt, geven de jongeren aan zich meer aanvaard te voelen in de groep.

"We zijn toch geschrokken van de cijfers", zegt Jeroen Borghs van Çavaria. "Anderzijds zijn er ook een aantal positieve dingen die we halen uit de enquête. Het blijkt dat een school die wel veel aandacht geeft aan holebi- en transgenderthema’s en leerkrachten die zich daarvoor inzetten, wel een enorm positief effect hebben op het welzijn van holebi- en transgenderleerlingen."

Bespreekbaar maken

Don Bosco in Haacht is zo'n school waar ze dat doen. "We proberen het thema zoveel mogelijk bespreekbaar te maken", zegt initiatiefnemer en leerkracht Nederlands Maxim De Rouck, die zelf ook openlijk homo is. "Jongeren staan soms nog een beetje onwennig ten opzichte van homoseksualiteit, maar net door een positieve boodschap uit te dragen en het luchtig te houden, weten ze dat ze bij ons terechtkunnen."

Een collega leerkracht stelt vraagstukken op met onder meer holebi-koppels in

Maxim De Rouck, leerkracht Nederlands

Op de school is een zogenoemde GSA opgericht, een Gay Straight Alliance, een vereniging waarin leerlingen en leerkrachten de krachten bundelen. Zowel holebi-, transgender en heteroscholieren zijn er welkom. "We houden acties op bijzondere dagen zoals op de internationale dag tegen holebi- en transfobie", legt leerkracht geschiedenis Katrien De Groot uit. "Het is belangrijk dat het thema bespreekbaar en zichtbaar wordt. Daarom hangt hier heel het schooljaar door de regenboogvlag uit."

Het zit hem soms in kleine dingen. "Als je voorbeelden gebruikt in je lessen ga dan eens voor iets anders dan altijd datzelfde heteroseksuele beeld dat leerlingen heel vaak meekrijgen in de maatschappij", zegt De Groot. "Een collega leerkracht stelt wiskundevraagstukken op met onder meer holebi-koppels in. Op die manier wordt het toch luchtig gehouden en komen de leerlingen ermee in aanraking", zegt De Rouck.

Je kunt ook niet verwachten van leerlingen dat ze zich hier veilig voelen als ze in een klas les krijgen van iemand die zichzelf niet is

Katrien De Groot, leerkracht geschiedenis

Leerkrachten De Rouck en De Groot zijn allebei open over hun seksuele oriëntatie met de leerlingen. Ook dat draagt volgens hen bij tot het open klimaat op de school. "Je kunt niet verwachten van leerlingen dat ze zich hier veilig voelen als ze in een klas les krijgen van iemand die zichzelf niet is", zegt De Groot daarover. "Ik denk dat dit voor veel leerlingen voorbeelden zijn waaraan ze zich kunnen optrekken", zegt De Rouck.

Lees verder onder de video

Video player inladen ...

En helpt het? Enkele leerlingen die we spraken op de school, geven aan dat ze wel af en toe nog homofobe opmerkingen op school horen, maar dat dit door de relatief nieuwe werking veel geminderd is in vergelijking met vroeger. "Ik ga er ook meteen op in als ik het hoor en zeg dat dit niet oké is", zegt leerlinge Lien Vandenberge. Al geeft haar medeleerling Louise Van Essche aan dat het ook vaak niet homofoob bedoeld is. "Meestal menen ze het niet en zeggen ze het onbewust, maar kunnen ze er wel mensen mee kwetsen."

Volgens leerkracht De Rouck gebeurt het inderdaad uitzonderlijk nog dat -veelal jongens- "homo" naar elkaar roepen in de klas. "Ik denk wel dat daar niet altijd negatieve connotaties achter zitten, maar ik reageer er wel altijd direct en streng op", zegt hij. "Er moet maar één iemand in de klas zitten die er op dat moment mee worstelt en die krijgt dan een slag in het gezicht."

Opnemen in leerplan?

Minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) is verrast door de resultaten van de bevraging. "Elke jongere verdient het om zich goed te voelen op school. Je voorkeur of ontwikkeling mag daar geen rol in spelen", zegt ze aan VRT NWS. "We zien dat er al veel veranderd is en veel verbetering is in de scholen, maar er is duidelijk nog werk aan de winkel."

Elke jongere verdient het om zich goed te voelen op school

Minister van Onderwijs Hilde Crevits, CD&V

"Sommige scholen –zoals Don Bosco- doen het heel goed, in andere scholen is er minder aandacht voor", zegt Jeroen Borghs van Çavaria. "Er is ook geen stok achter de deur. Scholen moeten het niet." Daarom vraagt Çavaria aan de minister en de onderwijsnetten om holebi- en transgenderthema’s op te nemen in het leerplan. "We willen ook dat het in de eindtermen van elke graad staat. In Nederland kan dat ook, waarom kan dat dan in België niet?"

Minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) benadrukt dat bijvoorbeeld ingaan tegen homofobie al vervat zit in de eindtermen. "Scholen zijn vrij hoe ze daar veruitwendiging aan geven", zegt ze. "Voor mij is het echt van belang dat we de resultaten delen met de scholen en dat iedereen voldoende alert is om er ook op toe te zien dat holebi-jongeren zich goed in hun vel kunnen voelen."

Crevits geeft ook aan dat de leerkrachtenopleiding hoe dan ook wordt hervormd. "We hebben daarover afspraken gemaakt in de Vlaamse regering en het parlement", zegt ze. "Een van de zaken is dat toekomstige leerkrachten moeten leren omgaan met diversiteit, in al zijn aspecten."

Video player inladen ...