Een hete lente: perceptie of realiteit?

Boze taxichauffeurs blokkeren Brusselse wegen, over een week is er een grote vakbondsactie tegen de pensioenhervormingen en vandaag nog maken de piloten van Brussels Airlines bekend dat ze het werk neerleggen. Stakingen en acties lijken zich deze lente in snel tempo op te volgen, maar is deze lente zo heet als ze lijkt?

De beste manier om dat aan te tonen zijn de naakte cijfers, maar die zijn er (nog) niet. De meest recente cijfers van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid gaan tot september 2017. In de jaren daarvoor valt vooral 2014 op, met meer dan 800.000 stakingsdagen. Dat was het jaar dat de regering-Michel van start ging, wat gepaard ging met een aantal nationale vakbondsacties en -betogingen. Ook in 2016 was er een nationale staking.

Ook valt op dat vorig jaar veel minder "heet" was. Of 2018 "heet" is begonnen, kunnen we nog niet hard maken, maar de afgelopen maanden ging er geen week voorbij of er werd wel ergens gestaakt. De oorzaken van de sociale conflicten waren en zijn verschillend: een herstructurering (Carrefour), te hoge werkdruk (Lidl) of arbeidsvoorwaarden (Brussels Airlines).

De acties waren vaak ook van korte duur. Werknemers leggen uit onvrede het werk neer, er volgen 1 of meerdere nachtelijke overlegrondes en niet veel later bereiken bonden en directie een akkoord.

It's the economy stupid

Dat soort korte acties, met een relatief snelle oplossing, komen wel vaker voor in economisch goeie tijden, zegt Kurt Vandaele, onderzoeker bij het Europese vakbondsinstituut ETUI: "Bij een economische heropleving is de stakingsfrequentie hoger, maar zijn die stakingen korter, omdat dan doorgaans sneller een compromis wordt gevonden met de werkgever."

Dat is op zich ook niet vreemd: het gaat goed met de economie, bedrijven draaien op volle toeren. Werknemers moeten alle zeilen bijzetten, ze worden gevraagd om een tandje bij te steken. Dat kan leiden tot een hogere werkdruk. Werknemers zien ook dat hun bedrijf het goed doet en dat er veel winst wordt gemaakt. Ze zullen dus sneller geneigd zijn om een groter deel van de koek op te eisen.

En dan is er ook nog de werkgelegenheid. Mensen raken relatief makkelijk aan een nieuwe job, er is werk genoeg. De werkloosheid is laag en bedrijven hebben grote moeite om de juiste werkkrachten aan te trekken. Werknemers staan dus sterk. De angst om door een staking hun job te verliezen, is klein.

En wat brengt de nabije toekomst? "De olieprijzen stijgen en dat kan de inflatie doen toenemen. Dan is er doorgaans wel meer kans op stakingen: de prijzen stijgen, maar de lonen volgen niet. Dat is een traditioneel recept voor sociale onvrede", weet Vandaele.

De overheid

Tot zover de privésector, maar er is meer aan de hand. Ook in de openbare sector blijven acties nooit ver weg. Volgende week, op 16 mei, is er een grote pensioenbetoging in Brussel. De drie vakbonden, ACV, ABVV en ACLVB, doen daaraan mee. Ook de onderwijsvakbonden hebben ingetekend en dus riskeren ook scholen zonder leerkrachten te vallen.

Het pensioen, het blijft een heet hangijzer. De acties van de overheidsbonden worden vooral gevoed door onzekerheid: hoeveel langer zullen we moeten werken? Welke gunstmaatregelen sneuvelen? Zal ik straks een zwaar beroep uitoefenen, waardoor ik toch wat vroeger met pensioen kan?

Feit is dat we allemaal langer zullen moeten werken, maar bij ambtenaren is er nog die extra vrees dat ze zullen moeten inleveren op hun pensioen. De vakbonden zetten dus al jaren zwaar in op dit thema en dat zal minstens duren tot de pensioenmist is opgeklaard.

Samenloop van omstandigheden

En natuurlijk zijn er nog de besparingen bij de overheid, die nu misschien moeilijker te slikken zijn nu het zo goed gaat in de privésector. Die besparingen gaan ook soms gepaard met ingrijpende herstructureringen (De Lijn).

Zitten we dus met een hete lente? Ja, maar traditioneel wordt die gelinkt aan regeringsdaden en dat zou hier heel kort door de bocht zijn. Tenzij natuurlijk de betoging van 16 mei een gigantisch succes wordt. Dat zegt ook Guy Van Gyes, van het onderzoeksinstituut voor arbeid HIVA van de KU Leuven: "Wordt het een actie van de 'incrowd' van de bonden of niet? Als de bonden net zoals bij vorige betogingen meer dan 100.000 mensen op de been kunnen brengen, kan die betoging misschien wel effect hebben."

Maar het is dus veeleer een samenloop van omstandigheden: een bloeiende economie, een krappe arbeidsmarkt, een besparende overheid. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de angst voor de digitalisering en artificiële intelligentie.